NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
PHONG KIẾN PHƯƠNG ĐÔNG
PHONG KIẾN PHƯƠNG ĐÔNG
Ths. Lê Thị Nga
Ths. Lê Thị Nga

Tổng quan
Tổng quan
I.
I.
Nhà nước và pháp luật phong kiến Trung Quốc
Nhà nước và pháp luật phong kiến Trung Quốc
II.
II.
Nhà nước và pháp luật phong kiến Nhật Bản
Nhà nước và pháp luật phong kiến Nhật Bản

CÂU HỎI
CÂU HỎI
1.
1.
Phân tích nguyên nhân dẫn đến sự ra đời của
Phân tích nguyên nhân dẫn đến sự ra đời của
nhà nước phong kiến Trung Quốc.
nhà nước phong kiến Trung Quốc.
2.

Sự hình thành chế độ phong kiến
- Vào thời kỳ đông Chu, xã hội Trung Quốc có nhiều biến
- Vào thời kỳ đông Chu, xã hội Trung Quốc có nhiều biến
đổi quan trọng, việc sử dụng TLSX bằng sắt đã tạo ra sự
đổi quan trọng, việc sử dụng TLSX bằng sắt đã tạo ra sự
phát triển nhanh chống của các ngành kinh tế: nông
phát triển nhanh chống của các ngành kinh tế: nông
nghiệp, thủ công nghiệp, thương nghiệp.
nghiệp, thủ công nghiệp, thương nghiệp.
- Hình thức sử hữu nhà nước lâm vào tình trạng tan rã,
- Hình thức sử hữu nhà nước lâm vào tình trạng tan rã,
tư hữu về ruộng đất dần thay thế:
tư hữu về ruộng đất dần thay thế:
+ Chế độ phân phong ruộng đất bị phá vỡ, chế độ tỉnh
+ Chế độ phân phong ruộng đất bị phá vỡ, chế độ tỉnh
điền tan rã dần, ruộng đất của nhà vua trở thành ruộng
điền tan rã dần, ruộng đất của nhà vua trở thành ruộng
đất tư của quý tộc
đất tư của quý tộc
+ Quý tộc sử dụng nô lệ vào công việc khai hoang biến
+ Quý tộc sử dụng nô lệ vào công việc khai hoang biến
thành tư điền
thành tư điền
+ Việc mua bán ruộng đất ngày càng trở nên phổ biến
+ Việc mua bán ruộng đất ngày càng trở nên phổ biến

1. Sự hình thành nhà nước phong
1. Sự hình thành nhà nước phong
kiến
kiến

Nội dung của công cuộc cải cách:
+ Xóa bỏ tàn tích của chế độ thị tộc và đặc quyền của quý tộc
+ Xóa bỏ tàn tích của chế độ thị tộc và đặc quyền của quý tộc
chủ nô;
chủ nô;
+ Thừa nhận tư hữu ruộng đất;
+ Thừa nhận tư hữu ruộng đất;
+ Tổ chức lại hệ thống hành chính theo chế độ quận, huyện;
+ Tổ chức lại hệ thống hành chính theo chế độ quận, huyện;
+ Thống nhất đo lường, miễn dịch cho nông dân, tăng cường
+ Thống nhất đo lường, miễn dịch cho nông dân, tăng cường
trật tự, trị an
trật tự, trị an
Sau khi trở thành một quốc gia hùng mạnh, nước Tần tiến
Sau khi trở thành một quốc gia hùng mạnh, nước Tần tiến
hành công cuộc chinh phạt, thu phục và thống nhất Trung
hành công cuộc chinh phạt, thu phục và thống nhất Trung
Quốc: 256 TCN diệt Tây Chu, 249 TCN diệt Đông Chu, từ
Quốc: 256 TCN diệt Tây Chu, 249 TCN diệt Đông Chu, từ
230 đến 221 TCN Tần lần lượt tiêu diệt Hàn, Triệu, Sở,
230 đến 221 TCN Tần lần lượt tiêu diệt Hàn, Triệu, Sở,
Yên, Tề và thống nhất Trung Quốc.
Yên, Tề và thống nhất Trung Quốc.

I. Nhà nước
I. Nhà nước

Tần Thuỷ Hoàng –
Tần Thuỷ Hoàng –
Hoàng đế đầu tiên của

- Tống (960 - 1279)
- Tống (960 - 1279)
- Nguyên (1279 - 1368)
- Nguyên (1279 - 1368)
- Minh (1368 - 1644)
- Minh (1368 - 1644)
- Thanh (1644 - 1911)
- Thanh (1644 - 1911)

Vạn lý trường thành
Vạn lý trường thành

I. Nhà nước
I. Nhà nước
3. Tổ chức bộ máy nhà nước
3. Tổ chức bộ máy nhà nước
- Khái quát chung: Bộ máy nhà nước là một hệ
- Khái quát chung: Bộ máy nhà nước là một hệ
thống chặt chẽ từ trung ương xuống đến địa
thống chặt chẽ từ trung ương xuống đến địa
phương, được tổ chức theo nguyên tắc quân
phương, được tổ chức theo nguyên tắc quân
quyền với hình thức chính thể trung ương tập
quyền với hình thức chính thể trung ương tập
quyền. Tình trạng phân quyền cát cứ chỉ diễn ra
quyền. Tình trạng phân quyền cát cứ chỉ diễn ra
khi nhà nước trung ương suy yếu. Theo đó ở
khi nhà nước trung ương suy yếu. Theo đó ở
trung ương, triều đình được tổ chức chặt chẽ,
trung ương, triều đình được tổ chức chặt chẽ,

Cửu khanh: là 9 viên quan phụ trách các công việc như:
Cửu khanh: là 9 viên quan phụ trách các công việc như:
đình uý coi việc hình; Thiếu phủ coi việc thuế khoá; Lang
đình uý coi việc hình; Thiếu phủ coi việc thuế khoá; Lang
trung lệnh cai quản quân túc vệ nhà vua; vệ uý coi cung
trung lệnh cai quản quân túc vệ nhà vua; vệ uý coi cung
điện
điện

Địa phương: cả nước chia thành 36 quận, đứng đầu là
Địa phương: cả nước chia thành 36 quận, đứng đầu là
Quận thú; quận chia thành huyện, đứng đầu là Huyện
Quận thú; quận chia thành huyện, đứng đầu là Huyện
lệnh. Quan lại cấp quận, huyện do trung ương bổ nhiệm.
lệnh. Quan lại cấp quận, huyện do trung ương bổ nhiệm.
3.2. Triều Hán: Thời kỳ đầu tổ chức như triều Tần, sau Hán
3.2. Triều Hán: Thời kỳ đầu tổ chức như triều Tần, sau Hán
Cao Tổ đã thi hành chính sách đất phong cho con cháu là
Cao Tổ đã thi hành chính sách đất phong cho con cháu là
vương hầu để lấy chỗ dựa cho chính quyền trung ương.
vương hầu để lấy chỗ dựa cho chính quyền trung ương.
Đến đời Hán Vũ Đế chế độ trung ương tập quyền được
Đến đời Hán Vũ Đế chế độ trung ương tập quyền được
củng cố. Ông cho phép các vương hầu phong đất cho con
củng cố. Ông cho phép các vương hầu phong đất cho con
cháu họ để làm yếu thế lực của các vương hầu. Ở trung
cháu họ để làm yếu thế lực của các vương hầu. Ở trung
ương Thượng thư lệnh nắm quyền của Thừa tướng.
ương Thượng thư lệnh nắm quyền của Thừa tướng.


Tư tưởng: nho giáo là quốc giáo
3.3. Triều Đường:
3.3. Triều Đường:

Trung ương: Tam sảnh và lục bộ có thời nhà Tuỳ được củng
Trung ương: Tam sảnh và lục bộ có thời nhà Tuỳ được củng
cố:
cố:
- Thượng thư sảnh giúp vua trong việc quản lý nhà nước,
- Thượng thư sảnh giúp vua trong việc quản lý nhà nước,
bao gồm các cơ quan: Bộ lại, Bộ lễ, Bộ hình, Bộ hộ, Bộ
bao gồm các cơ quan: Bộ lại, Bộ lễ, Bộ hình, Bộ hộ, Bộ
binh, Bộ công.
binh, Bộ công.
- Trung thư sảnh: soạn thảo văn bản, luật lệnh.
- Trung thư sảnh: soạn thảo văn bản, luật lệnh.
- Môn hạ sảnh: tuyên cáo và giám sát việc thi hành luật lệnh
- Môn hạ sảnh: tuyên cáo và giám sát việc thi hành luật lệnh

Nhà Đường
Nhà Đường

Võ Tắc Thiên
Võ Tắc Thiên

3. TT
3. TT

Ngoài ra nhà Đường còn lập một số cơ quan khác
Ngoài ra nhà Đường còn lập một số cơ quan khác


Tứ đại mỹ nhân TQ
Tứ đại mỹ nhân TQ

Thanh bình điệu ca – Lý Bạch
Thanh bình điệu ca – Lý Bạch
–
Thoáng bóng mây hoa, nhớ bóng hồng.
Thoáng bóng mây hoa, nhớ bóng hồng.
–
Gió xuân dìu dặt giọt sương trong
Gió xuân dìu dặt giọt sương trong
–
Ví chăng non ngọc không nhìn thấy,
Ví chăng non ngọc không nhìn thấy,
–
Dưới nguyệt đài Dao thử ngóng trông.
Dưới nguyệt đài Dao thử ngóng trông.
Người dịch: Ngô Tất Tố
Người dịch: Ngô Tất Tố

3. TT
3. TT
3.3. Triều Tống: về cơ bản tổ chức bộ máy nhà nước thời
3.3. Triều Tống: về cơ bản tổ chức bộ máy nhà nước thời
Tống giữ lại gần giống đời Đường, tuy nhiên rút kinh
Tống giữ lại gần giống đời Đường, tuy nhiên rút kinh
ngiệm của thời Đường trao quyền cho Tiết độ sứ quá lớn
ngiệm của thời Đường trao quyền cho Tiết độ sứ quá lớn
dẫn đến việc uy hiếp chính quyền trung ương do đó nhà

cách lớn và Trung Quốc trở thành nhà nước có chính thể
cách lớn và Trung Quốc trở thành nhà nước có chính thể
quân chủ chuyên chế đến mức cực đoan.
quân chủ chuyên chế đến mức cực đoan.
* Trung ương: chức Thừa tướng bị bãi bỏ, mỗi bộ trong
* Trung ương: chức Thừa tướng bị bãi bỏ, mỗi bộ trong
lục bộ chịu trách nhiệm trước Hoàng đế. Ngự sử đài đổi
lục bộ chịu trách nhiệm trước Hoàng đế. Ngự sử đài đổi
tên thành Đô sát viện; Hàn lâm viện soạn thảo các văn
tên thành Đô sát viện; Hàn lâm viện soạn thảo các văn
kiện; Đông các viện sửa chữa các văn kiện; Quốc tử
kiện; Đông các viện sửa chữa các văn kiện; Quốc tử
giám trông coi việc giáo dục; Tư thiên giám trông coi việc
giám trông coi việc giáo dục; Tư thiên giám trông coi việc
thiên văn và định lịch pháp.
thiên văn và định lịch pháp.
* Địa phương: đổi đạo, quận, huyện thành tỉnh, phủ,
* Địa phương: đổi đạo, quận, huyện thành tỉnh, phủ,
huyện, xã. Quyền hành ở tỉnh thuộc về Tam ty:
huyện, xã. Quyền hành ở tỉnh thuộc về Tam ty:
- Thừa tuyên bố chính sứ ty: nắm quyền hành pháp
- Thừa tuyên bố chính sứ ty: nắm quyền hành pháp
- Đề hình án sát sứ ty: nắm quyền tư pháp
- Đề hình án sát sứ ty: nắm quyền tư pháp
- Đô chỉ huy sử ty: nắm quyền chỉ huy quân sự
- Đô chỉ huy sử ty: nắm quyền chỉ huy quân sự


Tam ty do triều đình trực tiếp quản lý và chịu sự giám sát
Tam ty do triều đình trực tiếp quản lý và chịu sự giám sát

tỉnh, quan lại người Hán không được nhận chức tại quê
nhà.
nhà.
* Quân đội: được chia làm hai loại: “Quân bát kỳ” và “
* Quân đội: được chia làm hai loại: “Quân bát kỳ” và “
Quân lục doanh”
Quân lục doanh”

Thành Cát Tư Hãn - người sáng lập
Thành Cát Tư Hãn - người sáng lập
nhà Nguyên
nhà Nguyên

Chân dung Thành Cát
Chân dung Thành Cát
Tư Hãn
Tư Hãn