Website: Email : Tel : 0918.775.368
Đại học Quốc gia Hà Nội
Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Khoa Báo Chí
**********
Tiểu Luận
Phóng sự Truyền hình
LỜI MỞ ĐẦU
Trong một tờ báo, một chương trình phát thanh hay truyền hình
chúng ta bắt gặp nhiều bài báo hay chương trình khác nhau. Sự khác nhau
không chỉ ở nội dung phản ánh mà còn ở phương pháp phản ánh. Điều đó
thể hiện khả năng cũng như nhu cầu của báo chí trong việc phản ánh cuộc
sống đa dạng và phong phú. Mỗi phương thức phản ánh lại có hiệu quả
riêng phù hợp với từng đối tượng phản ánh và mỗi phương thức phản ánh
trên báo chí được định hình, xác định thông qua những bài báo, chương
trình gần giống nhau về các thủ pháp thực hiện. Mỗi thể tài, một nhóm thể
tài đều có những sức mạnh cũng như những điểm yếu riêng và để thông tin,
phản ánh có hiệu quả cho từng đối tượng phản ánh thì lại có một thể tài
thích hợp. Do đó, việc sử dụng đúng thể tài phản ánh trên báo chí giúp
chúng ta định hướng, chọn lọc các phương tiện, phương pháp và hình thức
thích hợp tuỳ thuộc vào đối tượng phản ánh.
Mỗi loại hình báo chí ngoài những đặc trưng chung còn có những nét
riêng biệt do tính đặc thù của của loại hình quy định và do đó khi nghiên
cứu một thể tài theo một loại hình báo chí nhất định chúng ta cũng phải căn
cứ vào chính loại hình đó, tất nhiên trên cơ sở đối chiếu với những nguyên
lí báo chí chung. Thể tài Phóng sự Truyền hình (PSTH)có một mối liên hệ,
chịu ảnh hưởng nhất định về phương thức, thủ pháp thực hiện của loại hình
phóng sự điện ảnh trước khi truyền hình ra đời cũng như với thể loại phóng
sự trên báo viết.
2
NỘI DUNG

phóng sự về các sự kiện xảy ra hàng ngày, hàng giờ trên thế giới. Xét về
mặt thời lượng, một phóng sự không dài hơn một tin bao nhiêu. Tin là sự
thông báo ngắn gọn về kết quả của một sự kiện, ở “điểm nút ” của sự kiện,
còn phóng sự phản ánh chi tiết một sự kiện hấp dẫn, một biến cố nóng hổi
mà người xem quan tâm, cần biết. PSTH sẽ cho biết sự kiện đó diễn ra như
thế nào, cùng với những thông tin bối cảnh của sự kiện đó: Nguyên nhân
của sự kiện, tác động của sự kiên…Một sự kiện được nhiều người quan tâm
có thể là đối tượng của một tin truyền hình thông báo nhanh gọn hoặc là
đối tượng của một phóng sự với những thông tin lí thú, bổ ích về sự kiện
đó.
Không phải bất kì một sự kiện, một sự việc nào cũng là đối tượng của
phóng sự, nhưng có những sự kiện mà nếu biết khai thác những khía cạnh
hấp dẫn của nó, nhất là việc cung cấp thông tin bối cảnh của sự kiện sẽ có
thể thực hiện được một phóng sự hay.
Chính đặ điểm phản ánh thời cuộc nóng hổi một cách chi tiết và đi sâu đã
khiến PSTH mang dáng dấp một ghi nhanh ở báo viết. Thực ra khái niệm
thể tài ghi nhanh chỉ xuất hiện ở Việt Nam vào những năm 60, 70 do nhu
cầu phản ánh một cách nhanh chóng mọi hoạt động sản xuất và chiến đấu
trên mặt báo.
2. Với phim tài liệu truyền hình
a, Tính thời sự:
4
Phóng sự truyền hình phản ánh một sự kiện nóng hổi hay một vấn đề
thời sự trong đó chủ yếu là thông tin sự kiện trong khi Phim tài liệu Truyền
hình đề cập đến những đề tài lớn hơn với thông tin thẩm mỹ là chủ yếu, về
những vấn đề đi vào chiều sâu của tư tưởng, tính nhân văn sâu sắc hơn với
phạm vi phản ánh quy mô lớn. Hình ảnh của PSTH phải là hình ảnh thời sự
của hiện tại, còn hình ảnh của PTLTH có thể vừa là hiện tại vừa là quá khứ.
Có thể nói những vấn đề đặt ra trong phóng sự là những vấn đề nảy sinh
trong một thời điểm nhất định của hiện tại, còn vấn đề đặt ra trong PTL là

Phóng sự Truyền hình là sự ghi chép thời sự với yếu tố bất ngờ, bị
động phải chạy theo thời cuộc cho nên những hình ảnh phóng sự ít khi nuột
nà mang tính nghệ thuật. Trong khi đó, để đạt được những hình ảnh chắt
lọc mang tính nghệ thuật cao thì Phim Tài liệu TH có thể sử dụng những
thước phim thời sự, hay những thước phim tư liệu thậm chí những thước
phim “ Phục hiện” ( tái tạo lại hiện thực), “ Trên cơ sở các cảnh đó đã từng
xảy ra tại chỗ đó chứu không được bịa ra, hoặc đóng diễn thêm một số cảnh
trên cơ sở nó sẽ phải diễn ra như vậy”.
III. Các yếu tố cấu thành của Phóng sự Truyền hình
1. Hình ảnh
PSTH là một thể tài chủ lực của truyền hình trong hệ thống thông tin
báo chí không thể bỏ qua yếu tố hình ảnh.. Chúng ta không thể đòi hỏi hình
ảnh của PSTH phải đạt đến mức độ nghệ thuật như hình ảnh điện ảnh bởi
vì điện ảnh là một nghệ thuật với chức năng giải trí là chính trong khi
truyền hình là một loại hình báo chí có chưc năng thông tin là hàng đầu.
Điều chúng tôi quan tâm ở đây là những sức mạnh của hình ảnh Điện ảnh
trong việc ghi chép, phản ánh hiện thực mà nhiều khi PSTH nói riêng,
Truyền hình nói chung đã đáng tiếc bỏ qua.
6
a, Cỡ cảnh
Với các cỡ cảnh chính là toàn cảnh - trung cảnh - cận cảnh. Cùng với
thành tựu là việc khám phá ra việc di động máy đã chấm dứt tình trạng
khoảng cách không thay đổi giữa người xem và đối tượng vốn là những nét
đặc trưng trong sân khấu cũng như hội hoạ. Và lần đầu tiên so với các
ngành nghệ thuật trước nó: nhiếp ảnh, hội hoạ, sân khấu …, điện ảnh đã
khắc phục được sự cố định không gian và giống như văn học, khi cần thiết
nó có thể đưa lại gần hay ra xa người xem các nhân vật cần xem. Và như
vậy, thế giới được tái tạo trên màn ảnh trở lên phong phú hơn và cũng chọn
lọc hơn. Nó đáp ứng được tâm lý quan sát tò mò của con người muốn xem
từ tổng thể đến chi tiết, không chỉ muốn biết cái gì đã xảy ra như thế nào

ảnh điện ảnh: Động tiếp động, tĩnh tiếp tĩnh, đồng trục diễn xuất, trục định
hướng…Khó có thể hình dung một chương trình truyền hình nào lại có thể
tồn tại, nếu không có Montage - khi nó không chỉ có vai trò nối kết các
hình ảnh trong bản thân một tác phẩm truyền hình mà còn là sự liên kết,
ghép nối đẹp mắt giữa các tác phẩm trong chương trình đó. Montage có thể
cho phép điện ảnh và truyền hình nén hành động, thu hẹp thời gian mô tả
sự kiện xảy ra cũng nhưu chọn lựa, ghép nối bất kì hình ảnh cần thiết cho ý
đồ kịch bản của nhà làm phim trên cơ sở những thước phim đã quay được.
Đặc biệt PSTH chỉ là sự ghi chép trung thực hình ảnh các sự kiện, vấn đề
như nó có trong cuộc sống, chứ không được sử dụng bất kì một hư cấu
nghệ thuật nào để tăng giá trị thẩm mĩ của những thước phim. Vì vậy,
Montage hợp lí thì PSTH sẽ tăng độ hấp dẫn của sự thực lên. Chúng tôi sẽ
đi sâu vào vai trò của Montage đối với PSTH trong phần tiếp theo.
2. Âm thanh
8
Thế giới hiện thực là thế giới của những hình ảnh và âm thanh đan
xen, hoà quyện vào nhau. Truyền hình cũng như điện ảnh, ngoài sức mạnh
hình ảnh ra muốn chinh phục cuốn hút được khán giả thì không thiếu được
âm thanh. Với sự trợ giúp của âm thanh, hình ảnh trong phim thời sự, tư
liệu đã trở lên sống động như cuộc sống thực chứ không còn là những hình
ảnh ghi chép khô khan hiện thực. Giới hạn phản ánh của phim thời sự, tài
liệu chỉ dừng lại ở hiện thực của cuộc sống chứ không nhào nặn, hư cấu
chất liệu cuộc sống để tái tạo cuộc sống nghệ thuật như trong phim truyện.
Do vậy, mục đích của phim thời sự là ghi lại không chỉ là hình ảnh mà còn
hơi thở, động thái của cuộc sống trong thế giới hình ảnh và âm thanh biến
động không ngừng của cuộc sống. Phóng sự truyền hình, sự tiếp nối của
Điện ảnh chính luận cũng vậy. Sức mạnh của nó, sự nóng hổi của sự kiện,
vấn đề mà nó thể hiện được đề cập qua những hình ảnh chân thực về cuộc
sống được củng cố bằng âm thanh. “ Âm thanh trong bộ phim giúp ta tin
được những gì nhìn thấy trên màn ảnh là “thực” bởi con người luôn muốn

thể xác định một cách tương đối tỉ lệ giữa các thành phần đó. Theo kinh
nghiệm của các nhà làm phim Canada thì trong phim phóng sự, tài liệu
trước kia: 90% là lời bình, 5% là phỏng vấn, 1% tiếng động; Sau đó tỉ lệ đó
là 50%c lời bình, 15% phỏng vấn, 5 % tiếng động và hiện nay tỉ lệ đó là:
40% lời bình, 40% phỏng vấn, 20% tiếng động.
Ngôn ngữ phóng sự truyền hình là ngôn ngữ tổng hợp của hình ảnh
và âm thanh và sức mạnh của PSTH do đó là sức mạnh của hai thành tố đó.
Sự kết hợp của hình ảnh và âm thanh có sức thuyết phục lớn lao tác động
mạnh mẽ vào dưu lụân xã hội. Tuy nhiên, âm nhạc không được sử dụng
một cách tuỳ tiện khi mà tính chân thực của sự kiện, vấn đề thông qua hình
ảnh và âm thanh hiện trường được đặt lên hàng đầu.
IV. Sự tương quan giữa hình ảnh và âm thanh trong PSTH
10
Hình ảnh và âm thanh là hai thành tố cấu thành nên ngôn ngữ tổng
hợp mang tính đặc thù của Truyền hình và Điện ảnh, nhưng việc xác định
sự tương quan giữa chúng không phải là đơn giản. Việc xác định tầm quan
trọng của mỗi thành tố sẽ quyết định tỉ lệ “đầu tư”, gia công, kết cấu của
phóng viên khi xây dựng một PSTH nói riêng, một tác phẩm Truyền hình,
Điện ảnh nói chung và điều quan trọng nhất là việc ảnh hưởng tới hiệu quả
của việc truyền đạt thông tin. “Tác động đầu tiên của một chương trình tập
trung vào mắt người xem, mắt thường xuyên mạnh hơn tai nghe, đặc biệt
trong trường hợp giữa tai và mắt có sự nhận thức tương phản nhau đối với
nhưũng thông điệp chúng nhận được. Những gì nghe được sẽ bổ trợ và nâng
cao hiệu quả của hình ảnh”.
Nội dung thông điệp truyền đạt trong bất kì một tác phẩm truyền
hình nào cũng là sự tương hỗ giữa hình ảnh và âm thanh nhưng trong mỗi
một tác phẩm vai trò của chúng lại khác nhau do sự khác biệt của từng thể
tài quy định. “ Không thể đánh giá và xác định một cách tuyệt đối rằng
ngôn ngữ từ đóng một vai trò như thế nào và hình ảnh đóng một vai trò như
thế nào, trung tâm lực của một tác phẩm nằm ở đâu - ở trong chuỗi hình

PSTH cũng vậy và hơn thế nữa nó còn thể hiện một ý đồ cụ thể trong thông
điệp của mình. Chức năng khám phá và định hướng của PSTH thể hiện qua
đối tượng phản ánh của nó, có khi đó là một vấn đề mà dư luận xã hội đang
quan tâm nhưng lại có ít thông tin hay hiểu biết sai lệch về nó, có khi là
những vấn đề tiềm ẩn hay chưa nổi rõ mà phóng viên bằng tư duy nhanh
nhạy trong việc nắm bắt, xử lí thông tin, phát hiện sự kiện vấn đề
Đề tài PSTH xuất phát từ mọi khía cạnh, lĩnh vực của đời sống xã
hội mà từ đó các vấn đề, sự kiện nảy sinh cần được phát hiện và làm sáng
tỏ. Việc xác định đề tài, chủ đề cho phóng sự là bứơc khởi đầu quan trọng
không thể thiếu được của quy trình làm PSTH. Việc xác định đó cũng
12
không phải là công việc đơn giản mà còn phụ thuộc vào khả năng tư duy
phát hiện vấn đề của người phóng viên cho nên có thể xem việc phát hiện
tốt đề tài, chủ đề đã quyết định một nửa thành công của PSTH. Sự kiện,
vấn đề nêu ra trong phóng sự có được công chúng quan tâm, chú ý không là
điều cần phải xác định trước khi xem xét, sự kiện, vấn đề đó được thể hiện
như thế nào.
2. Kế hoạch thựuc hiện - kịch bản
Xây dựng kịch bản là công việc đầu tiên sau khi xác định được đề
tài, chủ đề phản ánh trong một PSTH. PSTH cũng như bất kì một tác phẩm
truyền hình nào là một tác phẩm mang tính tập thể, là kết quả đóng góp của
các khâu: Biên tập, quay phim và dựng hình. Sự xây dựng kịch bản chính
là sự xác định những việc cần làm của các thành viên nói trên thông qua
các bước: Quay, dựng, viết lời bình.
Tuy nhiên, việc xây dựng kịch bản có thể thực hiện được một cách
chi tiết, cụ thể đối với những phóng viên trong những chuyên đề, chương
trình về các vấn đề có độ ổn định tương đối, việc khai thác thông tin, tài
liệu xuất phát từ nhiều nguồn. Đối với loại phóng sự mà có người gọi là
phóng sự tại chỗ việc xác định các bước, công việc cần làm được hình
thành ngay tại hiện trường.

Nhưng đừng chờ quá lâu trước khi trả lời câu hỏi quen thuộc - chuyện đó
xảy ra đâu?
• Cảnh cận : đặc trưng của truyền hình
14