Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
82
Hai là, ĐTH giúp mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp. Đô
thị được mở rộng, mật độ dân cư tăng nhanh nên nhu cầu tiêu dùng hàng nông
sản tăng mạnh, đặc biệt là đối với sản phẩm tươi như rau xanh. Lượng tiêu thụ
những sản phẩm này ngày càng nhiều.
Quá trình ĐTH cũng góp phần nâng cấp, cải tạo hệ thống giao thông làm
cho giao lưu hàng hoá được phát triển. Do đó, người từ nơi khác có thể dễ
dàng đến mua sản phẩm do nông dân sản xuất ra cũng như người dân có thể
thuận tiện mang hàng nông sản ra bán ở những chợ đầu mối lớn của thành
phố: Chợ Thái, chợ Đống Quang
Ba là, ĐTH góp phần tăng khả năng tích tụ ruộng đất.
ĐTH mở ra những cơ hội việc làm mới cho người lao động. Họ không
nhất thiết phải bám trụ lấy mảnh đất của mình mới có thể sinh sống được.
Những hộ mà có lao động chuyển sang các ngành phi nông nghiệp, không đủ lao
động hoặc không đủ vốn đầu tư sản xuất thì sẽ cho mượn, cho thuê đất. Nhờ vậy,
những hộ mong muốn có được nhiều đất để sản xuất đã có thêm đất, thuận tiện
cho việc chăm sóc cả một vườn cây theo hướng: “một công đôi ba việc”. Doanh
thu của hộ đó từ sản xuất nông nghiệp nhờ vậy cũng được tăng lên.
Bốn là, ĐTH giúp sản xuất nông nghiệp có nhiều thuận lợi.
ĐTH mang lại cơ sở hạ tầng phát triển tương đối toàn diện: đường giao
thông thuận tiện, mạng lưới điện an toàn và toàn vẹn, hệ thống thuỷ lợi được
kiên cố hoá, tạo điều kiện thuận tiện cho sản xuất nông nghiệp.
ĐTH góp phần làm cho thương mại dịch vụ phát triển mạnh. Do đó các
khâu cung ứng các loại hình dịch vụ nông nghiệp cũng được phát triển. Nhiều
tụ điểm buôn bán phân bón, thuốc trừ sâu bệnh, các loại thức ăn gia súc, gia
cầm mọc lên đã đáp ứng đầy đủ, kịp thời nhu cầu của người sản xuất. ĐTH
gắn với CNH nên máy móc cơ giới phục vụ sản xuất không ngừng tăng, giải

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

84
Một là, quỹ đất nông nghiệp bị thu hẹp dần làm quy mô sản xuất nhỏ lại.
Quá trình ĐTH diễn ra, các khu đô thị, khu công nghiệp, các tuyến đường liên
tỉnh liên tiếp được xây dựng trên địa bàn thành phố Thái Nguyên, hầu hết lấy
từ diện tích đất nông nghiệp. Tới đây, diện tích đất nông nghiệp ở thành phố
Thái Nguyên sẽ lại tiếp tục bị thu hẹp, dự án gần nhất trong tương lai sẽ là
xây dựng khu đô thị. Do đó, quy mô sản xuất nông nghiệp của hộ sẽ bị giảm
đi.
Đất nông nghiệp bị giảm, làm chăn nuôi gia súc, gia cầm bị giảm đi. Đất
nông nghiệp bị thu hồi, nhiều lao động sẽ không có kế sinh nhai. Lao động
nông nghiệp là lao động phổ thông, hầu hết chưa qua đào tạo tay nghề. Nếu bị
thu hồi hết đất thì nhiều lao động, đặc biệt là những người đã có tuổi, chỉ quen
với công việc đồng áng sẽ lâm vào tình cảnh thất nghiệp hoặc làm những việc
không có tính ổn định lâu dài. Đây là một vấn đề nan giải mà Đảng và Nhà
nước cần chú tâm giải quyết.
Hai là, ĐTH gây lãng phí tài nguyên đất.
Thực tế diện tích đất canh tác mà hộ nông dân coi như không sử dụng
được còn lớn hơn so với diện tích đất nông nghiệp mà hộ được đền bù. Lý do
của hiện tượng này là sau khi bị mất đất, nhiều hộ vẫn còn một dải đất sát
cạnh khu đất bị thu hồi. Tuy nhiên, hộ không thể gieo trồng trên diện tích đất
này vì nó quá nhỏ hoặc theo một dải dài, rất khó có thể canh tác được.
Các công ty, xí nghiệp mọc lên, dân cư đông đúc nên nước thải ra nhiều,
làm cho đất thay đổi, đồng thời cũng gây ô nhiễm môi trường, kìm hãm sự
sinh trưởng và phát triển của cây trồng, vật nuôi. Năng suất lúa cũng như nuôi
trồng thủy sản vì vậy bị giảm đi nhiều. Các cơ sở sản xuất TTCN cũng đã và
đang đưa vào môi trường một lượng chất thải khá lớn, ảnh hưởng đến chất
lượng nông sản cũng như sức khoẻ con người.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
85

Chƣơng 3
MỘ T SỐ GIẢ I PHP NÂNG CAO ĐỜI SỐNG KINH TẾ
HỘ TRONG QUÁ TRÌ NH ĐÔ THỊ HÓ A TẠ I THÀ NH PHỐ
THI NGUYÊN

3.1. Định hƣớng phát triển đô thị hoá thành phố Thái Nguyên tới
năm 2020
3.1.1. Định hướng phát triển không gian đô thị
Dự báo quy mô đất đai thành phố Thái Nguyên đến năm 2020
Với dự kiến mở rộng địa giới hành chính, sáp nhập thêm một số xã của
một số huyện phụ cận vào thành phố Thái Nguyên, diện tích thành phố Thái
Nguyên đến năm 2020 sẽ là 18.707 ha (tăng 1.000 ha), trong đó 17.707 ha đất
tự nhiên hiện nay của thành phố và 1.000 ha tăng lên theo hướng về phía Bắc
Sông Cầu thuộc địa phận xã Cao Ngạn và xã Đồng Bẩm của huyện Đồng Hỷ
[10].
Phát triển không gian thành phố Thái Nguyên theo các hướng sau:
- Phía Bắc thành phố: Xây dựng khu công nghiệp tập trung để di chuyển
một số nhà máy, xí nghiệp nằm rải rác trong nội thành.
- Phía Nam thành phố: Phát triển đến hết xã Lương Sơn, xây dựng các
khu ở mới kết hợp cải tạo các khu ở hiện có, dành quỹ đất phí Đông giáp sông
Cầu của xã này cho xây dựng khu du lịch sinh thái.
- Phía Tây thành phố: Xây dựng khu công viêncây xanh thể dục - thể
thao cấp vùng tới hết phường Thịnh Đán.
- Phía Đông thành phố: Phát triển sang xã Cao Ngạn và xã Đồng Bẩm,
chủ yếu khai thác cảnh quan, hạn chế xây dựng tập trung để đảm bảo thoát lũ
sông Cầu. Khai thác cảnh quan hai bên sông Cầu đoạn từ Quán Triều đến bến
Oánh. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

88
môi trường nằm rải rác trong các phường Quang Vinh, Phan Đình Phùng và
Nhà máy điện Cao Ngạn và di chuyển các xí nghiệp gây ô nhiễm môi trường
đến Cụm công nghiệp số 1 nói trên.
- Cụm công nghiệp số 3 (khoảng 290 ha) gồm các khu công nghiệp phía
Nam bao gồm Xí nghiệp hợp thành của Công ty liên hiệp Gang Thép Thái
Nguyên và một số xí nghiệp khác.
- Cum công nghiệp số 4 (150 ha): là khu công nghiệp tập trung thuộc địa
bàn phường Tân Lập, bao gồm các xí nghiệp chế tạo lắp ráp máy móc điện tử,
chế biến khoáng sản đá quý.
- Cụm công nghiệp số 5 (100ha): là khu công nghiệp tập trung thuộc địa
bàn phường Thịnh Đán, tại đây phát triển các loại hình công nghiệp công
nghệ cao.
c) Các khu thương mại, dịch vụ công cộng
Tổng diện tích các khu thương mại, dịch vụ công cộng trên địa bàn
Thành phố đến năm 2020 vào khoảng 225 ha, tập trung chủ yếu tại hai trục
sau:
- Trục dịch vụ thương mại phía Bắc là trung tâm dịch vụ cấp thành phố
và cấp vùng, từ Bảo tàng kéo dài theo trục đường Hoàng Văn Thụ, đường
Quang Trung đi Hồ Núi Cốc.
- Trục dịch vụ thương mại phía Nam là trung tâm cấp thành phố kéo dài
theo các tuyến đường Cách mạng tháng 8 - Vó Ngựa - Lưu Nhân Trú.
Hệ thống chợ được giữa nguyên vị trí như hiện nay nhưng sẽ được cải
tạo và mở rộng, nâng cấp theo yêu cầu của từng khu vực.
d) Đất cho các công trình giáo dục, y tế và du lịch
Tổng diện tích đất dành cho các trường đại học, chuyên nghiệp, giáo
dục, y tế và du lịch trên địa bàn Thành phố đến năm 2020 khoảng 360 ha, bao
gồm:

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

90
3.1.3. Định hướng phát triển kiến trúc cảnh quan đô thị
Xây dựng thành phố Thái Nguyên mang đậm bản sắc Vùng TDMNBB:
- Hạn chế tối đa việc thay đổi địa hình tự nhiên để giữ gìn bản sắc kiến
trúc của vùng trung du, khai thác cảnh quan đẹp 2 bên sông Cầu.
- Cải tạo, chỉnh trang các khu phố hiện có phù hợp với quy hoạch được
duyệt; các khu đô thị mới xây dựng hiện đại nhưng phù hợp với bản sắc văn
hoá vùng trung du.
- Tại các trung tâm Thành phố xây dựng công trình cao tầng để tạo
không gian kiến trúc hiện đại, tiết kiệm đất xây dựng và nâng cao mật độ dân
cư. Các công trình mới phải đảm bảo phù hợp với các công trình tiêu biểu
(điểm nhấn) của thành phố (như trung tâm thương mại, bảo tàng tổng hợp ).
- Tại các khu vực xa trung tâm thành phố xây dựng các công trình thấp
tầng, chủ yếu là nhà vườn để đảm bảo cảnh quan tự nhiên, phù hợp với địa
hình trung du.
- Tăng cường trồng cây xanh trong và xung quang các khu công nghiệp.
3.2. Những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao đời sống kinh tế hộ
nông dân bị mất đất nông nghiệp trong khu vực đô thị hóa
Đô thị hoá tác động rất nhiều đến phát triển kinh tế - xã hội của hộ nông
dân. Qua nghiên cứu tình hình phát triển kinh tế ở các hộ nông dân, chúng tôi
thấy để nâng cao đời sống của hộ nông dân trong điều kiện ĐTH đang diễn ra
mạnh mẽ cần giải quyết đồng bộ nhiều vấn đề. Trong khuôn khổ luận văn,
chúng tôi chỉ tập trung nghiên cứu một số vấn đề chủ yếu; một mặt nhằm
khắc phục những tác động tiêu cực, mặt khác phát huy những tác động tích
cực của quá trình ĐTH đến phát triển kinh tế hộ. Sau đây là một số vấn đề cần
dặc biệt quan tâm.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

thuốc. Tìm hiểu và xã định đúng loại sâu bệnh trên cây, từ đó có biện pháp xử
lý chính xác.
Ở những mảnh ruộng không thuận cho việc trồng lúa do không đủ nước
tưới, người dân có thể trồng các loại rau cung cấp cho thị trường: rau muống,
rau ngót, mồng tơi
Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng cần đặc biệt chú ý đến hệ thống các
công trình chung phục vụ sản xuất như các công trình thuỷ lợi, điện, đường
giao thông đảm bảo việc cung cấp nước đầy đủ, nguồn nước sạch, đảm bảo
vệ sinh môi trường. Khi chuyển đổi cần tuyệt đối tránh việc làm ảnh hưởng
đến sản xuất của các hộ xung quanh do không tính toán trước khi chuyển đổi.
3.2.2. Nhóm giải pháp liên quan tới chính quyền Thành phố
3.2.2.1. Quy hoạch tổng thể
Nói đến xây dựng và phát triển đô thị phải gắn liền với quy hoạch tổng
thể. Đất nông nghiệp thành phố Thái Nguyên năm 2007 là 11.694,1 ha, vận
dụng phương pháp ngoại suy đơn giản dựa vào lượng tăng giảm bình quân,
chúng tôi dự báo đến năm 2010, diện tích đất nông nghiệp của thành phố Thái
Nguyên còn 11.222,4 ha.
Như vậy, các cấp chính quyền cần có một quy hoạch vừa tổng thể lâu dài
đồng thời cũng cần chi tiết cho thành phố Thái Nguyên: bao giờ sẽ thu hồi
đất, thu hồi ở đâu, với diện tích là bao nhiêu? Từ đó có quy hoạch các vùng
trồng cây ăn quả cho người nông dân, tránh tình trạng để họ lo lắng về quy
hoạch của thành phố trong tương lai như thế nào. Có như vậy người nông dân
mới yên tâm đầu tư cho xây dựng, nâng cấp các công trình phục vụ sản xuất
cũng như mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng.
Nên phân vùng cụ thể và tập trung cho các khu đô thị và khu công
nghiệp tránh việc xây dựng mỗi chỗ một ít vừa làm mất cảnh quan chung, vừa

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
93
khiến sản xuất nông nghiệp bị phân tán. Việc tập trung xây dựng như vậy

phương nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nghề và hỗ trợ một phần học phí
đối với con em những gia đình bị thu hồi đất.
Thứ ba, đối với những lao động đã quá tuổi đào tạo nghề mà bị mất đất
thì cần khuyến khích họ chuyển sang các ngành dịch vụ, TTCN với các hình
thức tín dụng thích hợp.
3.2.2.3. Giải pháp đối với ô nhiễm môi trường
Năng suất và chất lượng của các mặt hàng nông sản liên quan nhiều đến
môi trường, đặc biệt là môi trường nước.
Như đã phân tích ở phần 3.1.2.2, để giải quyết về vấn đề ô nhiễm môi
trường nước, điều cần thiết là phải có kế hoạch tập trung các khu công nghiệp,
khu dân cư, xây dựng hệ thống thoát nược một cách khoa học để tạo điều kiện
dễ dàng hoạt động xử lý nước thải.
Đối với doanh nghiệp không thực hiện các quy định về xử lý nước thải
do địa phương đề ra thì doanh nghiệp đó phải chịu phạt nhất định về kinh tế
hoặc về các thủ tục hành chính (chẳng hạn như sau khi được phổ biến mà sau
3 tháng vẫn không chấp hành các tiêu chuẩn về xử lý nước thải sẽ bị yêu cầu
tạm ngừng hoạt động sản xuất kinh doanh).
Để có thể giải quyết được vấn đề ô nhiễm nguồn nước cần nâng cao
nhận thức của người dân bằng cách tuyên truyền tầm quan trọng của việc bảo
vệ môi trường nước. Người dân không nên đưa nước thải trực tiếp ra hệ thống
mương của thành phố.
Chính quyền thành phố cần nâng cấp và làm mới hệ thống cống cũng
như xây dựng nhà máy xử lý nước thải của người dân cũng như của các cơ sở
TTCN, các khu công nghiệp và đô thị.
Chính quyền thành phố cần báo cáo với huyện về tình trạng ô nhiễm môi
trường nước do khu công nghiệp mới xây dựng gây nên, yêu cầu họ phải có