Các khuynh hướng điều trị sỏi tiết niệu Trong thời gian vừa qua, các tiến bộ vượt bậc của kỹ thuật chẩn đoán
hình ảnh, dụng cụ nội soi và tán sỏi ngoài cơ thể đã tạo nên một cuộc cách
mạng trong điều trị sỏi tiết niệu. Hiện nay, bằng các phương tiện can thiệp
xâm hại tối thiểu, phẫu thuật viên có thể điều trị bệnh lý sỏi rất hiệu quả. Ưu
điểm của phẫu thuật xâm hại tối thiểu là ít đau sau mổ, số ngày nằm viện hậu
phẫu và thời gian phục hồi sức khỏe của bệnh nhân rút ngắn đáng kể.
Các phương tiện điều trị sỏi tiết niệu
Máy tán sỏi bằng sóng chấn động (SWL - shock wave lithotripsy): SWL
xuất hiện từ thập niên 1980 và hiện đang là phương tiện được lựa chọn hàng đầu
trong điều trị sỏi tiết niệu do tính hiệu quả và an toàn. Sóng chấn động là những
sóng áp lực biên độ năng lượng cao, được truyền qua các môi trường nước hoặc
mô mềm mà ít bị giảm cường độ. Khi sóng chạm vào mặt trước của viên sỏi, do sự
khác biệt về trở kháng, bề mặt của sỏi sẽ sinh ra một lực ép lớn hơn rất nhiều so
với lực căng bề mặt của viên sỏi. Lực ép này làm bề mặt của sỏi vỡ ra. Khi sóng
chấn động tiếp tục đi đến mặt sau của viên sỏi, một phần năng lượng sẽ dội trở lại
và tiếp tục làm vỡ mặt sau của sỏi. Các sóng chấn động được lặp đi lặp lại liên tục
làm viên sỏi vỡ thành nhiều mảnh vụn. Những mảnh vụn dưới 2 mm sẽ tự trôi ra
ngoài theo dòng nước tiểu.
Mọi SWL đều gồm 4 bộ phận chính: nguồn tạo sóng chấn động, bộ phận
hội tụ sóng, môi trường truyền sóng và dụng cụ định vị sỏi. Có 3 loại nguồn tạo
sóng: thủy điện lực (electrohydraulic), áp điện (piezoelectric) và điện từ trường
(electromagnetic).
Lấy sỏi thận qua da (PCNL - percutaneous nephrostolithotomy):
năm 1976, lần đầu tiên trên thế giới, Fernstrom và Johansson tiến hành tạo
một “đường hầm” đi từ bề mặt da xuyên qua các lớp cân cơ, vào đài bể thận để lấy
sỏi cho 3 bệnh nhân. Sự kiện này mở ra một “chân trời mới” cho việc điều trị sỏi
thận.
Trong PCNL, đường hầm vào thận thích hợp là yếu tố quyết định thành

được lựa chọn hàng đầu, với tỷ lệ sạch sỏi thay đổi từ 56 - 91%, tùy thuộc loại
máy tán sỏi. Khi SWL thất bại thì có chỉ định lấy sỏi qua da. Tỷ lệ sạch sỏi của
PCNL khá cao, từ 90 - 95%.
Đối với sỏi đài dưới của thận, nội soi thận ngược dòng với ống soi niệu
quản mềm và tán sỏi bằng holmium laser cho kết quả rất khả quan. Tỷ lệ sạch sỏi
có thể đến 95%.
Sỏi lớn: khả năng điều trị của SWL rất thấp nên PCNL là phương tiện điều
trị tối ưu. Tỷ lệ sạch sỏi từ 85 - 95%. Tùy thuộc vào vị trí và kích thước của sỏi,
khả năng sót sỏi phải nội soi gắp sỏi lần hai hoặc phải tán sỏi ngoài cơ thể hỗ trợ
khoảng 3 - 35%. Phương tiện điều trị thứ hai là nội soi thận ngược dòng với ống
soi niệu quản mềm và tán sỏi bằng holmium laser. Tỷ lệ sạch sỏi ở lần tán sỏi đầu
tiên là 76% và ở lần thứ hai là 91%.
Vai trò của mổ mở chỉ còn giới hạn trong những trường hợp sau: sỏi san hô
toàn bộ kích thước lớn; đã điều trị bằng các biện pháp ít xâm hại nhưng thất bại;
sỏi đi kèm các bất thường giải phẫu của hệ tiết niệu; khi thận mất chức năng hoàn
toàn, có chỉ định cắt thận.
Điều trị sỏi niệu quản
Đoạn 1/3 trên: khả năng điều trị thành công của SWL đạt gần 100%. Nếu
sỏi bám dính gây tắc nghẽn niệu quản thì có thể tiếp cận tán sỏi xuôi dòng bằng
đường hầm qua da vào đài thận trên, hoặc tán sỏi nội soi ngược dòng với ống soi
niệu quản mềm.
Đoạn 1/3 giữa: tỷ lệ sạch sỏi khi điều trị bằng SWL khá thấp, chỉ khoảng
70%. Điều trị được lựa chọn hàng đầu là tán sỏi nội soi với ống soi niệu quản cứng
hoặc mềm. Tỷ lệ sạch sỏi đạt 80 - 95%.
Chỉ định lấy sỏi nội soi sau phúc mạc: sỏi quá cứng, không thể tán sỏi bằng
SWL hoặc URS; không thể tiếp cận sỏi bằng máy soi niệu quản; không có các
phương tiện điều trị ít xâm hại. Tỷ lệ thành công của phẫu thuật là 95%. Biến
chứng thường gặp nhất là hẹp niệu quản, xảy ra ở 25 - 30% trường hợp.
Đoạn 1/3 dưới: nội soi niệu quản với ống soi cứng là phương tiện điều trị
được lựa chọn hàng đầu, với tỷ lệ sạch sỏi từ 90 đến 99%. Gần đây một số nghiên