KHO TÀNG LỤC BÁT DÂN GIAN

Lương duyên thời Tục ngữ - Ca dao

Nói đến chuyện trai gái, lương duyên chồng vợ là tôi nhớ lại một thời đằm thắm,
thâm thúy đi qua tục ngữ ca dao, nó không bỗ bã, trắng trợn như một vài từ “tiếng
lóng” đời nay. Dường như tục ngữ ca dao thuở trước còn thấm đẫm những "bài
quốc văn giáo khoa thư" dễ thương và dễ nhớ nằm lòng. Gái trai thời mới lớn đã
sẵn có câu "Trai thời trung hiếu làm đầu, gái thời tiết hạnh làm câu trau mình".
Các tác giả vô danh cũng khá tinh túy trong khoa tâm lý học, "Gái phải lòng trai
lăng xăng như bướm, trai phải lòng gái đượm đượm như dầu", dù đến đời nay,
lương duyên thể hiện nhanh như điện, nhưng tôi vẫn còn nhận ra phản ứng tâm lý
này vẫn còn chính xác, trong đám đông bạn bè tuổi thanh xuân, cô nào có ý với
cậu nào thì cứ linh họat hẳn lên; ngược lại, các cậu khi đã có ý thì cứ im im trầm
trầm.

Tục ngữ ca dao cũng nói lên thân phận đàn bà con gái thời còn phong kiến sau
lũy tre xanh:
"Thân em như tấm lụa đào, phất phơ giữa chợ biết vào tay ai" hay "áo mặc sao
qua khỏi đầu", "Thầy với mẹ thương anh, em phải thương theo, giả như chiếc tàu
buồm đang chạy, thả neo phải dừng". Nhưng cũng đã có nhiều thế hệ hầu như
luân phiên là nạn nhân, rồi lại trở thành tác nhân với cảnh mẹ chồng hiếp đáp các
nàng dâu, nên mới có câu ví von cay đắng. "Tai em nghe thầy mẹ anh hiền, cắn
cơm không bể, cắn tiền đồng bể tư". Trong “thương thảo hợp đồng” chồng vợ, có những mở đầu mộc mạc hồn
nhiên như “Ngó lên mây trắng, trời xanh, thương đâu cũng vậy, thương anh cho
rồi”, nhưng phía đối tác gái ra ngay điều kiện “Có thương thì thương cho chắc, có
trục trặc thì trục trặc cho luôn, đừng làm như con thỏ nọ đứng ở đầu truông, khi
vui giởn bóng khi buồn giởn trăng”. Có những lời cảnh giác vì ”Dò sông dò biển


Tình duyên lứa đôi cũng có khi có duyên mà không có nợ. Nhưng đến nay, tôi
vẫn còn mũi lòng, mỗi khi nhớ đến câu dặn dò: "Một mai mận có xa đào, thì xin
mận giữ tiếng chào năm xưa" Tiếng cười trong “Thơ dân gian Tacta”(*)
Tính đến nay, nhà thơ, dịch giả Triệu Lam Châu đã xuất bản 14 đầu sách văn
học gồm hai mảng: sáng tác và dịch. Ấn phẩm mới nhất của anh là tập Thơ dân
gian Tacta do NXB Văn hóa Dân tộc cho ra mắt bạn đọc vào quý II năm 2007.
Tập thơ 36 bài, dày gần 100 trang khổ 13x19cm, trình bày giản dị.

Thơ được chuyển ngữ sang tiếng Việt và tiếng Tày, trình bày theo thể thơ lục
bát truyền thống của Việt Nam. Mỗi bài thơ lại được người dịch kèm thêm lời bình
với cảm nhận riêng như một sự “bàn thêm” thường thấy ở các sách biên soạn
những mẩu chuyện theo lối “ôn cố tri tân”. Anh cũng không ngần ngại đưa tiếng
địa phương Phú Yên vào ngôn ngữ thơ dịch:

“Ông kia ngỏ ý chân thành:
- Nếu chồng em mất, anh thương vô cùng
Nhưng chồng còn sống ung dung
Anh ghen với “nẫu” vô cùng em ơi!”
(Người đàn ông nhạy cảm)

Về các nét chính trong tập, như nhà thơ Triệu Lam Châu đã giới thiệu trong
“Lời người dịch”: “Dân tộc Tacta nhỏ bé có một kho tàng thơ dân gian phong
phú. Thơ dân gian Tacta là một di sản văn học đặc sắc và quý báu trong kho tàng
văn học của các dân tộc thiểu số thuộc Liên bang Nga.

Thơ dân gian Tacta phản ánh sinh động cuộc sống dân dã, bình dị của nhân dân

Bên cạnh những quan niệm sống “đáng yêu”, người ta cũng có thể bắt gặp
những cách “đối nhân xử thế” thật khôi hài:

Một chàng trai “học thuộc bài” khi về nhà vợ làm rể đã để lộ ra sự trống rỗng
của tâm hồn:

Thăm nhà mẹ vợ, trước tiên
Anh chàng rể nọ huyên thuyên suốt ngày
Anh luôn đắc chí ta đây
Hào hoa phong nhã, lòng đầy bao dung.
Hôm sau anh chẳng hé răng
Lặng câm như thể ngậm vàng ai ơi.
-Hôm qua sao nói lắm lời/Mà nay cô vợ mỉm cười hỏi anh.
-Những gì bố mớm cho mình
Hôm qua nói sạch sành sanh hết rồi.
(Đã nói hết rồi)

Nếu như trong cách xử thế có chuyện đáng cười thì ta cũng gặp những chuyện
đáng trách. Thơ dân gian Tacta cũng vậy, và ở đây tác giả dân gian lại dẫn dắt mọi
người trở về với bài học làm người giản dị mà sâu sắc:

Anh kia đã chán cha già
Nên mua một hộp gỗ to sơn hồng
Đưa người cha ấy vào trong
Định mang ra tận cuối đồng, bỏ luôn.
Đứa con nhỏ xíu, lệ tuôn:
-Bố ơi hộp ấy đừng chôn, mang về
Đợi khi tuổi bố đã già
Con cho vào hộp, thế là mang đi
Nghe lời nói ấy, anh kia