/>BIỆN LUẬN XÁC ĐỊNH CTPT VÀ VIẾT CTCT
CỦA HỢP CHẤT HỮU CƠ
I- KIẾN THỨC CẦN NHỚ
1) Nguyên tắc viết CTCT của hợp chất hữu cơ:
B1: - Viết mạch cacbon ( theo nhận dạng ở mục 2 )
B2: - Liên kết các nguyên tử ( hoặc nhóm chức ) vào mạch theo thứ tự hoá trị từ cao đến thấp.
B3: - Kiểm tra : đủ số lượng nguyên tố và chỉ số nguyên tử, đúng hoá trị ( bằng số gạch liên kết),
có nhóm chức theo yêu cầu của đề: Rượu : –OH, axit: –COOH , ete: –O– , este: –COO– , anđehit : –
CHO …
2) Nhận dạng mạch hiđrocacbon :
CTTQ Tên chung Cấu tạo mạch cacbon
C
n
H
2n+2

* An kan ( hiđrocacbon no)
( n ≥ 1 )
* Mạch hở:chỉ có liên kết đơn
C
n
H
2n

* An ken ( n ≥ 2 )
* Xyclô Ankan ( n ≥ 3 )
* Mạch hở : có 1 liên kết đôi
* Mạch vòng : liên kết đơn
C
n
H

6
( vì H và Cl đều có hoá trị bằng I )
C
2
H
6
O ⇔ C
2
H
5
OH ⇔ C
2
H
6
( vì OH và H đều có hoá trị I )
- Cấu tạo không bền : khi - OH liên kết với nguyên tử C đã có liên kết đôi, hoặc có 2 nhóm OH trở
lên cùng gắn vào 1 nguyên tử C.
Ví dụ : cấu tạo sau đây là không bền CH
2
= CH–OH
- Mỗi công thức phân tử có thể có nhiều cấu tạo khác nhau - gọi là các đồng phân.
3) Phương pháp xác định CTPT từ công thức nguyên.
Khi đề bài cho công thức nguyên của một loại chất nào đó, để xác định CTPT của chất này ta cần làm
các bước sau đây:
B
1
: Biến đổi công thức nguyên theo dạng chung.
B
2
: Viết công thức dạng chung của lọai chất đang khảo sát

2
→ C
x
H
y
Br
2a

C
x
H
y
+ aH
2
→ C
x
H
x+2a

Hoặc có thể biểu diễn dạng :
C
n
H
2n+2

-2a
+ aBr
2
→ C
n

O
( a là số phân tử Ag
2
O pư )
Thực ra hợp chất tham gia phản ứng này có dạng : C
n
H
2n – 2
nên có thể biểu diễn dạng sau:
2C
n
H
2n – 2
+ aAg
2
O
0
t
3
dd NH
→
2C
n
H
2n – 2 –
a

Ag
a
↓ + aH

H
6
, C
3
H
4
, C
3
H
8
O, C
3
H
9
N , C
3
H
8
O
3
, C
7
H
8
, C
5
H
12
2) Cho biết công thức đơn giản của axit mạch hở (A): C
2

)
n
⇔ C
n
H
2n
(COOH)
n
(*)
Mặt khác CTTQ của axit hữu cơ mạch hở có dạng : C
m
H
2m+2-2k-a
(COOH)
a
(**) ( k: số l/ k π trong mạch
C)
Đồng nhất hai công thức trên ta có :
m n (1)
2m 2 2k a 2n (2)
a n (3)
=


+ − − =


=

thay (1) và (3) vào (2) → n = 2 – 2k

( có thể có trường hợp thứ 3 là hiđrocacbon mạch vòng chỉ có liên kết đơn. CTTQ : C
x
H
2x
với x ≥ 4
nhưng học sinh THCS chưa được học )
* X có dạng C
3n
H
4n
- Nếu X có dạng C
x
H
2x + 2
⇒ 4n = 6n + 2 ( loại)
- Nếu X có dạng C
x
H
2x – 6
⇒ 4n = 6n – 6 ⇔ n = 3
CTPT của X là C
9
H
12
2
/>b) Vì X tác dụng với Cl
2
( ánh sáng) chỉ thu được một sản phẩm hữu cơ duy nhất chứa một nguyên tử
Clo, nên X có cấu tạo đối xứng.
CTCT :

7) Mì chính ( bột ngọt ) là muối Natri của aminoaxit glutamic. Đây là một axit mạch thẳng có nhóm
amino –NH
2
và nhóm –COOH cùng kết hợp với 1 nguyên tử Cacbon và có công thức phân tử là
C
5
H
9
O
4
N. Hãy viết CTCT của axit glutamic và CTCT của mì chính.
8) Đốt cháy hoàn toàn một lượng hyđrocacbon A thì thu được 8,8gam CO
2
và 1,8 gam H
2
O.
a) Xác định CTPT của A biết khối lượng phân tử của A không quá 80đvC.
b) Nếu A làm mất màu dung dịch brom ở điều kiện thường và tạo thành sản phẩm chứa 18,09% cacbon
theo khối lượng. Xác định CTPT của A và đề xuất một CTCT của A.
Hướng dẫn:
a) Đặt CTTQ của hợp chất A là C
n
H
m
( số mol : a )
Lập luận tìm được : n = m và n ≤ 6,15 ⇒ các CTPT có thể có: C
2
H
2
, C

* Cách khác : Có thể dùng công thức tổng quát: C
n
H
2n+2 -2a
( với a = số pt ử Br
2
p-ứng )
9) Đốt cháy hoàn toàn 15,6 gam hợp chất hữu cơ (A) thu được 26,88 lít CO
2
( đktc)và 10,8 gam H
2
O.
1) Xác định CTĐG của (A)
2) Xác định CTCT và viết PTHH xảy ra của (A) trong 2 trường hợp sau đây:
a. Biết : 1mol (A) + 4 mol H
2
( xúc tác Ni, t
0
C); 1 mol (A) + 1mol Br
2
/CCl
4
và d(A)/He =26.
b. Biết : 0,1 mol (A) phản ứng với AgNO
3
dư/ NH
3
thu được 15,9 gam kết tủa. (A) có dạng mạch hở.
Hướng dẫn;
Lập luận tìm được : x : y = 1: 1

H
4
, C
3
H
6
, C
3
H
8
có tỷ khối hơi đối với H
2
bằng 21. Đốt cháy hoàn toàn 1,12 lít A
(đktc), cho toàn bộ sản phẩm cháy vào bình chứa dung dịch nước vôi trong dư. Hỏi khối lượng bình nước
vôi trong tăng bao nhiêu gam ?
2. Đốt cháy hoàn toàn một hiđrocacbon X, cho toàn bộ sản phẩm cháy lội qua dung dịch Ba(OH)
2
dư
thu được 118,2 gam kết tủa, đồng thời khối lượng dung dịch trong bình giảm đi 77,4 gam. Xác định công
thức phân tử của hiđrocacbon X.
3
CH
3
CH
3
CH
3