11

Một là, ngời lao động phải tự do về thân thể, phải làm chủ
đợc sức lao động của mình và có quyền đem bán cho ngời
khác. Vậy ngời có sức lao động phải có quyền sở hữu sức
lao động của mình.
Hai là, ngời lao động phải tớc hết t liệu sản xuất để trở
thành ngời vô sản và bắt buộc phải bán sức lao động, vì
không còn cách nào khác để sinh sống.
Sự tồn tại đồng thời hai điều kiện nói trên tất yếu dẫn đến
chỗ sức lao động biến thành hàng hoá là điều kiện chủ yếu
quyết định của sự chuyển hoá tiền thành t bản.
Cũng nh những hàng hoá khác, hàng hoá - sức lao động
cũng có hai thuộc tính là giá trị và giá trị sử dụng.
Giá trị của hàng hoá sức lao động là giá trị của những t
liệu sinh hoạt cần thiết để nuôi sống ngời công nhân, vợ
con anh ta; những yếu tố tinh thần, dân tộc, tôn giáo của
ngời công nhân, những chi phí đào tạo ngời công nhân.
Giá trị hàng hoá sức lao động giống giá trị hàng hoá thông
thờng ở chỗ: Nó phản ánh một lợng lao động hao phí nhất
12

định để tạo ra nó. Nhng giữa chúng có sự khác nhau căn
bản: Giá trị của hàng hoá thông thờng biểu thị hao phí lao
động trực tiếp để sản xuất hàng hoá nhng hàng hoá - sức

trình sản xuất ra hàng hoá và đồng thời là quá trình tạo ra giá
trị mới lớn hơn giá trị của bản thân giá trị sức lao động. Phần
lớn hơn đó chính là giá trị thặng d mà nhà t bản đã chiếm
đoạt. Nh vậy, hàng hoá - sức lao động có thuộc tính là
nguồn gốc sinh ra giá trị. Đó là đặc điểm cơ bản nhất của
hàng hoá - sức lao động so với các hàng hoá khác. Nó là chìa
khoá để giải thích tính mâu thuẫn của công thức chung của
t bản.
3- Bản chất giá trị thặng d:
Nói chung, trong nền sản xuất hàng hoá dựa trên chế độ t
hữu về t liệu sản xuất, giá trị sử dụng không phải là mục
đích. Giá trị sử dụng đợc sản xuất chỉ vì nó là vật mang giá
trị trao đổi.
14

Nhà t bản muốn sản xuất ra một giá trị sử dụng có một
giá trị trao đổi, nghĩa là một hàng hoá. Hơn nữa, nhà t bản
muốn sản xuất ra một hàng hoá có giá trị lớn hơn tổng giá trị
những t liệu sản xuất và giá trị sức lao động mà nhà t bản
đã bỏ ra để mua, nghĩa là muốn sản xuất ra một giá trị thặng
d.
Vậy quá trình sản xuất t bản chủ nghĩa là sự thống nhất
giữa quá trình sản xuất ra giá trị sử dụng và quá trình sản
xuất ra giá trị thặng d. C.Mác viết: Với t cách là sự
thống nhất giữa hai quá trình lao động và quá trình tạo ra giá
trị thì quá trình sản xuất là một quá trình sản xuất hàng hoá;
với t cách là sự thống nhất giữa quá trình lao động và quá

Từ đó, có bảng quyết toán nh sau: