PHẪU THUẬT ÍT XÂM HẠI ĐIỀU TRỊ SỎI
TIẾT NIỆU HAI BÊN

Tóm tắt
Mục đích: tổng kết kinh nghiệm phẫu thuật ít xâm hại (MIS) điều trị
sỏi tiết niệu hai bên trong một lần nằm viện tại bệnh viện Đại học Y dược
TPHCM
Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: hồi cứu 22 trường hợp lấy
sỏi đường tiết niệu hai bên bằng MIS (lấy sỏi thận qua da, nội soi sau phúc
mạc lấy sỏi niệu quản, tán sỏi niệu quản nội soi), tiến hành trong cùng một
thời điểm mổ hoặc trong cùng một lần nằm viện của bệnh nhân. Tác giả
đánh giá: hiệu quả và tính an toàn của phẫu thuật.
Kết quả: tuổi trung bình của bệnh nhân là 47 ± 13 (thay đổi từ 20 –
74 tuổi). Chức năng thận trong giới hạn bình thường. Sỏi thận hai bên tỷ lệ
4,5%; sỏi niệu quản hai bên 68%; sỏi thận một bên và sỏi niệu quản một bên
27,5%. Kích thước lớn nhất của sỏi bên phải 15,7 ± 8,1 mm (10 – 35mm) và
bên trái là 15,7 ± 7,5 mm (10 – 35mm). Tỷ lệ can thiệp hai bên trong cùng
một thời điểm mổ: 72,7%; can thiệp trì hoãn cách nhau một ngày 4,5%; cách
nhau hai ngày 9,1%; cách nhau ba ngày 9,1% và cách nhau bốn ngày là
4,5%. Nội dung phẫu thuật ở hai bên: lấy sỏi thận qua da (4,5%); nội soi sau
phúc mạc lấy sỏi (18,2%); tán sỏi nội soi niệu quản (40,9%); lấy sỏi thận qua
da kết hợp với tán sỏi nội soi niệu quản (13,6%); lấy sỏi thận qua da kết hợp
nội soi sau phúc mạc lấy sỏi niệu quản (13,6%); nội soi sau phúc mạc lấy sỏi
niệu quản kết hợp tán sỏi nội soi niệu quản (9,1%). Thời gian trung bình
nằm viện sau mổ là 3,8 ngày ± 2,1 (1 – 10 ngày). Tỷ lệ sạch sỏi 100%.
Không có tai biến – biến chứng trong mổ cũng như sau mổ.
Kết luận: MISi điều trị sỏi tiết niệu hai bên trong cùng một lần nằm
viện là khả thi và an toàn cho bệnh nhân.
ABSTRACT
Objective: to evaluate the effectiveness and safety of minimally
invasive surgery in the treatment of bilateral urolithiasis at the University

trường hợp sỏi hiện diện ở cả hai bên: có thể điều trị được bằng phẫu thuật ít
xâm hại (MIS) hay không? Bài viết này tổng kết kinh nghiệm MIS điều trị
sỏi tiết niệu hai bên trong cùng một lần nằm viện của bệnh nhân tại bệnh
viện Đại học Y dược TPHCM.
Đối tượng – phương pháp nghiên cứu
Từ tháng 1/2002 đến tháng 6/2006, 1895 bệnh nhân được mổ lấy sỏi
đường tiết niệu trên tại bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM. Chúng tôi hồi
cứu 22 trường hợp (13 bệnh nhân nam, 9 bệnh nhân nữ) lấy sỏi đường tiết
niệu hai bên bằng MIS, tiến hành trong cùng một thời điểm mổ hoặc trong
cùng một lần nằm viện của bệnh nhân. Mục đích của nghiên cứu là đánh giá
hiệu quả điều trị sỏi và tính an toàn của MIS khi điều trị sỏi tiết niệu hai bên.
Các phương tiện MIS đối với từng vị trí sỏi:
Sỏi thận: lấy sỏi qua da. Vào thận từ đài dưới, máy soi thận 24Fr, tán
sỏi với dụng cụ tán xung hơi. Kiểm tra sạch sỏi bằng chụp hệ niệu không
chuẩn bị (KUB) ngày thứ 2 sau mổ.
Sỏi niệu quản đoạn 1/3 trên: phẫu thuật nội soi sau phúc mạc là lựa
chọn đầu tiên; khi sỏi nhỏ dưới 1cm nằm ngang L4 – L5 thì tán sỏi nội soi
niệu quản (máy soi cứng 10,5Fr) với dụng cụ tán xung hơi.
Sỏi niệu quản đoạn 1/3 giữa: tán sỏi nội soi niệu quản với dụng cụ tán
xung hơi là lựa chọn hàng đầu; khi sỏi lớn hơn 1cm và bám chặt vào niệu
mạc hoặc khi soi niệu quản không tiếp cận được sỏi thì sẽ lấy sỏi bằng nội
soi sau phúc mạc.
Sỏi niệu quản đoạn 1/3 dưới: tán sỏi nội soi niệu quản (máy soi cứng
10,5Fr) với dụng cụ tán xung hơi.
Kết quả
Bảng 1 – Đặc điểm của bệnh nhân trước mổ
Tuổi
(trung bình
± đ
ộ lệch

bên
Sỏi
NQ 1/3 trên
2 bên
Sỏi
NQ 1/3
giữa 2 bên
Sỏi
NQ 1/3
dưới 2 bên

n=1

n=3
n=3
n=5
n=1

n=3 n=1
n=2
n=3
4,5%

13,6%

13,6%


Sỏi
th
ận + sỏi
NQ 1/3
giữa
Sỏi
th
ận + sỏi
NQ 1/3
dưới
Kích
thư
ớc lớn
nh
ất của sỏi
bên phải
Sỏi
thận (n=5)
Sỏi
ni
ệu quản
1/3 tr
ên
(n=6)
Sỏi
ni
ệu quản
1/3 gi
ữa


ớc lớn
nh
ất của sỏi
bên trái
Sỏi
thận (n=3)
Sỏi
ni
ệu quản
1/3 t
rên
(n=6)
Sỏi
ni
ệu quản
1/3 gi
ữa
15,7±7,5mm31,7±2,8mm

14,4±2,6mm

14,8±6,3mm

11,6±2,7mm

(10 –
35mm)

Can thiệp một b
ên trì
hoãn cách nhau 4 ngày

n=16

n=1
n=2
n=2
n=1

72,7%

4,5%
9,1%
9,1%
4,5%
Nội dung phẫu thuật
hai
bên
Tán s
ỏi nội soi niệu quản
(TSNS)
N
ội soi sau phúc mạc lấy
sỏi (NS_SPM)
L
ấy sỏi thận qua da
(PCNL)
PCNL + TSNS

n=3
n=6

50%
50%
100%

Lần mổ thứ hai: PCNL
Trung bình thời gian nằm viện sau mổ là 3,8 ngày ± 2,1 (thay đổi từ 1
– 10 ngày). Tỷ lệ sạch sỏi 100%. Không có trường hợp nào bị tai biến – biến
chứng trong mổ và sau mổ. Không cần truyền máu sau mổ. Tỷ lệ tử vong là
0%.
Bàn luận
Lựa chọn vị trí lấy sỏi đầu tiên: bên phải hoặc bên trái
Đối với sỏi tiết niệu hai bên, nếu không lấy sỏi hai bên cùng lúc, lựa
chọn lấy sỏi bên nào trước là vấn đề nan giải, còn nhiều bàn cãi và chưa thống
nhất. Theo Ono
(3)
, phải chụp xạ hình thận. Dựa vào chức năng của từng đơn vị
thận (split renal function), phẫu thuật viên nên ưu tiên lấy sỏi ở đơn vị thận còn
hoạt động tốt nhất, sau đó mới lấy sỏi ở đơn vị thận còn lại. Một số tác giả chủ
trương lấy sỏi trước ở bên thận đau nhiều. Các tác giả này cho rằng đau là biểu
hiện của tình trạng tắc nghẽn khi thận còn hoạt động. Tuy nhiên dấu hiệu đau
có thể là hậu quả của viêm thận bể thận hoặc viêm quanh thận. Như vậy, nếu
chỉ đơn thuần dựa vào dấu hiệu đau để lấy sỏi trước là chưa chính xác. Ngoài
ra, phẫu thuật viên nên cân nhắc lấy sỏi trước ở bên phẫu thuật đơn giản, nguy
cơ chảy máu hoặc tai biến thấp. Theo bảng 2, trong 6 trường hợp lấy sỏi trì
hoãn, chúng tôi đều lựa chọn lấy sỏi trước ở bên phẫu thuật đơn giản (tán sỏi
nội soi hoặc lấy sỏi nội soi sau phúc mạc) và lấy sỏi trì hoãn ở bên phẫu thuật
phức tạp, nguy hiểm (lấy sỏi thận qua da).

quả bằng các biện pháp ít xâm hại cùng trong một thời điểm mổ hoặc trong
cùng một lần nằm viện.
Bảng 3: Mối tương quan giữa nội dung phẫu thuật với thời điểm mổ hai
bên và vị trí sỏi hai bên
TSN
S
N
S _
SPM
PCN
L
PCN
L + TSNS
PCN
L + NS _
SPM
N
S _
SPM +
TSNS
Cùn
g 1 l
ần mổ
(số ca)
9 4

1 2

Sau
1 ngày (s

ca)
Sỏi
NQ gi
ữa 2
bên (s
ố
ca)
2 1Sỏi
NQ dư
ới 2
bên (s
ố
ca)
5
Sỏi
NQ trên
+
NQ gi
ữa
(số ca)
1Sỏi
NQ trên +
NQ dư
ới

sau 1
ngày
M
ổ
sau 2
ngày
M
ổ
sau 3
ngày
M
ổ
sau 4
ngày
S
ỏi
1
th
ận 2
bên (s
ố
ca)
S
ỏi
NQ trên
2 bên (s
ố
ca)
3
S

3
S
ỏi
th
ận +
NQ trên
(số ca)
1
S
ỏi
th
ận +
NQ gi
ữa
(số ca)
1 1
S
ỏi
th
ận +
NQ dư
ới
2 1
(số ca)