SỰ PHÁT TRIỂN TÂM LÝ CỦA TRẺ EM
BS.Phạm Ngọc Thanh
I. Mở đầu
Từ lúc sinh đến lúc chết, con người luôn lớn lên về mặt thể chất, cảm xúc, tâm trí,
tinh thần… Tuy nhiên, chính trong thời thơ ấu mà sự tăng trưởng xảy ra nhanh nhất-
chỉ trong vài năm đầu đời, chúng ta trở thành một em bé hoàn toàn độc lập, rồi thành
một trẻ chạy lon ton thích khám phá, rồi đến một trẻ thích đặt câu hỏi, đến một trẻ vị
thành niên có ý thức và người thanh niên đầy tự tin.
Theo định nghĩa, sự phát triển của trẻ là tiến trình tăng trưởng thể chất, tâm trí và
cảm xúc từ lúc mới sinh đến 18 tuổi đối với trẻ em.
Khi làm việc với trẻ em, chúng ta cần hiểu về sự phát triển của trẻ vì:
• Trẻ có nhu cầu khác nhau tùy giai đoạn phát triển
• Chúng ta nói và tương tác với trẻ khác nhau tùy theo tuổi của trẻ
• Nếu có điều gì làm cho trẻ bị tổn thương ở một giai đoạn nào đó (như bị lạm dụng
hoặc cha mẹ tử vong) thì sẽ ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của trẻ.
1
II. Hành vi và nhu cầu của trẻ ở các giai đoạn phát triển khác nhau
1.Từ mới sinh đến 2 tuổi
Khi trẻ mới sinh, trẻ hoàn toàn cần sự giúp đỡ và lệ thuộc người khác để được an
toàn về thể chất và cảm xúc.Trẻ cần được giám sát thường xuyên vì trẻ không ý thức
về sự an toàn.
a. Về mặt tâm lý xã hội
• Trẻ gắn bó với người chăm sóc và phát triển cảm giác yêu thương và tin tưởng
• Sau đó trẻ cũng có cảm giác lo sợ khi phải xa cách mẹ, biết phân biệt người quen
và người lạ.
• Trẻ hiểu nguyên nhân và hậu quả (vd, nếu đẩy trái banh trên sành nhà, thì banh sẽ
lăn)
• Trẻ hiểu sự tồn tại của đồ vật mặc dù trẻ không còn thấy (vd trò chơi ú òa)
• Hiểu lời nói và làm theo lệnh đơn giản
• Biết tên một số đồ vật quen thuộc, vài bộ phận trong cơ thể, và khái niệm như
trong/ngoài, hoặc mở/đóng

* Có khuynh hướng lệ thuộc vào người lớn quá đáng
* Có thể khó quan hệ với người khác sau này trong cuộc sống
* Khó có khả năng ứng xử và quyết định
d.Vai trò của người chăm sóc
* Cho phép trẻ có kinh nghiệm và đồng thời cho giới hạn
* Trả lời trung thực các câu hỏi của trẻ
3
* Khen ngợi khi trẻ hoàn thành công việc
* Không la mắng hoặc đánh đập khi trẻ thất bại một số công việc, giúp trẻ học cách làm
tốt hơn hoặc khác hơn
* Động viên sự sáng tạo
* Động viên trẻ nói về cảm xúc (vd chia sẻ cảm xúc của cha mẹ, quan sát trẻ và thử diễn
giải cảm xúc của trẻ)
3. Từ 6 đến 11 tuổi
a. Về mặt tâm lý xã hội
* Tiếp tuc phát triển kỹ năng
* Bắt đầu hiểu góc nhìn của người khác có thể
khác với góc nhìn của mình
* Hiểu cảm xúc của trẻ và của người khác
hơn(bắt đầu “thấu cảm”, tức là đặt mình ở chỗ
người khác để hiểu cảm xúc)
* Suy nghĩ hợp lý về những điều cụ thể trong trải
nghiệm thường ngày (phải đi học để tập đọc và
viết)
* Bắt đầu hiểu luật và chuẩn xã hội (như người đàn ông có thể là cha, con trai, thầy giáo
và người bạn)
* Hiểu mối tương quan giữa các đồ vật (vd trái cà, dưa đều là “rau cải”)
* Có khả năng giải quyết vấn đề khá hơn vì trí nhớ khá hơn
* Hiểu nhiều khái niệm hơn (ý tưởng/giả thuyết) được giải thích
* Học đọc, viết, làm toán

b. Về mặt thể chất
* Thay đổi nhiều trong cơ thể(dậy thì)
5
c. Những điều cần quan tâm
* Nếu trẻ không thành công để hoàn tất giai đoạn này, thì sẽ có sự hỗn loạn trong nhân
thân, tôn giáo ,tính dục,v.v
d. Vai trò của người chăm sóc
* Duy trì sự giao tiếp cởi mở
* Động viên trẻ nói về những suy nghĩ hoặc bày tỏ ý kiến
* Cung cấp lời khuyên và hướng dẫn
* Thiết lập giới hạn với trẻ
* Cho trẻ có cơ hội bày tỏ sự nóng giận hoặc các cảm xúc khác
Tóm tắt
Mặc dù trẻ có những nhu cầu khác nhau ở các giai đoạn khác nhau, trẻ vẫn là “con
người" và có những nhu cầu chung! Cho dù trẻ ở lứa tuổi nào, trẻ vẫn học và phát triển
bằng cách:
• cảm thấy được yêu thương, có giá trị và được mong muốn
• qua trò chơi và khám phá
• phạm lỗi
• thực hành nhiều lần
• đặt câu hỏi
• nhìn gương sống
• qua kinh nghiệm
Vì thế, mọi trẻ em đều cần
• môi trường an toàn và chắc chắn để phát triển
• thực phẩm, quần áo, nhà ở, giáo dục và sự an toàn
• tối thiểu một người cố định trong cuộc đời để đáp ứng nhu cầu cảm xúc(nuôi
dưỡng/tình yêu/âu yếm)
6
• nhiều cơ hội để khám phá môi trường cũng như các kỹ năng và cảm xúc mới một

lành đối với những trẻ đối đầu với những kinh nghiệm gây sang chấn trong đời.
Vài tâm lý gia nói chơi là tiến trình tự nhiên nhất để tự chữa lành trong thời thơ
ấu. Chơi cho phép cảm xúc được bộc lộ, cho phép sự bù đắp qua sự tưởng tượng
đối với những mất mát, sang chấn, thất bại và khám phá bản thân.
• Chơi cũng là cách xây dựng sự tin cậy và tiếp xúc thân thiện với trẻ vì đây là một
sinh hoạt lý thú, vui tươi và hồn nhiên đối với trẻ. Chơi là một công cụ hoặc kỹ
thuật đặc biệt được dùng trong các sang chấn tâm lý xã hội mà nhiều trẻ trải qua
trong chiến tranh và những thảm họa xã hội khác như HIV/AIDS.
c. Vui đùa
• Trẻ chơi vì vui tươi và đó là điều trẻ thích làm!
3. Những loại trò chơi khác nhau
Có nhiều trò chơi khác nhau khi trẻ lớn lên. Chúng ta hãy nhớ các giai đoạn phát triển
khác nhau, và hãy lưu ý các mức độ chơi khác nhau (tên của trò chơi không quan
trọng, chúng ta cần tập trung vào điều trẻ học được qua trò chơi).
Tuổi của trẻ Loại trò chơi Đặc tính
0-2 tuổi Vận động-giác
quan(trẻ dùng khả
năng để kiểm soát cơ
thể phối hợp với sự
kích thích giác quan)
• Bắt đầu khi bé khởi sự khám phá cơ thể bản
thân
• Bao gồm 5 giác quan
• Tiếp tục khi trẻ lớn lên cho đến khi trẻ bắt đầu
chơi những trò chơi khác
> 2 tuổi * Giả bộ hoặc biểu
tượng(dùng trí tưởng
tượng)
• Bắt chước
• Giả bộ với đồ vật (vd dùng hòn gạch như