Cùng trao đổi kinh nghiệm về tự học
Báo Tuổi Trẻ ngày 3.10.2000 đã mời các thầy giáo đại học, các nhà quản
lý, các sinh viên dự toạ đàm về “Nâng cao chất lượng đào tạo đại học”
và đã có nhiều ý kiến thẳng thắn bức xúc: Sinh viên chúng tôi như
những cỗ máy rỉ sét, chúng tôi vào lớp viết chính tả và sau đó trả bài
thuộc lòng, lắp ghép các kiến thức rời rạc. Học đối phó và thi đối phó để
lấy cho được mảnh bằng, thế thôi. Đại học không có thư viện đúng
nghĩa, sinh viên không đủ tiền mua sách, không có chỗ ở đủ điều kiện
để học Việc học với sinh viên là: học, ghi, thi phải thuộc. Cả bốn góc
của tứ giác: thầy, chương trình, sinh viên, cơ sở-thiết bị đều có vấn đề.

Các thầy giáo phân tích thực trạng và báo động việc dạy học. Hiện nay,
việc dạy ở đại học bao gồm 2 phần: cung cấp kiến thức và hướng dẫn
cách học. Đó là chưa nói đến một nhiệm vụ lớn của đại học: giúp sinh
viên rèn luyện năng lực truyền thông, khả năng – phương pháp lập luận
và phân tích, tức rèn luyện khả năng tư duy và sáng tạo. Nhưng thực tế
dạy học chủ yếu vẫn chỉ là cung cấp kiến thức (việc này dễ nhất, đơn
giản nhất so với nhiệm vụ kia).

Từ những ý kiến chân thành trên, phóng viên Tia Sáng tìm gặp một số
nhà giáo dục, nhà khoa học với câu hỏi: dù tình hình dạy và học ở đại
học đang ngổn ngang, người dạy và người học, nhất là sinh viên cần
phải làm gì để vượt lên, giành lấy những tiến bộ rõ rệt cho chính bản
thân mình?

Tiến sĩ Chu Hảo, thứ trưởng Bộ KHCNMT trả lời thẳng vào câu hỏi về
kinh nghiệm của riêng ông trong việc tự học: “Cần nói rõ về tự học,
người ta thường nghĩ rằng tự học là học riêng một mình. Không, cách
tự học tốt nhất là học với nhóm (team work). Riêng tôi, tôi vẫn đọc mỗi
ngày và không bao giờ mang công việc từ cơ quan về nhà làm mà dành
thời gian để chỉ xem và đọc. Mỗi khi muốn hiểu sâu đề tài nào, tôi tự

Qua hình tháp này ta thấy: học mà chỉ nghe giảng, chỉ nhớ 5% những gì
đã nghe. Đọc bày: nhớ được 10%. Nghe và nhìn cùng lúc: nhớ được
20%. Được xem làm thí nghiệm trước mắt sinh viên: nhớ được 30%.
Thảo luận nhóm: nhớ được 50%. Thực hành bằng cách làm bài, ghi lại,
viết lại: nhớ được tới 75%. Và nhó được, nắm vững nhất là giảng giải lại
cho người khác, ứng dụng những gì được học ngay sau khi học là 90%
(Tài liệu do Trung tâm thực nghiệm về đào tạo quốc gia, địa học Maine -
Mỹ công bố)”

Viết lại là cách tiếp thu tốt và truyền đạt lại cho người khác là một cách
hiểu nắm vấn đề tốt nhất. Điều này đúng, vì mỗi ngày đi dạy học, tôi
thấy khó nhất là nói cho sinh viên hiểu điều mình muốn truyền đạt. Và
với người thầy, học bằng cách dạy cho người khác học là cách học cao
nhất”.

Tiến sĩ Ngô Vĩnh Long, giáo sư kinh tế Đại học Maine (Mỹ) đang là giảng
viên chương trình Fulbright (hợp tác giữa Đại học Harvard và Đại học
kinh tế quốc dân Hà Nội) cho rằng: Sinh viên không biết cách học là do
thầy giáo không biết cách dạy hay dạy không đúng cách. Người thầy cần
hướng dẫn sinh viên tự học, tự nghiên cứu sau giờ nghe giảng. Ông có
vài so sánh: sinh viên Việt Nam qua Mỹ hầu hết rất thông minh nhưng
thường thua sinh viên Mỹ về khả năng phân tích và trình bày { kiến
mình (viết và nói). Sinh viên Nhật hơi khác, họ học lười hơn (có lẽ vì bị
học “nhồi” quá nhiều hồi trung học) và không giỏi về phân tích so với
sinh viên Mỹ, châu Âu nhưng lại đọc, viết giỏi hơn sinh viên Việt Nam.

Anh có 1 chương trình giúp sinh viên ở trường Đại học kinh tế Quốc dân
Hà Nội trau dồi kỹ năng đọc và viết, qua việc hướng dẫn họ đọc mau,
nắm vững các ý chính và viết gãy gọn, có phân tích, có chứng minh. Một
sinh viên cao học của anh đưa cho phóng viên Tia Sáng xem một