CÁC LOẠI HÌNH DINH DƯỠNG CỦA
VI SINH VẬT Vi sinh vật có tính đa dạng rất cao cho nên các loại hình dinh dưỡng
(nutritional types) là khá phức tạp. Căn cứ vào nguồn C, nguồn năng lượng, nguồn
điện tử, có thể chia thành các loại sau đây (bảng 13.15)
Bảng 13.15: Các loại hình dinh dưỡng của vi sinh vật (I)

-Nguồn C (Carbon sources)
+Tự dưỡng (autotroph) +Dị dư
ỡng
(heterotroph)

CO
2
là nguồn C duy nhất hay chủ yếu
Nguồn C là chất hữu cơ
-Nguồn năng lượng (Energy sources)
+Dinh dưỡng quang năng

Nguồn năng lượng là ánh sáng
(phototroph)
+Dinh dưỡng hoá năng
(chemotroph)

Nguồn năng lượng là năng lượng hóa
học giải phỏng ra từ sự oxy hoá hợp
Nguồn điện tử (Electron sources)
+ Dinh dưỡng vô cơ
(lithotroph)

2
S,
S hoặc H
2
O; CO
2

Vi khuẩn lưu huỳnh, m
àu tía,màu
lục; Vi khuẩn lam.
-Dị dưỡng quang năng
hữu cơ (photoorganohetero-
trophy)
Quang năng; Ch
ất
hữu cơ
Vi khuẩn phi lưu huỳmh m
àu tía,
màu lục.
-Tự dưỡng hoá năng
vô cơ (chemolithoauto-
trophy)
Hoá năng (vô cơ); H
2
,
H
2
S, Fe
2+
, NH

heterotrophy; loại Tự dưỡng hóa năng vô cơ còn được gọi là Chemolithotrophic
autotrophy; loại Dị dưỡng hóa năng hữu cơ còn được gọi là Chemoorganotrophic
heterotrophy.
Chúng ta sẽ xem xét kỹ hơn các quá trình trao đổi chất của từng nhóm vi sinh
vật này trong chương Trao đổi chất.
Các vi sinh vật thuộc loại hình Tự dưỡng quang năng vô cơ và Dị dưỡng
quang năng vô cơ có thể lợi dụng ánh sáng để sinh trưởng. Chúng có vai trò quan
trọng trong quá trình diễn biến của môi trường sinh thái trong giai đoạn cổ xưa của
Trái đất. Vi sinh vật Tự dưỡng hoá năng vô cơ phân bố rộng rãi trong đất và trong
nước, chúng tham gia tích cực vào các vòng tuần hoàn vật chất trên Trái đất. Vi
sinh vật Dị dưỡng hoá năng hữu cơ dùng chất hữu cơ vừa làm nguồn carbon vừa
làm nguồn năng lượng. Hầu hết các loài vi khuẩn, nấm, động vật nguyên sinh đã
biết đều thuộc loại hình Dị dưỡng hoá năng hữu cơ. Tất cả các vi sinh vật gây
bệnh đã biết đều thuộc loại này. Trong loại hình dị dưỡng hoá năng hữu cơ lại chia
thành hai nhóm: Nhóm Hoại sinh (metatrophy) dùng chất hữu cơ chết (xác động
thực vật) để làm nguồn carbon. Nhóm Ký sinh (paratrophy) ký sinh trên cơ thể
thực vật, người và động vật để hấp thu chất dinh dưỡng. Chúng không thể sống
được khi tách rời khỏi vật chủ. Tuy nhiên giữa hai nhóm này còn có những loại
hình trung gian là Hoại sinh không bắt buộc (facultive metatrophy) và Ký sinh
không bắt buộc (facultive paratrophy).
Một số chủng vi sinh vật phát sinh đột biến (đột biến tự nhiên hay đột biến
nhân tạo) mất đi năng lực tổng hợp một (hoặc một số) chất cần thiết cho sinh
trưởng (thường là nhân tố sinh trưởng như aminoacid, vitamin), chúng chỉ sinh
trưởng được khi bổ sung vào môi trường các chất này. Người ta gọi chúng là loại
hình Khuyết dưỡng (auxotroph). Các chủng hoang dại tương ứng được gọi là loại
hình Nguyên dưỡng (prototroph). Người ta thường sử dụng các chủng vi sinh vật
khuyết dưỡng trong nghiên cứu Di truyền học vi sinh vật.
Không có ranh giới tuyệt đối giữa các loại hình dinh dưỡng của vi sinh vật. Vi
sinh vật dị dưỡng không phải tuyệt đối không sử dụng được CO
2