Gary Bell The U.S. Legal Traditions
in the Westerrn Legal Systems
TRUYỀN THỐNG PHÁP LUẬT MỸ
TRONG HỆ THỐNG PHÁP LUẬT PHƯƠNG TÂY(Trích trong sách " Truyền thống pháp luật Mỹ trong hệ thống pháp luật phương Tây,
phương pháp điều chỉnh của pháp luật, các án lệ và các văn bản, tài liệu" của tác giả
Gary F. Bell, do Nhà xuất bản Foundation phát hành tại New York năm 1996, trang
1923)

Do nước Mỹ được tổ chức theo thể thức liên bang, người Mỹ biết rõ rằng pháp
luật ở từng bang có thể khác nhau. Xét về mặt chính trị thì đúng là mỗi bang ở Mỹ có hệ
thống pháp luật độc lập của mình. Tuy nhiên, nếu xét về truyền thống và các phương
pháp pháp lý, hầu hết các hệ thống pháp luật trên thế giới đều thuộc một trong một số ít
truyền thống pháp luật. Ở các nước phương Tây và một số khu vực đã từng là thuộc địa
hoặc nặng ảnh hưởng của phương Tây, có hai truyền thống, hay còn gọi là, hai hệ thống
pháp luật lớn hệ thống luật thông lệ (common law) và hệ thống luật thành văn (civil
law). Truyền thống pháp luật Mỹ thuộc hệ thống luật thông lệ (trừ bang Louisiana).
Bài viết này giới thiệu về nguồn gốc và sự phát triển của hai hệ thống luật thông
lệ và thành văn, đồng thời cũng đề cập đến những khác biệt cơ bản giữa hai hệ thống này,
đặc biệt là về mặt phương thức hoạt động.

1. Nguồn gốc của hai truyền thống pháp luật và mức độ phổ biến
của chúng trên thế giới
a) Hệ thống luật thông lệ
b) Hệ thống luật thành văn

2. Một số khác biệt giữa Luật Thành Văn và Luật Thông Lệ
luật công bình, đều là thành phần của truyền thống luật thông lệ nói chung.

Đế quốc Anh đã mang luật thông lệ sang tất cả các lục địa. Luật thông lệ đã được
tiếp nhận ở nhiều nước, nhưng thành công nhất là ở các quốc gia nơi người định cư Châu
Âu chiếm số đông và áp đặt luật lệ của họ lên người bản địa. Đó là thực tế xảy ra ở Úc,

3
Anh, Canađa, Niu-Zi Lân, và Hoa Kỳ (trừ bang Louisiana, đã có luật thành văn trước khi
trở thành một bang của Hoa Kỳ). Luật thông lệ cũng được áp đặt ở nhiều thuộc địa khác
nhưng thường được điều chỉnh để thích ứng với tập tục địa phương. Trong một vài
trường hợp, Hoa Kỳ đã áp đặt nhiều phần của luật thông lệ đối với các lãnh thổ uỷ trị mới
(như Philippin). Tại châu Phi và châu Á, luật thông lệ vẫn được áp dụng ở các thuộc địa
cũ của Anh quốc. Ngày nay, Ấn độ là nước theo luật thông lệ đông dân nhất.

Tiếp sau Chiến tranh Thế giới thứ II, sự thịnh trị kinh tế của Hoa Kỳ đã tạo điều
kiện cho luật thông lệ ngày càng bành trướng. Hợp đồng được soạn thảo theo các điều
khoản của luật thông lệ và trọng tài quốc tế thường xuyên áp dụng các nguyên tắc của hệ
thống này.

Chú giải về luật thông lệ ở Hoa Kỳ. Do Hoa Kỳ giành độc lập sớm nên luật thông lệ tại
đây phát triển tách biệt với luật thông lệ ở Anh quốc và các nước thuộc Khối Thịnh
vượng Anh. Các nước này giành được độc lập chỉ mới gần đây, nhưng thậm chí trong
một thời gian dài sau khi đã được độc lập, một số nước vẫn tiếp tục cho phép việc kháng
án lên Uỷ ban Tư pháp của Hội đồng Cơ Mật (the Privy Council) tại Luân Đôn ( và hiện
nay vẫn cho phép). Điều này đã giúp làm cho pháp luật các nước đó nhất quán, và ngày
nay toà án các nước trong Khối vẫn tuân thủ phán quyết của nhau. Ngược lại, rất hiếm
khi một toà án của Mỹ viện dẫn quyết định của một toà án nước ngoài khi phân xử một
vấn đề thuộc pháp luật Mỹ. Do vậy, thật đáng ngạc nhiên khi thấy rằng, mặc dù có thời
gian dài "tách biệt về mặt pháp lý", pháp luật Hoa Kỳ vẫn có rất nhiều điểm chung với
pháp luật của các nước khác theo luật thông lệ .

là "luật tư" (private law- luật về tài sản, bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, hợp đồng,
v v ). Điều này lý giải vì sao luật gia hệ thống thành văn gọi luật tư một cách đơn giản
là "luật dân sự" ( luật về nhân thân, tài sản và nghĩa vụ).
Mặc dù phần lớn các nước theo hệ thống luật thành văn ngày nay đều có bộ luật
dân sự, việc hệ thống hoá luật đã diễn ra mới gần đây thôi. Bộ Luật Dân sự đầu tiên của
Pháp ra đời vào năm 1804 và Bộ Luật Dân sự đầu tiên của Đức năm 1896 (có hiệu vào
năm 1900).
Bộ luật dân sự của Đức và Pháp là hai khuôn mẫu chính của luật thành văn.
Napoleon đã mang bộ luật dân sự mang tên mình tới những nơi mà ông ta và quân đội
của ông ta đã đặt chân đến. Khuôn mẫu luật Pháp đã có ảnh hưởng ở các nước dùng hệ
chữ la- tinh cả ở Châu Âu và Châu Mỹ (Trung và Nam Mỹ, bang Louisiana ở Mỹ và

5
bang Quebec ở Canada). Luật Pháp cũng có ảnh hưởng đối với các nước thuộc địa cũ
của Pháp, Tây Ban Nha và Hà Lan ở Châu Phi, Trung Đông và Châu Á.

Khuôn mẫu luật Đức có ảnh hưởng đối với luật của Áo, Thuỵ Sỹ cũng như nhiều
nước Đông Âu trước thời Xô viết. Luật Đức cũng được tiếp nhận ở Nhật Bản.

2. MỘT SỐ KHÁC BIỆT GIỮA LUẬT THÀNH VĂN VÀ
LUẬT THÔNG LỆ

Đầu tiên và trước hết, ở các nước có hệ thống luật thông lệ, án lệ (case) được coi
là nguồn chủ yếu của pháp luật. Tại trường luật, môn Phương pháp Pháp luật dựa trên
việc nghiên cứu án lệ. Ở các nước có hệ thống luật thành văn, án lệ không phải là nguồn
của pháp luật ít nhất là trên lý thuyết. Trên thực tế, rõ ràng là văn bản pháp luật ngày
nay có ảnh hưởng rất lớn ở các nước có hệ thống luật thông lệ, trong khi án lệ thì ngày
càng có ảnh hưởng nhất định ở các nước theo truyền thống luật thành văn. Tuy nhiên,
cách tiếp cận với văn bản pháp luật và án lệ thì lại hoàn toàn khác nhau tuỳ người luật sư
thuộc hệ thống nào.

sau đại học). Phương pháp giảng dạy theo lối quyền uy: giảng viên giới thiệu luật cho
sinh viên, sinh viên lắng nghe và ghi chép chứ không tham gia gì khác trên lớp.