Câu 17.1.
1. Khái niệm về sóng dừng
Lấy một sợi dây dài, đầu A buộc cố định vào giá đỡ, đầu B gắn vào một máy rung. Ta kéo thẳng dây và máy rung làm
cho đầu B dao động. Thay đổi tần số dao động của máy rung đến một giá trị nào đó thì thấy sợi dây có một hình ảnh
ổn định, trong đó có những chỗ dao động với biên độ lớn, gọi là bụng và những chỗ hầu nhỷ không dao động, gọi là
nút.
Sóng có các nút và các bụng cố định trong không gian gọi là sóng dừng
2. Giải thích
Có thể giải thích hiện tỷợng sóng
dừng nh sau. Dao động truyền
theo sợi dây từ B đến A, dỷới dạng
sóng ngang. Tới A sóng phản xạ và
truyền ngỷợc lại về B. Sóng tới và
sóng phản xạ là hai sóng kết hợp và ngỷợc pha nhau tại A vì A không dao động. Hai sóng này giao thoa nhau tạo nên sóng
dừng.
Hiện tỷợng sóng dừng còn xuất hiện cả trên sợi dây có hai đầu A và B cố định, nhỷ dây đàn. Khi ấy, sóng tới và sóng
phản xạ luôn luôn ngỷợc pha nhau ở cả hai đầu A và B.
Vị trí của các bụng và các nút là cố định, khoảng cách giữa hai nút hoặc hai bụng liền nhau đều bằng l/2 .
Đối với các sóng dọc, tuy hình ảnh sóng dừng có khác, nhỷng nó vẫn gồm có các nút (nơi không dao động ) và các
bụng (nơi bị nén và giãn mạnh nhất và khoảng cách giữa hai nút hoặc hai bụng liền nhau vẫn bằng l/2.
Để có sóng dừng thì điều kiện là độ dài của dâyl=k
l
2
khi cả hai đầu dây đều cố định, vớik=1,2,3
3. Hiện tỷợng sóng dừng cho phép đo đỷợc l. Đối với sóng âm và nhiều loại sóng khác thì việc đo tần số f cũng đơn
giản. Biết l và f ta xác định đỷợcv=lf.
Thí dụ với dây đàn có hai đầu cố định. Quan sát sóng dừng trên dây, biết chiều dài l của dây và số các bụng (k) ta tìm
đỷợc l =
2l
k
và v=lf=

ử
ứ
ữ
ữ
ữ
w
suy ra:
1
500 300
22 2 2
C
ZR
w
=-= -
= 400 W.
C=
1
400
1
4002wp
=
f
=8mF
Độ lệch pha giữa cỷờng độ dòng điện và hiệu điện thế:
cos j =
R
Z
=
300
500

U 2sin 314t + 0,93
R
=
72 2 sin (314t + 0,93)
=
101,5 sin (314t + 0,93)
(vôn)
Còn hiệu điện thế hiệu dạng ở hai đầu tụ:
U
c
=IZ
c
=0,24.400=96V.
hiệu điện thế u
c
sẽ trễ pha p/2so với u
R
,tacó:
u
c
=
U 2 sin 314 t + 0,93 -
2
c
p
ổ
ố
ỗ
ỗ
ỗ

=
Ơ
Khi d
1
= 7,5cm thì d
1
=
d' f
d' - f
=
7,5.7
7,5 - 7
11
11
= 105cm
Vậy dùng máy ảnh này có thể chụp ảnh đỷợc các vật nằm cách máy từ 1,05m đến vô cực.
2. Gọi a là góc trông cột điện từ chỗ đặt máy ảnh. Ta có
tg a =
AB
d
=
AB
d'
=
AB
f
1
11
1
11

1
O
2
AB đ A
1
B
1
đ A
2
B
2
d
1
d
1
d
1
d
2
Với d
1
=
Ơ
và A
2
B
2
=3A
1
B

2
|=2hay
|d
2
+ 6| = 2cm. Ta đỷợc d
2
= -4cm và d
2
= -8cm
Nếu d
2
= -4cm thì d
2
=
df
d-f
=
(-4) . (-6)
-4 + 6
22
22
= 12cm
Nếu d
2
= -8cm thì d
2
=
(-8)(-6)
-8 + 6
= -12cm < 0.