C
C
H
H
Ư
Ư
Ơ
Ơ
N
N
G
G


I
I
:
:


K
K
H
H
Á
Á
I
I


N

được sử dụng nhiều nhất làm ứng dụng nền trong lĩnh vực thiết kế là AutoCAD và Excel, ngoài
việc phù hợp với định dạng tài liệu trong hồ sơ thiết kế (bản vẽ và bảng tính) chúng còn cho
phép ng
ười dùng xây dựng các chương trình chạy cùng với mục đích bổ sung thêm các chức
năng chuyên biệt.
Như vậy, một phần mềm được gọi là ứng dụng nền khi nó thỏa mãn đồng thời các tiêu chí sau:
Ø
Ø

Cho phép một chương trình chạy bên trong và cùng với nó (tương tự như một lệnh).
Ø
Ø

Cho phép sử dụng các tính năng của nó thông qua công cụ lập trình thích hợp.

Hình I-3: Mô hình lập trình trên ứng dụng nền
Một lệnh mới hay một chức năng mới được xây dựng trên ứng dụng nền thực chất là một
chương trình hoàn chỉnh, vì vậy, để xây dựng nó cần có công cụ lập trình tương ứng. Thông
thường công cụ lập trình được hiểu như là một tập hợp bao gồm:
Ø
Ø

Ngôn ngữ lập trình.
Ø
Ø

Môi trường lập trình.
Ø
Ø




K
K
H
H
Á
Á
I
I


N
N
I
I
Ệ
Ệ
M
M



15Hình I-4: Xây dựng chương trình bằng ngôn ngữ AutoLISP khi không sử dụng môi trường
lập trình, ta sẽ luôn phải tự kiểm soát cú pháp và các lệnh mà không có bất cứ hỗ trợ nào vì
thế khả năng nhầm lẫn là rất lớn.


Ø
Ø

VBA
Ø
Ø

VSTO (Visual Studio Tools for Office)
Mỗi công cụ lập trình luôn có những đặc điểm riêng và khó có thể phán xét cái nào hay hơn
hoặc kém hơn một cách tổng quát. Do đó, để lựa chọn được công cụ lập trình thích hợp khi lập
trình trên ứng dụng nền, cần dựa vào mục đích cụ thể. Ví dụ khi lập trình trên AutoCAD, để tạo
các công cụ trợ giúp vẽ thì AutoLISP là lựa chọn hợp lý. Nhưng để xây dựng những ứng dụng
l
ớn, phức tạp, đòi hỏi phải can thiệp sâu vào bên trong AutoCAD thì chỉ có thể dùng
ObjectARX mới làm được.
Trong lĩnh vực tự động hóa thiết kế công trình giao thông, hầu hết các bài toán lớn và cơ bản đã
được giải quyết, nhưng còn rất nhiều các bài toán khác, tuy không lớn và không quá phức tạp,
nhưng lại rất đa dạng và khó khái quát, vẫn chưa có phần mềm thực hiện, và do đó, phạm vi
ứng dụng của lập trình trên
ứng dụng nền là rất lớn và có tính hiệu quả cao. Hơn nữa, với quy
mô của các bài toán này, thì việc lựa chọn VBA làm công cụ lập trình là rất phù hợp bởi:
Ø
Ø

Ngôn ngữ lập trình Visual Basic (VB) là một loại ngôn ngữ dễ sử dụng, có số lượng
người dùng đông đảo và tài liệu tham khảo rất phong phú. Điều này cho phép người dùng
trao đổi kỹ năng, tìm kiếm tài liệu, mã nguồn một cách dễ dàng.
Ø
Ø


được thực hiện theo nhiều cách khác nhau.
Dự án VBA nên xây dựng theo hướng gộp cả phần tính toán và xuất kết quả vào một mô-đun
thống nhất.
Sử dụng AutoCAD và Excel làm ứng dụng nền để xây dựng các ứng dụng bằng VBA nhằm
mục đích hỗ trợ thiết kế là lựa chọn mang tính khả thi cao và có nhiều ưu điểm.
Để lập trình với VBA, cách tốt nhất, là làm chủ từng phần. Đầu tiên cần nắm vững ngôn ngữ
lập trình Visual Basic và cách sử dụng VBA IDE để viết mã lệnh cũng như thiết kế giao diện.
C
C
H
H
Ư
Ư
Ơ
Ơ
N
N
G
G


I
I
:
:


K
K
H


18


I
:
:


T
T
Ổ
Ổ
N
N
G
G


Q
Q
U
U
A
A
N
N


V
V
Ề
Ề


ụng bằng VBA, việc đầu tiên là phải tìm hiểu mô hình đối tượng của
ứng dụng nền và cách sử dụng chúng.
Như trong chương trước đã trình bày, xây dựng một dự án VBA, một cách tổng quát, người
dùng cần nắm vững hai phần:
Ø
Ø

Ngôn ngữ lập trình Visual Basic và giao diện lập trình VBA IDE. Phần này sẽ bao gồm
các nội dung kiến thức trong chương 2 và 3.
Ø
Ø

Mô hình đối tượng của ứng dụng n
ền và cách sử dụng chúng. Nội dung kiến thức của
phần này sẽ được trình bày trong chương 4 và 5.
2. Trình tự xây dựng một dự án bằng VBA
Về mặt trình tự thực hiện, việc xây dựng một dự án VBA bao gồm các bước sau:
1. Xác định rõ nhu cầu xây dựng chương trình. Nhu cầu này được xác định dựa trên hoạt
động thực tế của người dùng và thường do chính người dùng đề xuất. Đây là bước xác định
các chức năng của chương trình.
2. Xác định rõ mục tiêu mà chương trình cần đạt được. Bước này là phần cụ thể hóa củ
a bước
1, ví dụ như bước 1 có nhu cầu hoàn thiện bản vẽ kết cấu BTCT, còn bước này sẽ cụ thể
mức độ hoàn thiện (đến đâu và như thế nào).
3. Lựa chọn ứng dụng nền và công cụ lập trình phù hợp cho việc xây dựng chương trình. Ví
dụ với nhu yêu cầu tính và tạo bản vẽ của cấu kiện BTCT, thì ứng dụng nền thích hợp là
AutoCAD và công cụ lậ
p trình có thể là AutoLISP, VBA, ObjectARX. Tùy theo mức độ
phức tạp của bài toán mà ta lựa chọn công cụ lập trình phù hợp. Ở đây VBA đảm bảo sự
thuận tiện trong việc xây dựng các mô-đun tính toán và tạo bản vẽ đối với những bài toán

Ø
Ø

Kiểm tra khả năng chịu lỗi của chương trình, ví dụ như khi nhập số liệu sai. M
ột chương
trình đảm bảo khả năng chịu lỗi là nó sẽ không bị dừng lại đột ngột do lỗi thao tác của
người dùng hay dữ liệu sai.
7. Đóng gói, đưa chương trình vào sử dụng: bao gồm việc xây dựng tài liệu hướng dẫn cài đặt
và sử dụng chương trình nhằm mục đích giúp người dùng có thể triển khai chương trình
vào thực tế.
8. Tiếp nhận các góp ý, phản h
ồi của người dùng để bổ sung hay hoàn thiện những khiếm
khuyết của chương trình mà trong quá trình thiết kế hệ thống hay kiểm thử đã bỏ qua hoặc
chưa phát hiện được.
9. Nâng cấp chương trình: sau một thời gian sử dụng, dựa trên những phản hồi của người
dùng, nếu thấy rằng chương trình cần bổ sung thêm những tính năng mới thì người phát
triển phần m
ềm sẽ thực hiện sự bổ sung này dựa trên những thành phần đã có từ trước.
3. Cấu trúc của một dự án VBA
Khi nói đến các thành phần tạo nên một dự án VBA thì cấu trúc của nó, về tổng quát, như sau:
Ø
Ø

Mô-đun chuẩn (Module): là nơi chứa các mã lệnh khai báo, các chương trình con (hàm và
thủ tục). Việc tạo ra các mô-đun chuẩn thường căn cứ theo các khối chức năng mà người
thiết kế hệ thống đặt ra.
Ø
Ø

Mô-đun lớp (Class Module): là nơi chứa định nghĩa cho các lớp của dự án.

:
:


T
T
Ổ
Ổ
N
N
G
G


Q
Q
U
U
A
A
N
N


V
V
Ề
Ề



Phím tắt: từ giao diện chính của ứng dụng nền, nhấn tổ hợp phím Alt+F11.
Ø
Ø

Menu: Tools Ö Macro Ö Visual Basic Editor. 22

Hình II-2: Giao diện chính của VBA IDE
1. Thanh trình đơn (Menu bar): chứa tất cả các lựa chọn cần thiết để thao tác với VBA IDE
2. Cửa sổ dự án (Project Explorer Window): liệt kê dưới dạng cây phân cấp các dự án hiện
đang được mở trong VBA IDE và các thành phần có trong từng dự án như các tài liệu
thành phần, các mô-đun chứa chương trình con, các mô-đun lớp, các cửa sổ do người dùng
tạo.
GỢI Ý Việc thêm các thành phần mới vào trong một dự án được thực hiện trong menu
Insert của VBA IDE. Ví dụ muốn thêm một mô-đun chuẩn vào trong dự án, chọn Insert Ö
Module
3. Cửa sổ mã lệnh (Code Window): mỗi thành phần được liệt kê trong cửa sổ dự án đều có
một cửa sổ mã lệnh riêng, chứa mã lệnh cho thành phần đó. Người dùng có thể hiệu chỉnh
mã lệnh, tạo ra mã lệnh mới trong cửa sổ mã lệnh.