Hỗnh1.32 -Giaớn õọử pha Fe-C (Fe-
F
e
3
C)
óứmi
C% N ỷt õọ hió
o
C ióứm %C Nhióỷtõọỹ
0
C
A 0 1539 B 0,50 1499 0,50 1499
C 4,30 1147 D 6,67 1250 C 4,30 1147 D 6,67 1250
E 2,14 1147 F 6,67 1147 E 2,14 1147 F 6,67 1147
G 0 911 H 0,10 1499 G 0 911 H 0,10 1499
J 0,16 1499J 0,16 1499 K 6,67 727
6,67 0 N 0 1392
0,006 0
Trong ửy õuớ caùc chuyóứn bióỳn maỡ ta õaợ nghión cổùu ồớ phỏửn
c c chuyó ỳn sau :
K 6,67 727
6,67 0 N 0 1392
0,006 0
Trong ửy õuớ caùc chuyóứn bióỳn maỡ ta õaợ nghión cổùu ồớ phỏửn
c c chuyó ỳn sau :
L L
P 0,02 727 QP 0,02 727 Q
S 0,80 727S 0,80 727
b - Caùc chuyóứn bióỳn xaớy ra khi laỡm nguọỹi chỏỷm :
giaớn õọử pha Fe - Fe
3

bon lồùnhồn2,1
L
C
l (
J
E4,3
+ Fe
3
C
F
) hay L (l
J
2,14
+ Fe
3
C
6,67
)
-
Chuyóứn bióỳn cuỡng tờch : xaớy ra taỷi nhióỷt õọỹ 727
o
C, coù hỏửu hóỳt trong caùc hồỹp kim
(õổồỡng PSK).
J
S
l (
D
P
+ Fe
3

,
coù kióứu maỷng lỏỷp phổồng tỏm khọỳi. Laỡ pha deớo, dai, móửm vaỡ keùm bóửn, ồớ nhióỷt õọỹ nhoớ
hồn 768 C coù tổỡ tờnh, cao hồn nhióỷt õọỹ naỡy mỏỳt tổỡ tờnh. Khi hoỡa tan thóm caùc nguyón tọỳ
hồỹp kim Mn, Si, Ni õọỹ bóửn cuớa noù tng lón, õọỹ d
o
eớo dai giaớm õi vaỡ goỹi laỡ phe rit hồ
im. Pherit laỡ pha tọử i ồớ nhióỷ thổồỡng, chióỳm tyớ lóỷ khaù lồùn (khoaớng 90%) nón
nh khaù nhióửu õóỳn cồ tờnh cuớa hồỹp kim. Tọứ chổùc cuớa noù laỡ caùc haỷt saùng, õa caỷnh. Goỹi laỡ
he rit xuỏỳt phaùt tổỡ tióỳng Latinh ferum nghộa laỡ sừt.
ỹp
kn taỷ t õọỹ t
aớ
p
`
*Austenit >kyù hióỷu
J
, A
s
, Fe
J
(C)@ : laỡ dung dởch rừn xen keợ cuớa caùc bon trong
Fe
J
coù maỷng lỏỷp phổồng tỏm mỷt. Laỡ pha rỏỳt deớo vaỡ dai, õọỹ cổùng thỏỳp. Noù khọng coù tổỡ
tờnh vaỡ khọng tọửn taỷi ồớ nhióỷt õọỹ thỏỳp hồn 727
o
C trong hồỹp kim sừt caùc bon nguyón chỏỳt,
chố tọửn taỷi ồớ dổồùi nhióỷt õọỹ naỡy trong caùc hồỹp kim
H
ầnh 1.33-Tọứ chổùc tóỳ vi cuớa ferit (a) vaỡ austenit (b).

) : õổồỹc taỷo thaỡnh tổỡ hồỹp kim loớng do giaớm
nọửng õọỹ caùc bon tro
caùc hồỹp kim chổùa > 4,3%C. Do taỷo thaỡnh tổỡ traỷng thaùi loớng vaỡ ồớ nhióỷt õọỹ cao nón coù
daỷng thúng, thọ to.
+ Xómentit thổù hai : (Xó
II
, Fe
3
C
II
) : õổồỹc taỷo thaỡnh do giaớm nọửng õọỹ caùc bon
trong austenit theo õổồỡng ES khi haỷ nhióỷt õọỹ tổỡ 1147
o
C õóỳn 727
o
C, noù sinh ra trong caùc
hồỹp kim coù > 0,80%C vaỡ thỏỳy roợ nhỏỳt trong
ta
c
+ Xómen tit thổù ba : (Xó
III,
, Fe
3
C
III
) : õổồỹc taỷo thaỡnh khi giaớm nọửng õọỹ caùc bon
trong ferit theo õổồỡng PQ khi haỷ nhióỷt õọỹ t
H
ỗnh1.34 -Tọứ chổùc xómentit 2 daỷng lổồùi ồớ theùp sau cuỡng tờch
hồn 0,02%C. Do taỷo thaỡnh ồớ nhióỷt õọỹ rỏỳt thỏỳp nón kờch thổồùc rỏỳt nhoớ mởn, sọỳ lổồỹng

6,67
)
ca
a íng chỉïa 4,30%C tải 1147
o
C. Khi lm
ngu
*Lãâãburit [Lã hay (J + Fe
3
C), (P +Fe
3
C)] : l häùn håüp cå hc cng tinh
H
çnh 1.35- Täø chỉïc tãú vi ca peclit táúm (a) v peclit hảt (b).
austenit v xãmentit âỉåüctûo thnh tỉì håüpü kim lo
äüi dỉåïi 727
o
C do chuøn biãún Jo P nãn täø chỉïc ca lãâãburit gäưm (P + Fe
3
C).
L
4,30
o (
J
2,14
+ Fe
3
C
6,67
)

àõt cạc
iãún pha nhiãût âäü bë dỉìng
ãût âäü chuøn biãún tỉì ca xãmentit, tháúp hån nhiãût âäü ny
lit cọ
nhiãût âäü ny phe rit cọ tỉì tênh, cao hån nhiãût âäü ny máút tỉì tênh .
c
H
çnh 1.3
6
- Täø chỉïc tãú vi ca thẹp trỉåïc cng têch.
Gang tràõng âỉåüc chia ra lm ba loải :
+Gang tràõng trỉåïc
4,30%C, täø chỉïc cán bàòng gäưm cọ peclit, xãmentit thỉï hai v lãâãburit.
+Gang tràõng cng tinh : l loải gang cọ hm lỉåüng ca
chỉïc cán bàòng l lãâ
+Gang tràõng sau cng tinh : l loải gang cọ hm lỉåüng cạc bon låïn hån
4,30%C, täø chỉïc cán bàòng gäưm xãmentit thỉï nháút v lãâãburit.
-Cạc âiãøm tåïi hản :
Cạc nhiãût âäü ỉïng våïi cạc chuøn biãún pha åí trảng thại ràõn trong håüp kim s
bon (ch úu dng cho thẹp) gi l cạc âiãøm tåïi hản, chụng âỉåüc k hiãûu bàòng chỉỵ A
(viãút tàõt tỉì tiãúng Phạp arãt cọ nghéa l dỉìng vç khi cọ
chuønb
lải) km theo cạc säú thỉï tỉû 0, 1, 2, 3, 4 v cm. Gäưm cọ cạc âiãøm tåïi hản sau âáy :
*A
0
- (217
o
C) l nhi
xãmentit cọ tỉì tênh, cao hån nhiãût âäü ny xãmentit máút tỉì tênh.
*A

austenit khi lm ngüi v kãút thục ha tan xãmentit vo austenit khi nung nọng, cọ trong
thẹp sau cng têch v gang.
y 1392
o
C) ỉïng våïi chuøn biãún
GJ
l
Trong táút c cạc âiãøm tåïi hản trãn thç cạc âiãøm A
1
, A
3
v A
cm
âỉåüc sỉí dủng nhiãưu
háút v ch úu khi nhiãût luûn thẹp. Tuy nhiãn cạc giạ trë vãư nhiãût âäü nãu trãn chè âụngn
45
trong trảng thại cán bàòng (nung nọng hay lm ngüi vä cng cháûm, täúc âäü nung nọng
hay lm ngüi
o
0). Trong thỉûc tãú täúc âäü nung nọng hay lm ngüi thỉåìng cọ giạ trë xạc
âënh nãn khäng ph håüp. Tỉång tỉû nhỉ hiãûn tỉåüng quạ ngüi (khi kãút tinh) hay quạ
nung (khi nọng chy) cạc âiãøm tåïi hản ny cng tháúp hån hay cao hån khi lm ngüi
hay nung nọng, sỉû khạcb
H
çnh1.36 -Täø chỉïc tãú vi ca gang tràõng
a)Gang tràõng trỉåïc cng tinh
b)Gang tràõng cng tinh
c)gang tràõng sau cng tinh
a) b)
c)

âụng lỉåüng cạc bon cọ trong thẹp qua täø chỉïc cán bàòng ca nọ. Vê dủ :t
vi ca mäüt loải thẹp ta tháúy pháưn täúi (pẹclit) chiãøm 3/4 diãûn têch,
chiãúm 1/4 thç lỉåüng cạc bon trong âọ tênh nhỉ sau :
*Lỉåüng ca o ọ trong phe rit
| 0%
*Lỉåüng cạc bon cọ trong peclit : 75% x 0,80% = 0,60%C
Váûy lỉåüng cạc bon cọ trong thẹp ny gáưn âụng bàòng 0,60%C
46
CHỈÅNG 2 : BIÃÚN DẢNG DO V CÅ TÊNH
Trong chỉång ny ta nghiãn cỉïu cạc hiãûn tỉåüng xy ra trong kim loải dỉåïi tạc dủng
ca ngoải lỉûc, âọ l quạ trçnh biãún dảng do v cạc âàûc trỉng ca nọ. Qua âọ rụt ra âỉåüc
cạc ngun l lm biãún âäøi cå tênh ca váût liãûu theo mong mún. Våïi váût liãûu kim loải
cạc loải bạn thnh pháøm dảng dáy, äúng, thanh, hçnh, táúm, lạ, bàng âãưu âỉåüc chãú tảo
bàòng phỉång phạp biãún dảng do âỉåüc sỉí dủng ráút tiãûn låüi trong thỉûc tãú. Trong cạc nh
mạy cå khê váût liãûu kim loải thỉåìng tảo phäi bàòng rn, dáûp trỉåïc khi càõt gt. Do váûy
giụp ta nàõm âỉåüc bn cháút ca
Ì BIÃÚN DẢNG ÂN HÄ
ƯI :
biãøu âäư kẹo nọ ỉïng våïi giạ trë lỉûc kẹo nh hån F
âh
, âäü biãún dảng t lãû báûc nháút
åïi ti trng. Nãúu b ti trng thç biãún dảng khäng cn nỉỵa.
i
í dëch chuøn âi mäüt khong cạch nh (nh hån mäüt thäng säú mảng). Thäng säú mảng
ng lãn mäüt lỉåüng l a + a, chỉa âảt âãún vë trê cán bàòng måïi. Do váûy khi b ti trng
viãûc nghiãn cỉïu cạc quạ trçnh xy ra khi biãún dảng do
cạc âàûc trỉng cå tênh v cạc biãûn phạp náng cao cå tênh cng nhỉ khàõc phủc cạc hiãûn
tỉåüng khäng cọ låüi.
2.1.BIÃÚN DẢNG DOVA
Kho sạt biãøu âäư kẹo theo chiãưu trủc ca máùu kim loải hçnh trủ cho ta khại niãûm vãư

iãún dảng ân häưi cọ thãø gáy ra båíi ỉïng sút phạp láùn ỉïng sút tiãúp. Lục ny cạc ngun B
tỉ
tà
'
47
H
çnh 2.2- Biãún dảng ân häưi do:
tạc dủng, chụng tråí vãư vë trê ban âáưu. Dỉåïi tạc dủng ca ỉïng sút phạp mảng tinh thãø bë
ản 0a". Khi b ti trng tạc dủng máùu bë co lải theo âỉåìng aa
,
song
ng våïi 0e. Nhỉ váûy máùu â bë di thãm mäüt âoản 0a
,
.
- Khi ta b mäüt que sàõt våïi mäüt lỉûc låïn, nọ bë gáûp cong lải m khäng tråí vãư vë trê
an âáưu âỉåüc nỉỵa.
ra båíi ỉïng sút tiãúp, lục ny cạc ngun tỉí dëch chuøn âi
c ngun tỉí
áùn âỉåüc bo ton. Trong quạ trçnh phạ hy thç mäúi liãn kãút ny khäng cn nỉỵa. Chụng
s kho sạt quạ trçnh trỉåüt ca âån tinh thãø, l dảng âån gin nháút (nhỉng háưu nhỉ
häng gàûp trong thỉûc tãú) âãø tỉì âọ kho sạt cạc hçnh thỉïc khạc phỉïc tảp hån.
ng tinh thãø bë
ản 0a". Khi b ti trng tạc dủng máùu bë co lải theo âỉåìng aa
,
song
ng våïi 0e. Nhỉ váûy máùu â bë di thãm mäüt âoản 0a
,
.
- Khi ta b mäüt que sàõt våïi mäüt lỉûc låïn, nọ bë gáûp cong lải m khäng tråí vãư vë trê
an âáưu âỉåüc nỉỵa.

chiãúm vë trê cán bàòng måïi. Biãún dảng do thỉåìng xy ra bàòng cạch trỉåüt l ch úu, âäi
khi xy ra bàòng song tinh.
Trong quạ trçnh biãún dảng ân häưi v biãún dảng do lỉûc liãn kãút giỉỵa cạ
mäüt khong cạc khạ låïn (låïn hån mäüt thäng säú mảng). Do váûy khi b ti trng chụng
chiãúm vë trê cán bàòng måïi. Biãún dảng do thỉåìng x
y ra bàòng cạch trỉåüt l ch úu, âäi
khi xy ra bàòng song tinh.
Trong quạ trçnh biãún dảng ân häưi v biãún dảng do lỉûc liãn kãút giỉỵa cạ
vv
tata
kk
ch
(låïn hån giạ tri F
âh
), máùu bë kẹo di theo âỉåìng 0ea, tỉïc
l biãún dảng mäütâo
a) ỈÏng sút kẹo; b) ỈÏng sút nẹn
c) Xã dëch; d)Ẹïp ba chiãưu
)Ỉ ï 3hi
ư
H
çnh 2.3- Lỉûc liãn kãút giỉỵa
2 ngun tỉí lán cáûn
A
A
A
A

hçnh thỉïc khạc ca biãún dảng do l song tinh, tuy nhiãn song tinh xy ra khọ khàn hån
nhiãưu so våïi trỉåüt.
2-Cạc màût trỉåüt v phỉång trỉåüt :
Trong quạ trçnh trỉåüt hai màût ngun tỉí dëch chuøn tỉång âäúi våïi nhau, liãn kãút
giỉỵa cạc ngun tỉí âäúi diãûn nhau bë âỉït råìi, nhỉng mäúi liãn kãút giỉỵa hai ngun tỉí lán
cáûn nhau trong mäùi màût váùn âỉåüc bo ton. Màût trỉåüt v phỉång trỉåüt l cạc màût v
phỉång cọ máût âäü ngun tỉí låïn nháút. Khong cạch giỉỵa hai màû
t cọ máût âäü ngun tỉí
låïn nháút s xa nháút nãn liãn kãút giỉỵa chụng úu hån, do âọ chụng cọ thãø dëch chuøn
tỉång âäúi våïi nhau dãù dng hån. Cạc phỉång cọ máût âäü ng
n tỉí theo phỉång âọ mảnh nháút. Do váûy khi trỉåüt mäúi liãn kãút ngun tỉí trãn
phỉång âọ váùn bo ton. Trong cạc kiãøu mảng tinh thãø thỉåìng gàûp cạc màût v phỉång
dy âàûc nháút chênh l cạc màût trỉåüt v phỉång trỉåüt cå bn.
Trong mảng láûp phỉång tám khäúi (A2) cạc màût cọ máût âäü dy âàûc nháút l cạc
màût âi qua ngun tỉí trung tám khäúi láûp phỉång, kiãøu (110) cọ táút c sạu màût nhỉ váûy.
Trãn mäùi
A2 l : 6 màût x 2 phỉång = 12. Mảng A2 cọ 12 hãû trỉåüt chênh khạc nhau. Sỉû
trỉåüt bao
giåì cng xy ra bàòng sỉû kãút håüpü giỉỵa mäüt màût trỉåüt v mäüt phỉång trỉåüt trãn âọ gi l
hãû trỉåüt.
Trong mảng láûp phỉång tám màût (A1) cạc màût cọ máût âäü dy âàûc nháút l cạc màût
kiãøu (111) âỉåüc tảo ra båíi ba âỉåìng chẹo cu
øu nhỉ váûy. Trãn mäùi màût cọ ba phỉång l âỉåìng chẹo ca màût bãn cọ máût âäü dy
âàûc nháút . Nhỉ váûy cạch trỉåüt ca mảng (A1) l : 4 màût x 3 phỉång = 12. Do âọ mảng
A1 cng cọ 12 hãû trỉåüt chênh kh
âạy, trãn
m
49
H
ỗnh 2.6 - Sồ õọử bióứu dióựn sổỷ trổồỹ