6 ph.ăng-ghen 7
Hội đồng xuất bản ton tập C. Mác v Ph. Ăng- ghen
GS. Nguyễn Đức Bình Uỷ viên Bộ Chính trị, Ban Chấp hnh Trung ơng
Đảng cộng sản Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng
GS. Đặng Xuân Kỳ Nguyên Viện trởng Viện nghiên cứu chủ
nghĩa Mác - Lê-nin v t tởng Hồ Chí Minh,
Phó chủ tịch (thờng trực) Hội đồng
GS.PTS. Trần Ngọc Hiên Uỷ viên Hội đồng Lý luận Trung ơng, uỷ viên
PGS. H Học Hợi Phó trởng ban T tởng - Văn hoá Trung
ơng Đảng cộng sản Việt Nam, uỷ viên
GS.PTS. Phạm Xuân Nam Uỷ viên Hội đồng Lý luận Trung ơng, Tổng biên
tập tạp chí Vietnam Social Sciences, uỷ viên
GS. Trần Nhâm Giám đốc - Tổng biên tập Nh xuất bản chính
trị quốc gia, uỷ viên
GS. Trần Xuân Trờng Trung tớng, Viện trởng Học viện chính trị -
quân sự, uỷ viên
Tập 33 của bộ Toàn tập C.Mác và Ph. Ăng-ghen bao gồm những bức th của hai
nhà kinh điển viết cho nhau, cho các bạn chiến đấu và những ngời thân trong giai đoạn
từ tháng Bảy 1870 đến tháng Chạp 1874. Đây là những năm bắt đầu một giai đoạn mới
của lịch sử thế giới (chủ nghĩa t bản cạnh tranh tự do chuyển sang giai đoạn độc
quyền); cũng là những năm bắt đầu một thời kỳ mới trong lịch sử phong trào công nhân
quốc tế; cuộc cách mạng của giai cấp công nhân Pét-ra-sép-xki đã sáng lập ra nhà nớc
vô sản đầu tiên trong lịch sử loài ngời - Công xã Pa-ri.
Hoạt động lý luận và thực tiễn trên nhiều phơng diện của Mác và Ăng-ghen trong
thời kỳ này thể hiện rõ trong các tác phẩm, các bức th của hai ông. Đó là sự khái quát
hoá về mặt lý luận các kinh nghiệm cách mạng của Công xã Pa-ri; là sự hoàn thiện và
phát triển thêm một bớc chiến lợc và sách lợc của giai cấp vô sản trong cách mạng,
lý luận về cách mạng và nhà nớc vô sản, về bạn đồng minh của giai cấp vô sản, về đảng
vô sản. Đồng thời, hoạt động lý luận của hai ông đã tạo điều kiện cho việc tuyên truyền
học thuyết về chủ nghĩa cộng sản khoa học trên quy mô rộng lớn.
Một phần lớn các bức th của Mác và Ăng-ghen trong tập th này đã làm sáng tỏ
những sự kiện về cuộc chiến tranh Pháp - Phổ và chỉ ra một cách đặc biệt rõ ràng lập
trờng cách mạng và quốc tế chủ nghĩa trong giai cấp công nhân Đức và Pháp trong cuộc
chiến tranh này.
Đặc biệt trong tập này là những bức th của Mác và Ăng-ghen có nội dung liên
quan đến Công xã Pa-ri. Những bức th này, đợc viết trong những ngày trận chiến cách
mạng diễn ra ở Pa-ri không chỉ làm sáng tỏ tính chất của những sự kiện cách mạng ở Pa-
ri mà còn chỉ ra một cách sáng tạo những vấn đề quan trọng nhất trong học thuyết của
chủ nghĩa cộng sản khoa học về nhà nớc và cách mạng.
Mặc dù rất bận với công việc ở Tổng Hội đồng của Quốc tế, Mác vẫn tiếp tục đi sâu
và phát triển hơn nữa học thuyết về kinh tế của mình, Mác đã hết sức quan tâm đến việc
8 lời nh xuất bản 9chuẩn bị cho lần xuất bản thứ hai tập I của bộ "T bản" bằng tiếng Đức và việc xuất bản
tác phẩm này bằng các thứ tiếng nớc ngoài với mong muốn những t tởng của chủ
Phần thứ nhất
Th từ trao đổi
giữa C.Mác v Ph. Ăng-ghen
Tháng Bảy 1870 - tháng Chạp 1874 10 11
Năm 1870
1
Mác gửi Ăng - Ghen
ở Man-se-xtơ
[Luân Đôn], 20 tháng Bảy 1870
Phrết thân mến!
Tôi gửi kèm theo đây bức th của Cu-ghen-man, th ny, ở
mức độ đáng kể, sẽ giải thích để anh thấy rõ những bí mật
chính trị của cuộc chiến tranh hiện nay: Ông ta đã có lý khi
phê phán lời kêu gọi của hội nghị ở Brao-nơ-svai-gơ m tôi gửi
ở đấy mấy bản
1
. Ngoi ra, tôi cũng gửi báo "Réveil". Anh sẽ tìm
thấy ở trong đó phần thứ nhất bản cáo trạng của To án tối cao
ở Blua; so với những thnh viên của phong tro Phê-ni-ăng thì
những phần tử tham gia vụ âm mu ở Pháp - đang biến thnh
vui vẻ, nhng tôi đã cời đến chảy nớc mắt vì tác phẩm ấy, bona
0F
1
*
chảy nớc mắt. Sau khi thế lực phản động lên ngự trị v sau khi
thời đại anh hùng của nền triết học Đức kết thúc thì nhân vật
"tiểu t sản", ẩn náu ngay trong máu kẻ thị dân Đức, lại xuất đầu
lộ diện - trong triết học đó l những lời trống rỗng hon ton,
xứng đáng với Mô-i-dơ Men-đen-xôn, đó l sự lầu bầu tỏ vẻ uyên
bác, cau có v hợm hĩnh. Còn giờ đây thì ngay cả khoa kinh tế
chính trị cũng biến thnh trò ba hoa về những khái niệm pháp lý!
Điều ny thậm chí còn vợt lên trên cả "lô-ga-rít của sự kích
thích"
4
. Nh Si-lơ, một quan to có uy tín về vấn đề ny, đã nhận
xét rằng, phần tử tiểu thị dân giải quyết tất cả vấn đề bằng cách
chuyển chúng sang "lĩnh vực lơng tri".
_____________________________________________________________
1* - thật sự, thật lòng
Tiện thể xin nói luôn. Một tờ báo Mỹ m tôi đã đọc hôm qua
tại Hội đồng Trung ơng, có đăng một loạt bi viết về "T bản"
v.v., ngoi những vấn đề khác cũng có nói đến quyển sách của tô1F
1
*
. Tôi nghỉ ở đó có nói rằng ngời công nhân phải lm việc một
phần nhất định trong ngy lao động để thoả mãn các nhu cầu của
mình, vì vậy, khoảng thời gian phụ trội ngoi số thời gian ấy - m
tôi gọi l lao động thặng d - tạo thnh giá trị thăng d v vì vậy
l nguồn lợi nhuận v.v Tác giả nói tiếp; có lẽ điều đó có ý nghĩa
no đó hay không? Thông qua ông ny giờ đây tôi gắn bó với tờ "Pall
_____________________________________________________________
1* - tập I của bộ "T bản"
2* - nguyên văn: "giá trị thật"
3* - nguyên văn: "giá trị sử dụng"
4* - Tuy-blin
14 mác gửi Ăng-ghen, 20 tháng bảy 1870 mác gửi Ăng-ghen, 20 tháng bảy 1870 15
Mall" đến mức trong thời gian diễn ra trò hề ny nếu tôi muốn
viết một cái gì đó về các đề ti chính trị, hoặc nếu anh muốn viết
cái gì đó về các đề ti quân sự thì sẽ đợc tiếp nhận v ngoi ra sẽ
còn đợc trả tiền nhuận bút.
Quyết định của chúng
5F
1
*
- nhờ nó m Uỷ ban Liên đon vùng
thuộc hệ ngôn ngữ la-tinh ở Giơ-ne-vơ đợc thừa nhận để đối chọi
lại uỷ ban khác do Ba-cu-nin thnh lập - đã gây ra cho bọn ngời
xấc xợc ấy ấn tợng về trái bom vừa mới nổ
6
, theo tin tức hôm
qua của Pê-rê gửi từ Giơ-ne-vơ. Họ đã lập tức đánh điện cho Ba-
cu-nin. Vì vụ mu sát ny m tại đại hội sắp tới đây ngời ta vừa
soạn đặt Tổng Hội đồng vo ghế bị can. Hiện nay tuyệt đối cần
phải lm thế no để Đuy-pông cuối cùng gửi cho tôi bản sao các
nghị quyết về Liên 6F
2
*
. Anh hãy thay mặt tôi lập tức trao đổi
Công bố lần đầu có lợc bớt trong cuốn: "Der
Briefwechsel swischen F.Engels und K.Marx".Bd.
IV, Stuttgart, 1913; công bố toàn văn trong Marx -
Engels Gesamtausgabe. Dritte Abteilung, Bd.4,
1931 và trong C.Mác và Ph. Ăng-ghen, Toàn tập,
xuất bản lần thứ nhất, t.XXIV, 1931
In theo bản viết tay
Nguyên văn là tiếng Đức
2
Ăng-ghen gửi Mác
ở Luân Đôn
Man-se-xtơ, 22 tháng Bảy 1870
Mo-rơ thân mến!
Hoan hô Cu-ghen-man! Rõ rng l những việc lm của ông ấy đã
có ích đối với ông. Giả thuyết ấy hon ton theo tinh thần của những
ngời luận tội v giải thích rõ tất cả
9F
1*
. Nhng nếu trên thực tế giả
thuyết ấy đúng, thì ít ra giờ đây Bi-xmác không còn đối phó đợc với
diễn biến của các sự kiện nữa. Hiển nhiên l những ngi ấy
đã gây ra đợc cuộc chiến tranh dân tộc thực sự ở nớc Đức, Lu-i
Bô-na-pác-tơ đã nhiều lần mu toan thăm dò về việc nhợng bộ cho
ông ta các tỉnh của Đức, Lúc-xăm-bua v.v. - theo thông lệ, bằng cách
ấy ông ta từ trớc đã muốn xoa dịu công chúng với fait
10F
2
*
tiểu đon ấy - số nòng cốt ny gồm 4 đại đội của ba tiểu đon dã
chiến của mỗi trung đon - nh vậy phải đợc tăng lên trớc hết lên
6 - 8 đại đội v
phải đợc bổ sung bằng số quân dự bị. Vo các ngy
19 v 20, tại Pa-ri đã ban lệnh gọi nhập ngũ những ngời đã giải
ngũ, v vo các ngy 21 v 22 tháng Bảy đã ban lệnh gọi nhập ngũ
các lính trù bị đã có thời gian phục vụ trong quân ngũ, còn ngy mai
sẽ ban lệnh gọi nhập ngũ số lính trù bị cha từng phục vụ trong
quân ngũ. Cần lm thế no để hai loại đầu trớc hết đợc đa đến
các trung đon của họ, chỉ khi đó thì các trung đon đó mới đợc
_____________________________________________________________
1* - họ sẽ đi tới cùng.
phiến chế. Vì vậy, thời điểm mở đầu chiến dịch - không kể những
trận chạm súng nhỏ - sẽ hoãn lại ít tất đến giữa tuần sau. Nhng
đến thời điểm ấy ngời Đức có thể đã mạnh đến mức Bô-na-pác-tơ
sẽ phải chở có những tiểu đon thứ t, nhng đến lợt mình, việc
ny lại sẽ gây trì hoãn thêm 1-2 tuần lễ. V khi ấy thì ông ta tiêu
vong.
Hôm qua một anh chng phi-li-xtanh Đức ở đây kể cho tôi
nghe rằng, vo thứ bảy ở Ve-xtơ-pha-li anh ta đa đi trong chuyển
xe lửa cùng với một viên tớng Phổ, tởng anh ta l ngời Anh v
đã nói chuyện bằng tiếng Anh với anh ta. Viên tớng nói: "Hon
ton đúng l chúng tôi đã bị chậm mất mời ngy, nhng nếu
trong vòng mời ngy các vị không nghe tin chúng tôi bị đại bại,
thì chẳng bao lâu nữa chúng tôi sẽ tranh thủ đợc sự cảm tình
của các vị". Đáp lại câu hỏi rằng ông tớng muốn ám chỉ điều gì
qua câu nói ấy, vị tớng ấy trả lời: "Ngi biết không, cảm tình của
ngời Anh luôn luôn dnh cho những ai ginh đợc thắng lợi".
Việc động viên ở Bắc Đức đã bắt đầu vo ngy 16, ở Ba-vi-e -
vo ngy 17. Quân dự bị v dân binh có thể hon thnh ở trong t
tuần 2 bi về chiến tranh, nếu đợc trả nhuận bút khá bằng tiền
mặt; để thử, tôi sẽ viết một bi về tổ chức quân sự. Mỗi bi phải
đợc trả 3 hoặc 4 ghi-nê; tờ "Guardian"
13F
1*
lúc ấy dã trả cho tôi mỗi
bi 2 ghi-nê v có thể sẵn sng trả thêm nữa
7
. Nếu ngy mai anh
có thể thu xếp việc ny thì xin anh hãy cho biết ngay nhé. Chuyển
đi đến đại bản doanh ở Phổ để lm thông tí viên gặp phải nhiều
trở ngại; trở ngại lớn nhất l Sti-bơ, v lại ở đó tôi có ít khả năng
hơn ở đây để xem các vấn đề từ góc độ phê phán.
Qua những bi cắt ở báo gửi kèm theo đây, anh sẽ thấy ở đây
chúng tôi đã lm đợc những gì. Chính chúng tôi
8
đã viết bi
tờng thuật một penny-a-
14F
2
*
có thể lm đợc cái gì thì bi tờng
thuật đăng trên tờ "Courier"
3*
v gửi kèm ở đây cho thấy rõ. Có
thể cời đến chết đợc. Có lẽ, đây l lần đầu tiên công nhân Pháp
có đợc ở Man-se-xtơ một sự tán thởng nồng nhiệt của đám phi-
li-xtanh v bọn cai Đức.
_____________________________________________________________
1* - "Manchester Guardian
1* [G.Ruê-xlơ]. "Các Mác.T bản. Phê phán khoa kinh tế chính trị".
20 mác gửi Ăng-ghen, 28 tháng bảy 1870 mác gửi Ăng-ghen, 28 tháng bảy 1870 21Công bố lần đầu có lợc bớt trong cuốn "Der
Briefwechsel zwischen F.Engels und
K.Marx".Bd. IV, Stuttgart, 1913; công bố toàn
văn trong Marx - Engels Gesamtausgabe, Dritte
Abteilung Bd.4, 1931 và trong C.Mác và
Ph.Ăng-ghen, Toàn tập, xuất bản lần thứ nhất, t.
XXIV, 1931
In theo bản viết tay
Nguyên văn là tiếng Đức
3
Mác gửi Ăng-ghen
ở Man-se-xtơ
[Luân Đôn], 28 tháng Bảy 1870
Phrết thân mến!
Tôi vừa gửi đi bi viết của
16F
1
*
gửi cho chủ biên của báo "Pall
Mall" (Ph.Grin-vút), đồng thời đề nghị lập tức gửi trả lại nếu ông
ta không muốn đăng nó.
Tôi tin rằng trong trờng hợp ny tôi có thể thu xếp đăng bi
ny trên tờ "Times" hoặc tờ "Daily News".
Thông qua ếch-ca-ri-út, tờ "Times" ra sức cam đoan với chúng
*
ấy cũng cảm thấy rằng bi ca "Lên đờng sang Xi-ri
9
giờ đây
không còn thích hợp. Trái lại, ở Phổ không cần đế sự uốn éo nh
thế. "Giê-xu, nơi nơng náu của tôi!"
10
, do Vin-hem I cất tiếng ca
vang cùng với Bi-xmác ở phía tay phải v với Sti-bơ ở phía tay
trái. - đó l bi Mác-xây-e của Đức! Y nh hồi năm 1812 v.v
Hình nh, các phần tử phi-li-xtanh Đức thật sự đang hân hoan vì
giờ đây họ có thể bộc lộ - m không phải e ngại - thái độ xu nịnh
bẩm sinh của mình. Ai có thể nghĩ rằng 22 năm sau năm 1848,
cuộc chiến tranh dân tộc ở Đức sẽ có đợc một sự thể hiện nh
vậy về mặt lý luận.
May thay, tất cả những cuộc biểu tình ấy đều xuất phát từ giai
cấp t sản. Trừ những phần tử trực tiếp ủng hộ Svai-xơ. giai cấp
công nhân không tham gia chút no vo những cuộc biểu tình ấy.
May mắn thay, chiến tranh giữa các giai cấp ở cả hai nớc, ở Pháp
v ở Đức, đã phát triển tới trình độ l không có cuộc chiến tranh
bên ngoi no có thể thực sự quay ngợc đợc bánh xe lịch sử.
_____________________________________________________________
1* - Na-pô-lê-ông III
22 mác gửi Ăng-ghen, 28 tháng bảy 1870 mác gửi Ăng-ghen, 28 tháng bảy 1870 23Cùng với việc công bố câu chuyện liên quan đến bản hiệp ớc
(về nớc Bỉ). Bi-xmác cũng đã đi qua đ
11
tuyệt nhiên đã không bị bỏ qua khi ký kết bản hiệp ớc. Trong thời
gian đm phán Uốc-các-tơ đã có những lời vạch trần gay gắt về
chuyện ny. Do vậy, nếu ngay từ đầu nớc Anh không tuyên chiến
thì nó phải cung cấp thán cho ngời Pháp. Cò về việc tuyên chiến thì
việc đó có thể gây nên một sự xung đột rất nghiêm trọng giữa
powers that
22F
3
*
v giai cấp vô sản Luân Đôn. Công nhân kiên quyết
_____________________________________________________________
1* - "Norddeutsche Allgemeine Zeitung"
2* - Pan - mớc-xtơn.
3* - giới cầm quyền
chống lại "thái độ giả dối" kiểu nh vậy.
Sau hết, bức th của những ngời Nga gửi từ Giơ-ne-vơ
14
. Tôi
gửi bức th đó kèm theo đây. Cần nhanh chóng hon trả lại bức
th ấy, chẳng hạn vo thứ hai
ới23F
1
*
, vì tôi phải viết th trả lời.
Qua lá th gửi kè theo đây của A.Ô-xvan (ông ta l ngời ủng
hộ Uốc-các-tơ, nhng tơng đối đợc hợp lý hoá theo tinh thần lục
địa) anh thấy rằng cả về khía cạnh dân chủ họ cũng muốn lm
một điều gì đó
15
.Tôi đã trả lời ông ấy24F
Mác gửi Ăng-ghen
ở Man-se-xtơ
[Luân Đôn], 29 tháng Bảy 1870
Phrết thân mến!
Qua những dòng gửi kèm theo đây anh thấy rằng tạm thời
mọi chuyện đều ổn với tờ "Pall Mall" v tối nay bi viết thứ nhất
của
25F
1
*
sẽ xuất hiện. Chỉ có điều khó chịu l ngi Grin-vút (tiện thể
nói luôn, cho đến nay tôi vẫn cha cho ông ấy biết họ của anh)
không nói gì về các điều kiện, tuy rằng trong lá th thứ nhất của
tôi gửi ông ta, tôi đã hỏi rõ về chuyện ny. Mặt khác, Tuy-blin
(tức l Ta-răng) khi từ biệt tôi để lên đờng về lục địa, có nói với
tôi rằng đơng nhiên l có trả nhuận bút v việc trả nhuận bút
đợc tiến hnh vo cuối mỗi tháng.
Dù sao tôi cũng cảm thấy rằng điều hợp lý nhất l gửi cho họ
thêm vi bi nữa, để lm chủ tình hình, trớc khi gửi đi bức
thông điệp chính thức về vấn đề ny.
Hôm qua tôi có ở chỗ Xmít
16
. ở đó tìm hiểu ra mới rõ l từ
Luân Đôn ngời ta đã không gửi bản chất vấn đến Man-se-xtơ
liên quan đến anh, bởi vì ngời chủ nh của anh ở gần Man-se-xtơ
cũng có một trang ấp v ông ta muốn tự mình tìm hiểu tại đó.
Tuy nhiên, cần viết th cho ông ta để ông ta thúc đẩy công việc.
Dù sao tôi cũng theo dõi để không có một "ngời thứ ba" no đó
cản đờng.
II27F
2
*
của tôi liệu có xuất hiện hay không, vì hôm nay trong các
câu lạc bộ ở đây không có báo "Pall Mall Gazette". Tôi thấy tự ho
đôi chút về câu chuyện ny, vì thật ra không dễ dng gì đoán ra bí
mật của kế hoạch đó. Điểm có ý nghĩa quyết định l tin tức nói rằng
_____________________________________________________________
1* Ph.Ăng-ghen. "Tiểu luận về chiến tranh. - III"
2* Ph.Ăng-ghen. "Tiểu luận về chiến tranh . - II"
26 Ăng-ghen gửi mác, 31 tháng bảy 1870 Ăng-ghen gửi mác, 31 tháng bảy 1870 27ngời anh họ của Gum-péc-tơ - l viên chỉ huy cấp đại đội của
trung đon số 77, đội tiên phong của quân đon số 7 - ngy 27 đã
xuất quân từ A-khen tiến về Tơ-ria. Khi đó ton bộ chuyện ấy đã
trở nên rõ rng đối với tôi.
Ngoi ra, anh cần thoả thuận với Grin-vút rằng tôi sẽ gửi các
bi viết trực tiếp cho ông ta để chúng có thể xuất hiện vo đúng
ngy hôm ấy. Giờ đây để mất thời gian vo những bi viết nh
vậy thật l tai hại. Tôi dự định gửi bi cho ông ấy, trung bình hai
lần mỗi tuần; trong những trờng hợp khẩn thiết thì nhiều lần
hơn, còn vo những lúc yên tĩnh trong diễn biến của các sự kiện
thì ít hơn. Thỉnh thoảng, khi gặp dịp thì gửi những tiểu luận nhỏ
m ông ta có thể sử dụng theo ý muốn của mình.
Song, đối với chúng ta thì điều ngy cng trở nên ô nhục l tiến
hnh chiến tranh dới sự lãnh đạo của Vin-hem. Nhng dẫu sao
cũng thật l hay vì ông ta lm cho mình trở thnh trò cời bằng cái
sứ mạng thánh thần của mình v với Sti-bơ của mình m không có
con ngời ny thì ông ta không bao giờ có thể thực hiện đợc sự
họ đang có gì khi trong tay họ lf loại súng trờng nạp đạn ở phần
khoá nòng.
Trò chơi m Môn-tơ-kê đang tiến hnh rất mạo hiểm. Theo sự
tính toán của tôi, ông ta sẽ không hon tất đợc việc tập trung
quân trớc thứ ba hoặc thứ t
31F
1*
. Từ A-khen đến biên giới di gần
20 dặm Đức, 4 - 5 chỗ đờng vợt đầy khó khăn, đặc biệt khi trời
oi nóng. Nh vậy, trớc ngy mai quân đon số 7 vị tất có thể đến
Xa-rơ với đầy đủ quân số, còn hôm nay có thể đang diễn ra một
trận đánh lớn rồi. Dẫu sao, mọi chuyện đều đợc bố trí với một sự
tính ton tinh vi, sao cho có hết sức nhiều cái phụ thuộc vo 24
giờ về phía ny hay phía kia. Có lẽ, trận đánh thật sự sẽ diễn ra ở
Xa-rơ, giữa Méc-txích v Xác-bruých-kên
17
.
Thật l hay khi quân Pháp tấn công trớc vo lãnh thổ Đức.
Khi quân Đức đuổi theo gót đội quân thực hiện cuộc xâm lăng bị
đẩy lùi thì không nghi ngờ gì nữa, việc ny gây ra ở Pháp một ấn
tợng hon ton khác với trờng hợp quân Đức tiến vo Pháp m
cha có cuộc xâm nhập trớc đó. Nh vậy, về phía Pháp, cuộc
chiến tranh ấy hoá ra l chiến tranh của Na-pô-lê-ông.
Kết quả cuối cùng - rốt cuộc quân Đức sẽ thắng - l điều không
còn nghi gờ gì nữa đối với tôi, nhng kế hoạch của Môn-tơ-kê chứng
tỏ có sự tin chắc hon ton rằng ngay trong trận đánh đầu tiên sẽ
có thể tác chiến với u thế áp đảo về lực lợng. Có lẽ đến tối thứ
_____________________________________________________________
1* - ngày 2 hoặc ngày 3 tháng Tám
28 Ăng-ghen gửi mác, 31 tháng bảy 1870 Ăng-ghen gửi mác, 31 tháng bảy 1870 29
Tôi hon lại những ngời Nga
14
. Ngời Nga vẫn l ngời Nga.
Thật l một trò cắn xé kiểu tiểu thị dân. Sáu vị ngời Nga ấy cãi
cọ với nhau, nh thể điều đó quyết định sự thống trị đối với thế
giới. ở đây vẫn cha có những điểm luận tội nhằm vo Ba-cu-nin,
m chỉ có những lời than phiền về tình trạng lục đục ở Thụy Sĩ
m thôi. Dù sao thì xem ra ngời của chúng ta cũng trung thực
trong chừng mực có thể đối với ngời Nga, nhng tôi vẫn thận
trọng với họ. Tuy nhiên, sẽ rất tốt nếu đợc biết ton bộ câu
chuyện ba hoa ny, vì việc đó liên quan đến lĩnh vực ngoại giao
của giai cấp vô sản.
_____________________________________________________________
1* - "Arbeiter - Zeitung"
2* Xem tập này, tr.20 - 23.
Do lỗi của bu điện, nên tôi nhận đợc rất không đều đặn các
số báo "Volksstaat". Số báo ra ngy 23 lại mang dấu bu điện ghi
ngy 19 ở bao bì bu phẩm; đó l những trò ảo thuật của những
kẻ đó. Nói chung còn thiếu nhiều số. Trong hai số báo gần đây,
Vin-
34F
1
*
đã tỏ ra không ngu ngốc một cách khiêu khích đến thế, ông
ta che đậy bớc thụt lùi của mình bằng vấn đề kết tình anh em
giữa công nhân Đức v công nhân Pháp.
Soóc-lem-mơ có hai ngời em trai đang phục vụ trong s đon
Hét-xen, họ l các hạ sĩ quan tình nguyện.
Không có tin tức gì nữa từ chỗ Xmít
16
*
1 quân đoàn vệ binh và 12 quân đoàn tiêu binh:
Tổng cộng có 114 trung đoàn bộ binh với phiên chế ba tiểu đoàn
Các tiểu đoàn khinh kỵ và xạ thủ
S đoàn Hét-xen: 4 trung đoàn với phiên chế hai tiểu đoàn và 2 tiểu
đoàn khinh kỵ
342 tiểu đoàn
16 tiểu đoàn
10 tiểu đoàn
Các tiểu đoàn tiêu binh
Quân lan-ve
93 tiểu đoàn với phiên chế hai tiểu đoàn là 12 tiểu đoàn lẻ.
ở Hét-xen có chừng
368 tiểu đoàn
198
6
204 tiểu đoàn
Số tiểu đoàn đã phiên chế hoàn toàn: 572 tiểu đoàn
Quân dự bị, đợc tổ chức ngay khi no có sự huy
động quân dã chiến v quân lan-ve, thậm chí
không có lệnh đặc biệt thêm nữa:
Quân tiêu binh - các tiểu đoàn thứ t của 114 trung đoàn
Quân lan-ve - các tiểu đoàn thứ ba 93 trung đoan
50 tiểu doàn + 30 tiểu đoàn quân lan-ve = 80 tiểu đoàn
Vuyếc-tem-béc: 1 s đoàn, khoảng 16 tiểu đoàn+
10 tiểu đoàn quân lan-ve = 36 tiểu đoàn
Ba-đen: 1 s đoàn, khoảng 9 tiểu đoàn +
5 tiểu đoàn quân lan-ve = 14 tiểu đoàn
130 tiểu đoàn = khoảng 110 000
Về Nam Đức, tôi lấy những con số thấp tối thiểu. Tôi hon
ton không tính kỵ binh v pháo binh để chỉ so sánh số lợng bộ
binh, vì số bộ binh đóng vai trò quyết định.
32 Ăng-ghen gửi mác, 31 tháng bảy 1870 mác gửi Ăng-ghen, 1 tháng tám 1870 33
ở phía quân Pháp:
Vệ binh có 33 tiểu đoàn - quân tiêu binh, 100 trung đoàn với
phiên chế ba tiểu đoàn 33 tiểu đoàn
Lính bộ binh nhẹ Du-a-vơ, 3 trung đoàn = 9 tiểu đoàn
Lính Tuyếc-cô-sơ, 3 trung đoàn = 9 tiểu đoàn
Các đơn vị lính ngoại quốc và các đơn vị khác = 5 tiểu đoàn
23 tiểu đoàn
Chaseurs - à -
36F
1
*
20 tiểu đoàn
376 tiểu đoàn
ở đây tiểu đoàn có 8 đại đội; nếu - nh trong năm 1859 - 24
đại hội đợc chia cho 4 tiểu đoàn, mỗi tiểu đoàn có 6 đại
Bd.4, 1931 và trong C.Mác và Ph. Ăng-ghen,
Toàn tập, xuất bản lần thứ nhất, t.XXIV, 1931
In theo bản viết tay
Nguyên văn là tiếng Đức 6
Mắc gửi Ăng-ghen
ở Man-se-xtơ
[Luân Đôn], 1 tháng Tám 1870
Tôi rất vội.
Phrết thân mến!
Cả hai bi viết gần đây nhất của anh đều tuyệt
ời37F
1
*
. Tôi đã lập tức
phi đến tờ "Pall Mall". Nhng vì lúc ấy Grin-vút không có mặt ở đó,
nên không thể giải quyết đợc gì. Tuy nhiên, ông ấy sẽ có mặt
_____________________________________________________________
1* Ph.Ăng-ghen. "Tiểu luận về chiến tranh" các bài II và III.
34 mác gửi Ăng-ghen, 1 tháng tám 1870 mác gửi Ăng-ghen, 1 tháng tám 1870 35trớc 12 giờ.
Hôm nay tôi viết th cho ông ấy biết rằng anh (bây giờ tôi sẽ
nêu tên anh) sẽ trực tiếp gửi các bi viết.
Về "những ngời Nga" thì họ sẽ thấy rằng cả tôi cũng sẽ
conrsaire corsaire et 38F
1
_____________________________________________________________
1* - với bọn cớp phải đối xử theo kiểu bọn cớp" (nguyên văn: một tên rỡi cớp
biển chọi lại một tên cớp biển).
2* - "Lloyd's Weekly Newspaper" và "Reynolds's Newspaper"
3* - không thấy cần làm cho trớc sau nhất trí.
Ô-xvan đã không để cho tôi yên, mãi cho đến khi tôi đến dự
cuộc họp hôm qua, đợc triệu tập lần thứ
41F
1
*
. Tôi đã thận trọng đến
mức đã tới đó 15 phút trớc 11 giờ (l thời gian ấn định cuộc họp).
Tôi đã giải thích cho ông ấy rằng tôi không thể ký 1) trớc hết vì
tôi đã ký vo lời kêu gọi của quốc
ế42F
2
*
, 2) tôi không thể ký tên vo
th riêng (nghĩa l không phải của Quốc tế ) nếu không có anh, v
vì để thơng thảo với anh cần có thời gian, cho nên họ có thể bỏ lỡ
dịp thuận lợi. Sau ny, nếu có cơ hội, chúng ta sẽ mời ông ta v
bạn bè của ông ta gia nhập Quốc tế để cùng hnh động.
Sau nữa, tôi nói với ông ta rằng vẫn còn có cơ hội cá nhân thứ
hai. ở đâu có mặt Lu-i Blăng thì khỏi nghi ngờ gì nữa, ở đó có kẻ
tôi tớ của ông ta l Các-lơ Blin-đơ.
Ông ấy ngắt lời tôi: "Trong cuộc họp gần đây Blin-đơ đã có thái
độ nh một phần tử sô-vanh điên cuồng. Chúng tôi cần có anh để
chống lại ông ta".
"Tôi không thể ngồi trong cùng một phòng với gã ny v tuyên
bố với anh rằng nếu ông ta xuất hiện thì tôi sẽ lập tức rời khỏi
Vậy, từ giờ anh hãy trực tiếp gửi bi vở cho: ngi Phrê-đe-rích
Grin-vút, chủ bút bo "Pall Mall" Gasette", 2 Northumberland
Street, Strand, London.
Công bố lần đầu có lợc bớt trong cuốn""Der
Briefwechsel Zwischen F.Engels und K.Marx",
Bd. IV, Stuttgart, 1913; công bố toàn văn trong
Marx - Engels Gesamtausgabe, Dritte Abteilung,
Bd.4, 1931 và trong C.Mác và Ph. Ăng-ghen,
Toàn tập, xuất bản lần thứ nhất, t.XXIV, 1931.
In theo bản viết tay
Nguyên văn là tiếng Đức 7
Ăng-ghen gửi Mác
ở Luân Đôn
Man-se-xtơ, 3 tháng Tám 1870
Mo-rơ thân mến!
Tôi gửi kèm theo đây:
W/286721, Man-se-xtơ, ngy 20 tháng Sáu 1869 - 20 p.xt.,
W/277454, Man-se-xtơ, ngy 23 tháng Giêng 1869 - 20 p.xt gửi
đến Brai-tơn, cũng nh S/11 13062, Li-vớc-pun, vo ngy 17
tháng Năm 1869 - 5 p.xt.; đây l khoản tiền đóng góp của Mo-rơ
cho Quốc tế. Vo đầu tháng Chín anh sẽ nhận đợc khoản đóng
khẳng định. Ông ta cũng có những thay đổi phi lý ny nọ trong
các từ ngữ, những sự thay đổi ny lm lộ sự thiếu hiểu biết về
thuật ngữ quân sự. Tuy vậy, bi viết ấy đã có tác dụng. Hôm nay
báo "Times" đã đăng bi xã luận hon ton đợc chép lại từ hai
bi viết của tôi - bi số 2 v số 3. Vì vậy, tôi viết bản tuyên bố
19
gửi cho Grin-vút.
Lẽ ra hôm qua anh đã nhận đợc tiền, nhng lá th của anh
chỉ đến cùng với chuyến thứ hai, v mãi gần đến giờ th ấy mới
đến tay tôi.
Tấn trò Blin-đơ rất hay. Phải chăng Ô-xvan ấy thuộc dòng họ
Ô-xvan ở Ba-đen hồi năm 1849? Có ba ngời mang họ ấy.
Vẫn còn khả năng rủi ro no đó l quân Pháp sẽ tấn công quân
Đức trớc khi quân Đức ho tất việc tập trung quân v triển khai
quân của mình. Nếu nh Lu-i cao
ý45F
3
*
giáng đòn vo thứ sá46F
4
*
, thì ông ta
có thể không gặp những khó khăn đặc biệt để đến đợc sông Ranh.
Nhng đến thứ ba quân Đức đã phải gần nh sẵn sng.
Ông ta đã bỏ lỡ những cơ hội tốt nhất để mở cuộc tấn công do lỗi
_____________________________________________________________
1* - Phri-đrích Vin-hem.
2* Ph.Ăng-ghen. "Tiểu luận về chiến tranh . - III"
3* Na-pô-lê-ông III
_____________________________________________________________
1* - đế chế mạt kỳ (từ nay dùng để chỉ Đế chế La Mã hậu kỳ hoặc Đế chế Bi-đăng-xơ);
ở đây ám chỉ Đế chế thứ hai ở Pháp.
40 mác gửi Ăng-ghen, 3 tháng tám 1870 mác gửi Ăng-ghen, 3 tháng tám 1870 41Chỉ vừa rồi - vo hồi 7 giờ tối - tôi mới đợc Ô-xvan bất hạnh để
yên, v tuy đã muộn để ra bu điện, tôi vẫn viết những dòng ny,
vì tôi không tin chắc ngy mai không có điều gì đó cản trở tôi.
Kẻ cùng đến với Blin-đơ l giáo s Gôn - stuyếc-cơ, một phần
tử tự do - dân tộc đã từ lâu. Cảnh tợng xảy ra rất căng thẳ
48F
1
*
. Học
giả Blin-đơ thậm chí đã nói dối rằng dờng nh tiến sĩ
Gia-cô-bi đứng về phía ông ta (lm thế l vì sự có mặt của những
ngời Pháp). Khi ra đi, những gã ny đã gợi ý cho biết - không
phải nguyên văn, m bằng những câu bóng gió - rằng Ô-xvan đã
bị Bô-na-pác-tơ "mua chuộc".
Sự việc ny đã đẩy ông Ô-xvan tội nghiệp đi đến những cơn
động kinh. Vì chuyện ny m ông ta đã đến gặp tôi. Tôi phải ký
vo văn bản đó để ủng hộ ông ta. Nếu không thì vị thế của ông ta
ở Luân Đôn sẽ bị lung lay mạnh. Ông ấy đã mang đến lời kêu gọi
đã in (có điều l bản in thử thôi)
15
. Tôi trớc hết đã nhắc lại với
ông ta tất cả những gì m tôi đã phát biểu trớc đó. Sau đó tôi đọc
tác phẩm một cách yếu ớt, kiểu cách v thậm chí không có ý ám
chỉ, ít ra cũng vì lịch sự đối với những ngời Pháp thơng thảo với
.
2) sẽ thêm vo đó một câu chỉ rõ - đủ l bằng những cách diễn
đạt ôn ho nhất v ngoại giao nhất - rằng về phía ngời Đức thì
cuộc chiến tranh có tính chất phòng thủ.
Ông ta đã chấp nhận điều đó. Vo lúc 5 giờ ngy mai ở chỗ ông
ấy sẽ lại có cuộc họp, tôi sẽ đến dự.
Sau đấy ông ta hỏi: liệu Ăng-ghen có ký vo đó, cũng với điều
kiện nh của tôi hay không?
Tôi nói rằng đây l lời kêu gọi ở Luân Đôn. Tôi ký tên vo đó với
những điều kiện nhất định, chỉ vì tỏ thái độ lịch sự với ông ấy v
hon ton trái với ý thức có tính phê phán của tôi. Tạm thời thì tôi
tuyệt đối không thấy có những cơ sở no để cả anh nữa. - ngoi tôi
ra - cũng phải tự lm mất danh dự của mình chỉ vì Ô-xvan đã phạm
phải sai lầm l nói chung đã lôi kéo nhân vật cựu học giả Blin-đơ
_____________________________________________________________
1* C.Mác. "Lời kêu gọi thứ nhất của Tổng Hội đồng Hội liên hiệp công nhân quốc
tế về cuộc chiến tranh Pháp - Phổ".
42 mác gửi Ăng-ghen, 3 tháng tám 1870 mác gửi Ăng-ghen, 3 tháng tám 1870 43vo việc ny. Đến đó thì vấn đề đã chấm dứt.
Tuy nhiên, sau chủ
ật51F
1
*
tôi đã viết th lu ý Ô-xvan đến một thủ
đoạn khác của Blin-đơ
52F
2*
. Cụ thể l, tôi có đọc trên tờ "Rapnel" một
nổi tiếng - đã tuyên bố rằng "họ có ý định tịch thu chiến lợi
phẩm đầu tiên ấy, coi đó l khoản tiền hoa hồng m họ phải đợc
nhân". Nếu anh phát đơn phản đối thì phải lm việc đó nhanh chóng
_____________________________________________________________
1* - ngày 31 tháng Bảy.
2* Xem tập này, tr.192.
3* "Frankfurter Zeitung und Handelsblatt"
4* Ph.Ăng-ghen. "Tiểu luận về chiến tranh . - 1".
5* Ê-lê-ô-no-ra.
6* - Gien-ni Mác (con gái), ký tên trong các bài của mình về vấn đề Ai-rơ-len bằng
bút danh Uy-li-am.
vì tính cách mạnh mẽ của "các nhân vật trung lập" ấy. Tôi gửi
kèm theo đây đoạn cắt từ báo "Pall Mall" số ra hôm qua, trong đó
báo ny phản đối việc bo "Times" sao chép bi vở. Nếu cuộc chiến
tiếp diễn thêm một thời gian nữa thì chẳng bao lâu anh sẽ đợc
thừa nhận l chuyên gia quân sự nổi tiếng số một ở Luân Đôn.
Mặc dù còn nhiều khiếm khuyết báo "Pall Mall" có hai u
điểm:
1) trong số các tờ báo bề thế thì nó l tờ báo duy nhất tỏ một
thái độ đối lập no đó với nớc Nga. Điều đó có thể có một ý
nghĩa quan trọng trong diễn biến của cuộc chiến tranh;
2) với t cách l tờ báo quý tộc par
57F
1
*
, nó đóng vai trò chủ đạo
trong tất cả câu lạc bộ v đặc biệt l trong các câu lạc bộ quân sự;
3) nó l tờ báo duy nhất không bị mua chuộc ở Luân Đôn .
Tiện thể nói luôn. Anh hãy mua số ra gần đây nhất của tờ
"London lllustrated News", vì trong đó có ảnh của tên vô lại Brun-
nhận
22
.
Điều đó cng quan trọng hơn vì đó l cách - nh chúng ta thấy
qua việc ngời ta công khai đả kích chúng ta trong số gần đây của
báo "Solidarité" (nhân nghị quyết của chúng ta về vấn đề ngời
Thụy Sĩ)
23
- m Ba-cu-nin đã chuẩn bị những biện pháp phòng
ngừa đối với đại hội ở Am-xtéc-đam. Ông ta có thể đánh bại chúng
ta tại đại hội ở Ba-lơ
24
vừa rồi, nếu không có những phần tử Đức ở
Thụy Sĩ.
Lô-pa-tin đã rời Brai-tơn - nơi ông ấy hầu nh chết dần chết mòn
vì buồn tẻ - đi Luân Đôn. Ông ta l ngời Nga "đờng hong" duy
nhất trong số tất cả những ngời Nga m tôi đã gặp cho đến nay,
còn tôi chẳng bao lâu nữa sẽ đánh bật ở ông ta những định kiến dân
tộc. Qua ông ny tôi cũng đợc biết rằng Ba-cu-nin đã tung tin đồn
rằng tôi l mật vụ của Bi-xmác. Mirabile dictu!
58F
1*
. V quả thật đáng
buồn cời l cũng tới hôm ấy (vo thứ ba, hôm qua) - nh Xéc-rai-ơ
kể cho tôi biết - Sa-tơ-len, thnh viên của chi hội Pháp
25
v l bạn
thân của Phải-a, tại phiên họp chung của chi hội Pháp, thậm chí đã
thông báo với chi hội ny khoản tiền m Bi-xmác đã trả cho tôi, cụ
_____________________________________________________________
ny cũng sẽ tác động đến các sở giao dịch chứng khoán ở lục địa, do
_____________________________________________________________
1* - Xa-nu-en Mu-rơ
46 mác gửi Ăng-ghen, 3 tháng tám 1870 mác gửi Ăng-ghen, 3 tháng tám 1870 47đó, nhất định sẽ có một khối lợng lớn chứng khoán có giá đợc
tung ra thị trờng.
Về những ông Ô-xvan "khác nhau" thì hôm nay tôi sẽ hỏi ông
ta về chuyện ny.
Cho anh.
C.M. của anh
P.S. Một trong số những nạn nhân đầu tiên của chiến tranh l
những ngời mang họ La-phác-gơ v Snáp-60F
1
*
, Ngôi nh nhỏ của họ
ở khu vực có công sự
26
v sẽ bị san bằng ngay khi tình hình bớc
đầu chuyển biến bất lợi. Công bố lần đầu trong cuốn: "Der
Briefwechsel Zwischen F.Engels und
K.Marx", Bd. IV, Stuttgart, 1913.
In theo bản viết tay
Nguyên văn là tiếng Đức
Gửi anh lời cho nồng nhiệt.
Ph.A. của anh
Ngy mai hoặc đến chủ
ật63F
1
*
sẽ diễn ra trận đánh quyết định,
chắc l, giờ đây diễn ra ở ngay biên giới vùng Lo-ren-nơ
17
.
Công bố lần đầu trong cuốn: "Der
Briefwechsel Zwischen F.Engels und K.Marx.
Bd, IV, Stuttgart, 1913
In theo bản viết tay
Nguyên văn là tiếng Đức
_____________________________________________________________
1* Xem tập này, tr. 41 - 43.
2* - từ "Giỏi lắm" Ăng-ghen viết bằng tiếng Nga.
1* - ngày 7 tháng Tám
48 mác gửi Ăng-ghen, 8 tháng tám 1870 mác gửi Ăng-ghen, 8 tháng tám 1870 4911
Mác gửi Ăng-ghen
ở Man-se-xtơ
[Luân Đôn], 8 tháng Tám 1870
hnh động ve vãn của hắn với nớc Phổ. Chỉ có hong đ
ế65F
1
*
, đảng
Đức - Nga v cơ quan ngôn luận chính thức "Journal de Saint -
Pétersbourg" hè nhau chống Pháp. Nhng cả họ nữa cũng tuyệt
nhiên không trông đợi những thắng lợi hết sức quyết định nh
thế của phía Phổ - Đức. Cũng nh Bô-na-pác-tơ đã lm vo năm
1866, họ cho rằng các vơng quốc tham chiến sẽ lm cho nhau
kiệt quệ trong cuộc chiến kéo di v đến lúc ấy nớc Nga thần
thánh sẽ có thể đóng vai ngời trọng ti tối cao.
Nhng giờ đây! Nếu nh A-lếch-xan-đrơ không muốn bị đầu
độc thì cần phải lm một điều gì đó để lm an lòng đảng dân tộc.
Hiển nhiên, thanh danh của nớc Nga sẽ "bị phá hoại" bởi đế quốc
Đức - Phổ nhiều hơn l thanh danh của "Đế chế thứ hai" bị phá
hoại bởi Liên bang Bắc Đức
29
.
Do vậy, nớc Nga, chẳng khác gì Bô-na-pác-tơ đã lm vo
các năm 1866 - 1870, sẽ mặc cả với nớc Phổ để có đợc những
nhợng bộ đối với Thổ Nhĩ Kỳ, v ton bộ các trò mặc cả ấy,
bất kể tín ngỡng Nga của dòng họ Hô-hen-txô-léc, sẽ kết thúc
bằng cuộc chiến tranh giữa các bên mặc cả. Cho dù anh chng
Mi-sen Đức luôn luôn ngu đần thế no đi nữa, nhng ý thức
dân tộc mới đợc tăng cờng của anh ta (chính l vo lúc ny,
khi không thể thuyết phục đợc anh ta rằng anh ta phải chịu
đựng tất cả để trớc hết thực hiện cho đợc sự thống nhất
của Đức) vì tất có thể lợi dung đợc vì lợi ích của nớc Nga,
để lm việc đó chẳng có cơ sở no cả v thậm chí không
thấy hiếm có một chiến dịch no đợc tiến hnh một cách vô nghĩa
hơn, không có phơng pháp v tầm thờng hơn chiến dịch m
Ba-đanh-ê67F
1
*
đang tiến hnh, v cộng vo tất cả những điều đó còn có
phần nhập để tuyệt diệu, hon ton đợc viết theo văn phong trong
các vở kịch thông tục lower
68F
2
*
đã từng đợc trình diễn tại nh hát
_____________________________________________________________
1* - Ngời ta gọi Na-pô-lê-ông III nh vậy, theo tên họ của ngời thợ nề Ba-đanh-
ghê mà Lu-i Bô-na-pác-tơ đã lấy quần áo của ngời này mặc vào ngời khi chạy trốn
khỏi nhà tù vào năm 1848.
2* - đế chế mạt kỳ (từ ngày dùng để chỉ Đế chế La Mã hậu kỳ hoặc Đế chế Bi-dăng-
xơ); ở đây ám chỉ Đế chế thứ hai ở Pháp.
Poóc-tơ-Xanh-Mác-tanh, - bố cùng con trai đứng cạnh họng súng
đại bác; v cái cảnh tợng "cao quý" ấy lại kèm theo hnh động đê
hèn - cuộc bắn phá Xác-bruých-kên! Thật l một tên vô lại từ đầu
đến gót chân.
Trong cuộc họp của hội đồng quân sự ban đầu ở Mét-xơ, Mác-
Ma-hông đã đòi mở cuộc tấn công nhanh chóng, nhng Lơ-bớp lại
có ý kiến ngợc lại.
Tiên thể xin nói luôn. Qua một bức th gửi từ Viên (th của
ngời anh họ của ếch-ca-ri-út, ông gi 72 tuổi_ chúng tôi đợc
biết rằng Bi-xmác đã bí mật đến đó!
Trong cuộc chiến tranh ny - trong ngnh quân nhu v trong
ngnh ngoại giao - hon ton trong tinh thần lower empire ngời
3* Xem thử trớc, tr. 46 - 47.
Copyright: Tài liệu đại học ©