Website: Email : Tel : 0918.775.368
CÁCH XÁC ĐỊNH THỂ LOẠI BÁO CHÍ
LỜI MỞ ĐẦU
Kể từ năm 1919 đến năm 1969, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết hơn 2.000
bài báo với nhiều bút danh khác nhau (kể cả bài không ghi bút danh), tạo nên
một phong cách đặc sắc và kỳ diệu - phong cách báo chí Hồ Chí Minh. Cơ sở tư
tưởng của phong cách báo chí Hồ Chí Minh là: vì độc lập, tự do và hạnh phúc
của nhân dân, kết hợp với đạo đức cao cả và trong sáng của Người là "cần -
kiệm - liêm - chính; chí công vô tư". Trong dịp triển lãm hội họa năm 1951, Bác
nhắc nhở những người cầm bút: “Văn hóa, nghệ thuật cũng là một mặt trận. Anh
chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy". Như vậy, nhà báo phải là chiến sĩ trên mặt
trận tư tưởng văn hóa của Đảng. Tại lớp chỉnh đốn Đảng Trung ương,
17/8/1953, Bác Hồ dạy “cách viết” cho các nhà báo, trong đó Người đặc biệt
nhấn mạnh đến cơ sở tư tưởng và mục đích của các bài viết: “Viết cho ai? - Viết
cho đại đa số công - nông - binh. Viết để làm gì? - Để giáo dục, giải thích, cổ
động, phê bình; để phục vụ quần chúng".
Tư tưởng cách mạng đúng đắn, đạo đức cách mạng cao đẹp của Bác là cơ
sở của phong cách báo chí Hồ Chí Minh, đồng thời là nội dung khái quát các tác
phẩm báo chí của Người.
Đề tài các tác phẩm báo chí của Bác Hồ rất đa dạng. Bác không viết
chuyên sâu về một đề tài như một số nhà văn, nhà báo chuyên nghiệp. Là lãnh tụ
tối cao của Đảng và Nhà nước, suốt đời hy sinh, phấn đấu vì độc lập, tự do của
Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân, Bác không bỏ qua một đề tài nào, một vấn
đề nào, một sự việc nào liên quan đến đời sống của nhân dân và cách mạng quốc
tế.
Đề tài đa dạng, có tính chất tổng hợp và phong phú như vậy, nhưng đều
được Bác quán xuyến ở chủ đề và tư tưởng, bao trùm đó là lòng yêu nước,
1
Website: Email : Tel : 0918.775.368
thương dân nồng nàn, sâu sắc, ý chí phấn đấu cho sự tiến bộ và công bằng xã
hội, vì tự do và hạnh phúc của nhân dân. Rõ ràng là: tư tưởng "Viết cho ai?",

dung, hình thức, cách thức biểu hiện tác phẩm của một thời giai đoạn, một dân
tộc hay một nền nghệ thuật thế giới.
Ở nước ta có nhiều quan niệm về thể loại báo chí khác nhau. Nguyên
nhân là do báo chí Việt Nam ra đời muộn hơn báo chí phương Tây hơn hai thế
kỷ. Sự hình thành và phát triển của báo chí ở Việt Nam là do nhu cầu nội tại của
quá trình xây dựng kinh tế - xã hội của đất nước. Trong cuốn sách " Tác phẩm
báo chí" tập I, Nhà xuất bản giáo dục, năm 1995, các tác giả đưa ra một cách
phân chia thể loại như sau: Trong loại tác phẩm thông tấn có các thể loại như
tin, tường thuật, phỏng vấn, bài báo, ghi nhanh, điều tra, phóng sự. Loại tác
phẩm chính luận bao gồm các thể loại bình luận, xã luận, chuyên luận. Loại tác
phẩm thông tấn- văn nghệ bao gồm các thể loại bút ký, ký sự, nhật ký phóng
viên, tiểu phẩm"
Tác giả Đức Dũng trong cuốn "ký báo chí" nhấn mạnh: " Thể loại báo chí
là cách thức tổ chức tác phẩm, một kiểu tái hiện đời sông hiện thực, một phạm vi
nội dung xác định ứng với một hình thức tương đối ổn định".
Tác giả Tạ Ngọc Tấn trong cuốn "Tác phẩm báo chí" Tập I, cho rằng:
"Thể loại báo chí là một khái niệm để chỉ tính quy luật loại hình của tác phẩm
báo chí. Thể loại là sự thống nhất có tính quy luật lặp lại của các yếu tố trong
một tác phẩm báo chí".
3
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Tác giả Đinh Văn Hường, trong bài "Một số vấn đề thể loại báo chí”quan
niệm: Thể loại báo chí là hình thực biểu hiện cơ bản thống nhất và tương đối ổn
định của các bài báo, được phân chia theo phương thức phản ánh hiện thực, sử
dụng ngôn ngữ và các công cụ khác để chuyển tải nội dung mang tính chính trị -
tư tưởng nhất định".
Qua những khái niệm trên, chúng ta thấy quan niệm về thể loại báo chí
còng nhiều ý kiến khác nhau, quan niệm khác nhau hết sức phức tạp, gây khó
khăn trong hoạt động báo chí. Do vậy, việc tìm hiểu nghiên cứu và tổng kết để
đưa ra được một định nghĩa đích thực, chính xác về thể loại giúp cho nhà báo ý

qua sự đánh giá của một người hay một nhóm người.
Trong một số trường hợp thì đối tượng mô tả không phải chỉ là sự kiện,
quá trình... mà là sự phân tích đánh giá hiện thực của tác giả hay một nhóm tác
giả. Như vậy, ở trường hợp này thể loại báo chí phải làm nhiệm vụ vừa phản ánh
vừa phân tích, dĩ nhiên có yếu tố chủ quan của nhà báo. Ví dụ, bài bình luận
được xây dựng trên cơ sở những chi tiết tiêu biểu về những sự kiện riêng lẻ
trong một lĩnh vực nào đó đã được công bố trên các phương tiện thông tin đại
chúng, tác giả lựa chọn, phân tích một cách hệ thống, và bằng tư duy sắc sảo tái
hiện một bức tranh tổng thể về đời sống xã hội, giúp người đọc hiểu sâu sắc và
đầy đủ về vấn đề mà tác giả đề cập. Đây là đặc điểm của một bài bình luận hoàn
chỉnh, đại diện cho những bài bình luận bình luận nói chung. Tác giả loại bài
này thường sử dụng một khối lượng tư liệu lớn để nghiên cứu về một vấn đề lớn
( về quy mô, tính chất hoặc về không gian, thời gian). Các báo trung ương như
báo Nhân dân, Quân đội nhân dân, Lao động... thường sử dụng loại bài này để
tái hiện bức tranh tổng thê về một lĩnh vực nào đó của đời sống xã hội.
- Thứ hai, các thể loại khác nhau theo mục đích, chức năng, nhiệm vụ
sáng tạo của tác phẩm báo chí
Hoạt động thực tiễn báo chí cho thấy, tuy cùng viết về một đề tài, một vấn
đề nhưng tuỳ thuộc vào mỗi cơ quan báo chí, nhà báo có thể sử dụng nhiều hình
thức, phương pháp khác nhau để thể hiện. Ví dụ, bài "Thành tích của một tập
5