Rượu cần - một nét văn hóa Tây Nguyên Trong bất cứ lễ, tết nào, đồng bào Tây Nguyên cũng đều có nghi thức uống rượu cần.
Rượu, theo họ tin tưởng, là do Trời (Yang) sai thần linh xuống trần dạy cho con người
cách làm rượu đủ loại: từ gạo, mì, bắp cho đến bo bo, kê để tế lễ các đấng tối cao trong
năm.
Các hội hè của buôn làng hay hội họp mang tính chất riêng tư của gia đình, rượu buôn
luôn là thứ quan trọng nhất để mở đầu câu chuyện. Thường họ dành hết phân nửa số lúa
thu hoạch được trong năm để làm rượu dù cho họ không dư giả gì mấy.
Rượu Ba Na được các dân tộc ở Tây Nguyên khen là ngon nhất, sau đó mới là rượu của
người Ê-đê và Xơ-đăng.
Rượu cần Tây Nguyên uống bằng cần. Rượu cần có nhiều thứ, ngon hay dở là do ở người
làm cũng như các hợp chất có được đầy đủ hay không. Hiện nay, rượu cần không chỉ
dành riêng cho các đồng bào Tây Nguyên, mà họ thường chế tạo, cất thành từng ghè (ghè
hay ché là loại hũ cao để đựng rượu) chở đi bán tại các làng miền xuôi. Cho nên, người
Kinh chúng ta nay cũng “khoái” uống rượu cần trong các tiệc tùng linh đình hay lễ, tết.
Ở Tây Nguyên, mỗi lần có lễ lớn như lễ bỏ mả, lễ ăn cơm mới, đều cử hành rất lớn ở nhà
làng (nhà rông). Họ đánh cồng chiêng, nhảy múa, ca hát rồi ăn thịt trâu nướng, uống rượu
cần say túy lúy. Các trai làng, gái làng ăn mặc nhiều loại trang phục có nhiều hoa văn sặc
sỡ và hát cho nhau nghe những bài hát chan chứa ân tình:
Anh ở bên này ghè rượu,
Vít cần trúc cong cong thành một nửa bầu trời
Thành một nửa trái tim mơ hồ gọi
Một nửa còn bên ấy
Bạn tình ơi!
Bên này trái tim, bên ấy trái tim
Vòng ngực nổi cồn trên miệng ché
Rượu chảy về hai bên, men say còn ở giữa.
Lửa phừng phừng bứt tượt áo nuk-kiar
Ơi chân trời lửa bên em sao mà xa ngái thế

phương. Sau đó, chủ nhà thay mặt cả gia đình chúc khách được sức khỏe, sống lâu và gặp
nhiều may mắn, sinh con đẻ cái cho thật nhiều. Chủ nhà còn đưa tay phải nắm lấy cần,
tay trái đặt tay lên miệng ché, lâm râm khấn rằng: “Mách ỏ rạ mách tổ ỏ rạ, ghệt am ỏ
rạ ” có nghĩa “anh em vui vẻ ăn nhậu, xin anh em thương yêu nhau ”.
Qua những nghi thức đầu tiên, chủ khách cứ tiếp tục uống, vừa uống vừa chuyện trò vui
vẻ. Rượu vơi đến đâu, chủ nhà múc nước lã đổ thêm vào đến đó. Nếu khách là người
miền xuôi lên thăm, thì thật là:
Trường Sơn cao ngất rừng xanh
Quây quần hũ rượu, Thượng - Kinh chung cần
Rượu cần tuy nhẹ, dễ uống, nhưng uống nhiều, khách dễ bị đau đầu và có thể ngã lăn
quay lắm