BÀI 2
CƯƠNG LĨNH XÂY DỰNG
ĐẤT NƯỚC TRONG THỜI KỲ QUÁ
ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
I. KHÁI NIỆM CƯƠNG LĨNH
Đảng chính trị phải có Cương lĩnh chính trị.
• Theo V.I. Lênin Cương lĩnh là một bản tuyên ngôn vắn tắt, rõ ràng
và chính xác nói lên tất cả những điều mà đảng muốn đạt được và vì
mục đích gì mà đảng đấu tranh”.
• Theo quan niệm của Đảng ta, Cương lĩnh chính trị là văn bản trình
bày những nội dung cơ bản về mục tiêu, đường lối, nhiệm vụ và
phương pháp cách mạng trong một giai đoạn nhất định.
Cương lĩnh chính trị là cơ sở thống nhất ý chí và hành động của toàn
Đảng, là ngọn cờ tập hợp, cổ vũ các lực lượng xã hội phấn đấu cho
mục tiêu, lý tưởng của Đảng.
• Ngay từ khi mới thành lập, Đảng ta đã thông qua Cương lĩnh 1930
để tập hợp và lãnh đạo nhân dân đấu tranh giải phóng dân tộc và xây
dựng xã hội mới. Đến nay, chúng ta có thêm Cương lĩnh năm 1991.
II. NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA CƯƠNG LĨNH NĂM
1991
1. Năm bài học lớn của cách mạng Việt Nam
Tổng kết thực tiễn hơn 60 năm cách mạng nước ta, cả trong quá
trình cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân và trong cách mạng xã
hội chủ nghĩa (bao gồm cả 5 năm thực hiện đường lối đổi mới do
Đại hội đại biểu tòan quốc lần thứ VI đề ra), từ những kinh nghiệm
thành công và cả những kinh nghiệm chưa thành công, Đại hội đại
biểu tòan quốc lần thứ VII của Đảng đã tổng kết, nêu ra năm bài học
lớn của cách mạng Việt Nam trong 60 năm qua:
Một là, nắm vững ngọn cờ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.
Đây là bài học xuyên suốt quá trình cách mạng nước ta, độc lập dân
tộc là điều kiện tiên quyết để xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ

• Sự tác động mạnh mẽ và sâu sắc của cuộc cách mạng khoa học và
công nghệ hiện đại, vừa tạo ra thời cơ phát triển, nhanh, vừa tạo
ra những thách thức đối với nước ta và các nước.
• Nhiều nước xã hội chủ nghĩa lâm vào khủng hoảng trầm trọng,
thậm chí ở một số nước đảng cộng sản mất vai trò lãnh đạo, chế
độ xã hội đã thay đổi. Các thế lực thù địch và chủ nghĩa đế quốc
luôn phản kích quyết liệt nhằm xóa bỏ các nước xã hội chủ nghĩa.
Mâu thuẫn giữa chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản đang diễn ra
gay gắt.
• Chủ nghĩa tư bản còn có tiềm năng phát triển kinh tế, song bản
chất áp bức, bóc lột và bất công vẫn không thay đổi. Mâu thuẫn
cơ bản của chủ nghĩa tư bản ngày càng sâu sắc…
Hoàn cảnh quốc tế
• Cuộc đấu tranh của các nước độc lập dân tộc và các nước đang
phát triển chống nghèo nàn, lạc hậu, chống chủ nghĩa thực dân
mới, chống sự can thiệp và xâm lược của chủ nghĩa đế quốc để
bảo vệ độc lập, chủ quyền dân tộc đang tiếp tục diễn ra dưới nhiều
hình thức và rất gay go phức tạp, quyết liệt.
• Nhiều vấn đề toàn cầu cấp bách cần phải giải quyết như: ô nhiễm,
suy thoái môi trường, tình trạng nghèo đói, bùng nổ dân số
• Đặc điểm nổi bật của thời đại trong giai đoạn hiện nay là cuộc đấu
tranh giai cấp, đấu tranh dân tộc gay go, quyết liệt, phức tạp và
hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội. Chủ nghĩa xã
hội đang đứng trước nhiều khó khăn, thử thách, lịch sử thế giới
đang trải qua những bước quanh co; song loài người cuối cùng
nhất định sẽ tiến tới chủ nghĩa xã hội.
b) Những khó khăn, thuận lợi của nước ta khi bước
vào thời kỳ quá độ lên CNXH
• Nước ta quá độ lên chủ nghĩa xã hội không qua chế độ tư bản chủ
nghĩa; vốn là nước thuộc địa nửa phong kiến, lực lượng sản xuất rất

Ba là, có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Bốn là, con người đựơc giải phóng khỏi áp bức, bóc lột, bất công,
làm theo năng lực, hưởng theo lao động, có cuộc sống ấm no, tự do,
hạnh phúc, có điều kiện phát triển tòan diện cá nhân.
Năm là, các dân tộc trong nước bình đẳng, đòan kết và giúp đỡ lẫn
nhau cùng tiến bộ.
Sáu là, Có quan hệ hữu nghị và hợp tác với nhân dân tất cả các
nước trên thế giới.
Sáu đặc trưng trên gắn bó hữu cơ với nhau trong một chỉnh thể
thống nhất, vừa là tiền đề, vừa là kết quả của nhau, được hòan thiện
dần từng bước trong quá trình xây dựng. Mọi hoạt động lãnh đạo,
quản lý đều phải chú ý đến cả sáu đặc trưng, đó là định hướng xã
hội chủ nghĩa trong hoạt động của mọi cấp, mọi ngành, mọi lĩnh vực
của đời sống xã hội.
4. Những phương hướng cơ bản của quá trình xây dựng
CNXH và bảo vệ Tổ quốc XHCN.
• Một là, “Xây dựng nhà nước xã hội chủ nghĩa, nhà nước của nhân
dân, do nhân dân, vì nhân dân, lấy liên minh giai cấp công nhân với
giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức làm nền tảng, do Đảng Cộng
sản lãnh đạo. Thực hiện đầy đủ quyền dân chủ của nhân dân, giữ
nghiêm kỷ cương xã hội, chuyên chính với mọi hành động xâm phạm
lợi ích của Tổ quốc và của nhân dân”[1].
• Hai là, “Phát triển lực lượng sản xuất, công nghiệp hóa đất nước
theo hướng hiện đại gắn liền với phát triển một nền nông nghiệp
tòan diện là nhiệm vụ trung tâm nhằm từng bước xây dựng cơ sở vật
chất - kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, không ngừng nâng cao năng
suất lao động xã hội và cải thiện đời sống nhân dân”[2].
• Ba là, “Phù hợp với sự phát triển của lực lượng sản xuất, thiết
lập từng bước quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa từ thấp đến cao
với sự đa dạng về hình thức sở hữu. Phát triển kinh tế hàng hóa

tưởng và tổ chức ngang tầm nhiệm vụ, bảo đảm cho Đảng làm tròn
trách nhiệm lãnh đạo sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa ở nước
ta”[7].
• Theo các phương hướng cơ bản nói trên, mục tiêu tổng quát phải
đạt tới khi kết thúc thời kỳ quá độ là “…xây dựng xong về cơ bản
những cơ sở kinh tế của chủ nghĩa xã hội, với kiến trúc thượng tầng
về chính trị và tư tưởng, văn hoá phù hợp, làm cho nước ta trở thành
một nước XHCN phồn vinh”
Những phương hướng cơ bản của quá trình xây dựng CNXH
và bảo vệ Tổ quốc XHCN.
1. Việc thực hiện Cương lĩnh 1991 trong 15 năm qua
Sau 20 năm thực hiện đường lối đổi mới đất nước, trong đó có 15
năm thực hiện Cương lĩnh năm 1991, công cuộc đổi mới nước ta
đã đạt được những thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử.
• Đất nước đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, có sự thay đổi
cơ bản và toàn diện. Kinh tế tăng trưởng khá nhanh, sự nghiệp
công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa được đẩy mạnh.
• Đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt.
• Hệ thống chính trị và khối đại đoàn kết toàn dân tộc được củng cố
và tăng cường. Chính trị - xã hội ổn định. Quốc phòng và an ninh
được giữ vững. Vị thế nước ta trên trường quốc tế không ngừng
nâng cao.
• Sức mạnh tổng hợp của quốc gia đã tăng lên rất nhiều, tạo ra thế
và lực mới cho đất nước tiếp tục đi lên với triển vọng tốt đẹp.
III. VIỆC THỰC HIỆN CƯƠNG LĨNH NĂM 1991
TRONG 15 NĂM QUA VÀ SỰ PHÁT TRIỂN
MỘT SỐ NỘI DUNG CỦA CƯƠNG LĨNH NĂM
1991 TRONG NGHỊ QUYẾT ĐẠI HỘI X
2. Sự phát triển một số nội dung Cương lĩnh 1991

thành 8 quá trình tất yếu phải thực hiện như sau:
• Một là, “Phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa"[1].
• Hai là, “Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa"[2].
• Ba là, “Xây dựng nền văn hóa tiến tiến, đậm đà bản sắc dân tộc làm
nền tảng tinh thần của xã hội"[3].
• Bốn là, “Xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, thực hiện đại đoàn
kết toàn dân tộc"[4].
• Năm là, “Xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do
nhân dân, vì nhân dân"[5].
Về con đường đi lên CNXH:
• Sáu là, “Xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh"[6].
• Bảy là, “Bảo đảm vững chắc quốc phòng và an ninh quốc gia"[7].
• Tám là, “Chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế"[8].
Đại hội X khẳng định: "Qua tổng kết lý luận - thực tiễn 20 năm
đổi mới, chúng ta càng thấy rõ giá trị định hướng và chỉ đạo to lớn
của Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ
nghĩa xã hội (năm 1991), đồng thời cũng thấy rõ thêm những vấn
đề mới đặt ra cần được giải đáp. Sau Đại hội X, Đảng ta cần tiếp
tục nghiên cứu, bổ sung và phát triển Cương lĩnh, làm nền tảng
chính trị, tư tưởng cho mọi hoạt động của Đảng, Nhà nước và
nhân dân ta trong quá trình đưa nước ta đi lên chủ nghĩa xã
hội"[9].