Chuyên đề thực tập tốt nghiệp Lê Như Mai – TCDN 44D
Vấn đề con người trong CNH, HDH đất nước
Module by: Trịnh Minh Ngọc. E-mail the author
Summary:
Phần này trình bày tính tất yếu khách quan của quá trình công nghiệp hóa -
hiện đại hóa đất nước và mục tiêu của con người trong sự nghiệp đó.

I. Tính tất yếu khách quan của công nghiệp hoá - hiện đại hoá.Công nghiệp
hoá, hiện đại hoá là xu hướng phát triển của các nước trên thế giới. Đó cũng là
con đường phát triển tất yếu của nước ta để đi lên mục tiêu "Xã hội công bằng
văn minh, dân giàu nước mạnh" công nghiệp hoá, hiện đại hoá không chỉ là
công cuộc xây dựng kinh tế mà chính là quá trình biến đổi cách mạng sâu sắc
với lĩnh vực đời sống xã hội (kinh tế, chính trị, khoa học của con người…) làm
cho xã hội phát triển lên một trạng thái mới về chất. Sự thành công của quá tình
công nghiệp hoá, hiện đại hoá đòi hỏi ngoài mới trường chính trị ổn định, phải
có nguồn lực cần thiết như nguồn lực con người, vốn tài nguyên thiên nhiên, cơ
sở vật chất kỹ thuật. Các nguồn lực này quan hệ chặt chẽ với nhau. Cùng tham
gia vào quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nhưng mức độ tác động vào vai
trò của chúng đối với toàn bộ quá trình công nghiệp hoá hiện đại hoá không
giống nhau, tỏng đó nguồn nhân lực phải đủ về số lượng mạnh về chất lượng.
Nói cách khác nguồn nhân lực phải trở thành động lực phát triển. Nguồn nhân
lực phát triển thì tất yếu công nghiệp hoá, hiện đại hoá phải tién hành để đáp
ứng nhu cầu đó.Theo các nhà kinh điều của chủ nghĩa Mác - Lênin, con người
vừa là điểm khởi đầu vừa là sự kết thúc, đồng thời lại vừa là trung tâm của sự
biến đổi lịch sử, nói cách khác con người là chủ thể chân chính của các quá
trình xã hội. Trước đây tỏng sách báo con người được xem xét trên phương diện
"con người tập thể" "con người giai cấp" con người xã hội.Ở đây tính tích cực
của con người với tư cách là chủ thể được tập trung chú ý khai thác và bồi

xã hội" mà còn trên cả bình diện "con người cá nhân".Hơn nữa là "con người -
chuyên môn nghề nghiệp" nhất định (như nhà lãnh đạo, quản lý, nhà khoa học,
nhà doanh nghiệp công nhân…). Bởi vì ấn dấu đằng sau những chủ thể cụ thể
này là lợi ích tương ứng với chúng. Chỉ có quan niệm và cách làm như vậy
chúng ta mới biết tác động vào đâu và tác động như thế nào để nâng cao tích
cực của chủ thể hành động.Nói đến nguồn nhân lực tức là nói đến chủ thể tham
gia vào quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Tuy nhiên nó không phải là
chủ thể biệ lập riêng rẽ, mà là chủ thể được tổ chức thành lực lượng thống nhất
về tư tưởng hành động. Nói cách khác công nghiệp hoá, hiện đại hoá là tổng
hợp những chủ thể với những phẩm chất nhất định tham gia vào quá trình công
nghiệp hoá, hiện đại hoá. Nhưng cần phải hiểu rằng tổng hợp những chủ thể này
không phải là tập hợp giản đơn số lượng người mà nó là sức mạnh tổng hợp của
chỉnh thể người trong hành động. Sức mạnh này bắt nguồn trước hết là những
phẩm chất vốn có bên trong của mỗi chủ thể và nó được nhân lên gấp đôi trong
hoạt động thực tiễn. Động lực công nghiệp hoá, hiện đại hoá là những gì thúc
đẩy quá trình vận động và phát triển. Vì vậy khi nói "nguồn lực với tính cách là
động lực của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá" là chủ yếu nói đến những
phẩm chất tích cực của tổng hợp những chủ thể được bộc lộ trong quá trinfh
công nghiệp hoá, hiện đại hoá và thúc đẩy quá trình này vận động phát triển và
thể hiện mặt tích cực, đồng thời hạn chế mặt tiêu cực tối đa của mình.Mặt khác
để xem xét vai trò nguồn lực của con người, cần đặt nó trong quan hệ so sánh
với các nguồn lực khác và ở mức độ chi phối của nó đến sự thành bại của công
cuộc đổi mới đất nước. Khi cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật và công nghiệp
hiện đại phát triển mạnh mẽ, lao động trí tuệ ngày càng gia tăng và trở thành xu
thế phổ biến của nhân loại. Khi công nghiệp hoá gắn liền với hiện đại hoá mà
thực chất là hiện đại hoá lực lượng sản xuất với cách tiếp cận như vậy vai trò
2
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp Lê Như Mai – TCDN 44D
quyết định nguồn lực của con người được biểu hiện ở những điểm như
sau:Trước hết các nguồn lực khác như vốn, tài nguyên thiên nhiên, vị trí địa

con người. Rõ ràng bằng những kỹ thuật công nghệ hiện đại do chính bàn tay
khối óc con người mà ngày nay nhân loại đang chứng kiến sự biến đổi thần kỳ
của mình.Thứ tư: Kinh nghiệm của nhiều nước và thực tiễn của chính nước ta
cho thấy sự thành công của công nghiệp hoá hiện đại hoá phụ thuộc chủ yếu
vào hoạch định đường lối chính sách cũng như tổ chức thực hiện nghĩa là phụ
thuộc vào năng lực nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người.Việc thực
hiện và hoàn thành tốt công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá có ý nghĩa đặc
biệt to lớn và có tác dụng hoàn thiện nhiều mặt.Công nghiệp hoá, hiện đại hoá
làm thay đổi căn bản kỹ thuật, công nghệ, sản xuất, tăng năng suất lao động
công nghiệp hoá hiện đại hoá chính là thực hiện xã hội hoá nhiều mặt, góp phần
3
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp Lê Như Mai – TCDN 44D
ổn định, ngày càng nâng cao đời sống vật chất và văn hoá của mọi thành viên
trong cộng đồng xã hội.Công nghiệp hoá, hiện đại hoá phát triển mối quan hệ
kinh tế giữa các ngành, các vùng trong phạm vi mỗi nước và các nước với nhau,
nâng cao trình độ quản lý kinh tế của nhà nước nâng cao khả năng tích luỹ mở
rộng sản xuất.Công nghiệp hoá, hiện đại hoá không ngừng nâng cao vai trò của
nhân tố con người trong nền sản xuất và đặc biệt trong nền sản xuất lớn hiện
đại, kỹ thuật cao. Chỉ trên cơ sở thực hiện tốt công nghiệp hoá, hiện đại hoá mới
có khả năng thực hiện và quan tâm đầy đủ đến sự phát triển tự do và toàn diện
nhân tố con người.Công nghiệp hoá, hiện đại hoá tạo điều kiện vật chất cho
việc củng cố và tăng cường tiềm lực quốc phòng khả năng đảm bảo an ninh và
quốc phòng, các yếu tố vật chất, kỹ thuật đáp ứng yêu cầu đó, công nghiệp hoá,
hiện đại hoá có tác dụng trực tiếp và chủ yếu trong việc tạo ra tiềm lực to lớn
cho quốc phòng.Công nghiệp hoá, hiện đại hoá còn tạo nhiều khả năng cho việc
thực hiện tốt sự phân công và hợp tác quốc tế về kinh tế, khoa học, công nghệ
văn hoá xã hội v.v
II. Mục tiêu con người trong sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá ở nước
ta hiện nay.Mục tiêu "Xây dựng nước ta thành thành một nước công nghiệp có
cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý quan hệ sản xuất tiến bộ,

trước mắt với chăm lo lợi ích lâu dài giữa cá nhân với tập thể và cộng đồng xã
hội". Định hướng có ý nghĩa chiến lược đó chính là thể hiện tư tưởng vì con
người, của mục tiêu phát triển con người Việt Nam, toàn diện trong công cuộc
xây dựng đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay.Việc
đẩy mạnh công cuộc công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước đòi hỏi chúng ta
phải nhận thức một cách sâu sắc đầy đủ những giá tị lớn lao và có ý nghĩa quyết
định của nhân tố con người chủ thể của mọi sáng tạo, mọi nguồn của cải vật
chất và văn hoá tinh thần. Phải có sự thay đổi sâu sắc cách nhìn, cách nghĩ, cách
hành động của con người và coi việc bồi dưỡng phát huy nhân tố con người
Việt Nam hiện đại như một cuộc cách mạng. Hơn nữa, với tinh tất yếu khách
quan của sự nghiệp xây dựng đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, công
nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và cách mạng con người phải được nhận thức
là hai mặt thống nhất, không thể tách rời của sự nghiệp xây dựng đó.Công
nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa không thể
không xuất phát từ tinh thần nhân văn sâu sắc, không thể không phát triển con
người Việt Nam toàn diện để lấy đó làm động lực xây dựng xã hội ta thành một
xã hội "công bằng, nhân ái", "tốt đẹp và toàn diện" để bồi dưỡng và phát huy
nhân tố con người, đặc biệt là đối với thế hệ trẻ, nhất thiết phải từng bước hiện
đại hoá đất nước và đời sống xã hội và chúng ta "tăng trưởng nguồn lực con
người khi quá hiện đại hoá các ngành giáo dục, văn hoá, văn nghệ, bảo vệ sức
khoẻ, dân số và kế hoạch hoá gia đình gắn liền với việc kế thừa và phát huy
những giá trị truyền thống và bản sắc dân tộc" chỉ có trên cơ sở đó khi phát
triển nền kinh tế hàng hoá theo cơ chế thị trường chúng ta mới có thể tránh
được nguy cơ tha hoá, không xa rời những giá trị truyền thống, không đánh mất
bản sắc dân tộc, đánh mất bản thân mình trở thành cái bóng của người khác.Nền
công nghiệp hoá, hiện đại hoá là vì mục tiêu phát triển con người toàn diện thì
con người ở đây không chỉ hiểu với tư cách là người lao động sản xuất mà còn
với tư cách là công dân của xã hội, một cá nhân trong tập thể, một thành viên
trong cộng đồng dân tộc, một con người trí tuệ trước vận mệnh quốc gia. Đó
không chỉ là đội ngũ những người lao động có năng suất cao những nhà khoa

quân 4,5 năm. Điều đáng kể lo ngại và đau đầu nhất của nhà nước ta đó là nạn
mù chữ, tới nay nước ta 8% dân số mù chữ, chưa phổ cập được giáo dục tiểu
học. Mặt khác người lao động Việt Nam còn hạn chế về thể lực, sự phát triển về
phương diện sinh lý và thế lực dường như còn chững lại, hơn nữa người lao
động nước ta nói chung văn hoá còn kém, lao động công nghiệp quen theo kiểu
sản xuất nhỏ và lao động giản đơn.Cùng với việc chuyển sang nền kinh tế thị
trường thực trạng đội ngũ cán bộ tri thức Việt Nam đặc biệt là tri thức cao đang
đặt ra một vấn đề được giải quyết, sự già hoá của đội ngũ trí thức, trong các
ngành khoa học trọng yếu tuổi bình quân của tiến sỹ là 52,8, phó tiến sỹ 48,1,
giáo sư 59,5, phó giáo sư 56,4. Cấp viện trưởng là 55 (số liệu này cho tới nay đã
thay đổi). Như vậy đến năm 2001 hơn 80% số người có học hàm, học vị hiện
nay đã đến tuổi về hưu. Điều đó gây nên sự hẫng hụt cán bộ khoa học kế
cận.Trong khi số người có học vấn cao giảm thì số sinh viên tốt nghiệp đại học
và cao đẳng không tìm được việc làm lại tăng lên phải chăng chúng ta đã quá
thừa những người có học vấn chắc chắn là không. Sự thừa đó chính là tác động
của mặt trái của kinh tế thị trường. Rõ ràng sự chậm cải tạo giáo dục và nội
dung đào tạo không theo kịp những đòi hỏi của người sử dụng đã dẫn đến sự
lãng phí trong đầu tư cho giáo dục, lực lượng lao động ở nước ta hiện nay rất
hạn chế về chất lượng nhất là trình độ chuyên môn, nghề nghiệp, kỹ năng lao
động, thể lực và văn hoá lao động công nghiệp. Thêm vào đó việc sử dụng và
khai thác số lao động, đã được đào tạo, có trình độ lại không hợp lý và kém
hiệu quả. Nếu chúng ta không có một nỗ lực phi thường bằng hành động thực tế
6
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp Lê Như Mai – TCDN 44D
trong việc xây dựng và sử dụng nguồn lực lao động thì sự nghiệp công nghiệp
hoá, hiện đại hoá khó có thể thực hiện được thành công; và đó cũng là lý do vì
sao nhiều nhà khoa học kêu gọi phải tiến hành một cuộc cách mạng về con
người mà thực chất là cách mạng về chất lượng lao động mỗi bước tiến của
"cách mạng con người" sẽ đem lại những thành tựu to lớn cho quá trình công
nghiệp hoá hiện đại hoá, như chúng ta đã biết "cách mạng con người" với công

bồi dưỡng và sử dụng người tài mau chóng tăng cường đội ngũ nhân lực có
trình độ và năng lực cao, từ các nghệ nhân làm các nghề truyền thống đến các
chuyên gia công nghệ cao. Giáo dục và đào tạo kết hợp chặt chẽ với khoa học
kỹ thuật công nghệ mới có thể đóng góp xứng đangs vào phát huy nguồn lực
con người, tuy nhiên một yếu tố mà ngày nay con người cần phải hoàn thiện đó
là. Cần coi trọng mặt đạo đức nhân cách của nguồn lực con người.Muốn có
7
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp Lê Như Mai – TCDN 44D
nguồn lực con người đáp ứng được công cuộc đổi mới giáo dục nhà trường
cùng với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội phải làm tốt việc phát động một
cao trào học tập trong toàn Đảng toàn dân, toàn quân nhằm đào tạo nên những
con người phát triển cao về trí tuệ, cường tráng về thể chất, phong phú về tinh
thần, trong sáng về đạo đức là động lực của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại
hoá, đồng thời là mục tiêu của chủ nghĩa xã hội. Vậy mọi chủ trương chính sách
của Đảng và Nhà nước cần phải quán triệt việc chăm sóc, bồi dưỡng và phát
triển nhân tố con người.
8