Đề tài : Phương pháp trực quan trong dạy học Toán ở lớp 5 của trường Tiểu học…
MỤC LỤC
Trang
A. PHẦN MỞ ĐẦU : ………………………………………………………………… 2
I. Lời nói đầu : ….…………………………………………………………… ……….2
II. Ý nghĩa và tác dụng của đề tài : …………………………………………………… 4
III. Lý do chọn đề tài : ………………………………………………………… ……….6
IV. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu : …………………………………… 8
V. Phương pháp nghiên cứu ………………………………………………………… 9
VI. Cấu trúc đề tài …………………………………………………………………… 9
B. PHẦN NỘI DUNG : ……………………………………………………….……….11
Chương I : Những vấn đề chung ……………………………………………………….11
I. Phương pháp trực quan là gì ………………………………………………………….11
II. Sự cần thiết phải dùng phương pháp trực quan tronng dạy học …………………… 11
III. Các phương tiện trực quan thường dùng cho học sinh lớp 5 ……………………….14
Chương II: Phương pháp trực quan trong việc dạy học toán ở lớp 5 tiểu
học……………………………………………………………………………………….16
I. Hình thành kiến thức mới ….………………………………………………………16
II.Thực hành giải toán …………………………………………………… ……… 18
1. Tóm tắt đề toán ………………………………………………………… 18
1.1. Toám tắt để toán bằng sơ đồ đoạn thẳng …………………… ……….18
1.2. Tóm tắt bài toán bằng lưu đồ ………………………………………….19
1.3. Tóm tắt đề toán bằng hình tượng …………………………… 19
1.4. Tóm tắt đề toán bằng sơ đồ ven ……………………………………… 20
1.5. Tóm tắt đề toán bằng bảng kẻ ô …… ……………………………… 20
1.6. Tóm tắt đề toán có công thức bằng lời………….………………………21
2. Phân loại để giải các bài toán .………………………………………… 21
2.1. Phân loại ………………………………………………………………….21
2.2. Trực quan với việc giải toán …………………………………………… 22
2.3. Một số bài toán giải được bằng phương pháp sơ đồ đoạn thẳng 24
2.4. Một số bài toán ở lớp 5 mang nội dung hình học ……………………… 24

Với phương hướng đổi mới trong PPDH hiện nay là “ Lấy học sinh làm trung tâm” thì
sự phối hợp nhịp nhàng giữa các PPDH truyền thống với phương tiện dạy học như đồ dùng
học tập, tranh ảnh, hình vẽ minh hoạ… là hết sức cần thiết.
Đặc biệt môn toán là một môn học đòi hỏi tư duy trừu tượng cao. Chính vì thế “hình
ảnh trực quan” là chỗ dựa để giáo viên có thể phát triển tư duy cho học sinh. Để dạy học
có nội dung mới, phong cách mới, có phương pháp khái quát trừu tượng cao.
Được sự đồng ý của lãnh đạo nhà trường, khoa Giáo dục tiểu học. Tôi nhận thực hiện
bài tập nghiên cứu với đề tài: “Phương pháp trực quan trong dạy học toán ở lớp 5 của
trường tiểu học số 2 Tịnh Phong - Sơn Tịnh - Quảng Ngãi”. Phương pháp trực quan thể
hiện ở mọi khâu của quá trình dạy học. Với đặc điểm nhận thức của học sinh lớp 5 từ quan
sát đến dự đoán rồi chứng minh thì trực quan là rất cần thiết và phù hợp.
Đề tài đã vận dụng được những vấn đề lý thuyết, trong quá trình bản thân tôi dạy học
thực tế và nghiên cứu, phần nào khẳng định được rằng. Dù PPDH có thay đổi, điều kiện và
phương tiện có đầy đủ đến đâu thì “ Phương pháp trực quan trong dạy học toán ở lớp 5
của trường tiểu học số 2 Tịnh Phong - Sơn Tịnh - Quảng Ngãi” cũng rất cần thiết.
Do những hạn chế nhất định nên khi tôi làm đề tài này, mặc dù tôi đã có nhiều cố gắng
trong việc sưu tầm, tham khảo nhưng chắc chắn sẽ không sao tránh khỏi những thiếu sót.
Tôi kính mong sự thông cảm và nhận được những ý kiến đóng góp của những thầy cô giáo
và bạn đọc để đề tài được hoàn chỉnh hơn.
HVTH :Trần Thị Hồng Nhân Trang
2
Đề tài : Phương pháp trực quan trong dạy học Toán ở lớp 5 của trường Tiểu học…

Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn Thầy giáo Lê Công Hạnh đã hết lòng hướng dẫn
tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất, giúp đỡ tôi hoàn thành đề tài này và tôi cũng không quên
gởi lời cảm ơn đến các thầy cô giáo ở khoa GDTH đã tận tình giúp đỡ để tôi thực hiện đề
tài nầy.
Quảng Ngãi, tháng 8 năm 2009
Học viên thực hiện
Trần Thị Hồng Nhân

Ví dụ: Phương pháp trực quan trong dạy học toán ở lớp 5 (giáo viên chủ yếu sử dụng
các mô hình, hình vẽ tượng trưng có mức độ trừu tượng khái quát nhất định để dạy học toán)
HVTH :Trần Thị Hồng Nhân Trang
4
Đề tài : Phương pháp trực quan trong dạy học Toán ở lớp 5 của trường Tiểu học…
2/. Thông qua nội dung thực tế khi sử dụng phương pháp trực quan trong dạy học
toán ở lớp 5, học sinh tiếp cận những kiến thức về cuộc sống và có điều kiện để rèn luyện
khả năng áp dụng các kiến thức đã học vào cuộc sống . Làm tốt điều Bác Hồ căn dặn:
“Học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn”
Mỗi bài toán là một bức tranh của cuộc sống . Khi giải được mỗi bài toán học sinh
phải biết rút ra từ những bức tranh ấy các bản chất toán học của nó, phải biết chọn lựa những
phương pháp thích hợp, biết làm đúng phương pháp đó , biết đặt lời giải chính xác … Vì thế
quá trình học toán 5 sẽ giúp cho học sinh rèn luyện khả năng quan sát và giải quyết các hiện
tượng của cuộc sống qua con mắt toán học của mình.
Ví dụ: Khi dạy bài: “hỗn số” (SGK, toán 5, trang 44)
GV dùng hình vẽ trong SGK hoặc dùng miếng bìa (đồ dùng có trong học toán 5) để
hướng dẫn học sinh quan sát và nhận biết về hỗn số.
Giáo viên gắn 2 hình tròn và
3
4
hình tròn, ghi các số, phân số, rồi hỏi có tất cả bao
nhiêu hình tròn?

Từ trực quan học sinh có thể quan sát và nhận biết số hình tròn trong 2 miếng bìa và
3
4
miếng bìa. Từ đó học sinh có thể nhận biết hỗn số
3. Việc sử dụng phương pháp trực quan trong dạy học toán ở lớp 5 sẽ giúp cho học
sinh phát triển trí thông minh, óc sáng tạo và thói quen làm việc một cách khoa học cho
học sinh

Chính vì điều ấy mà trong những năm qua các nhà nghiên cứu GD nói chung và các nhà
nghiên cứu toán học nói riêng đã không ngừng tìm tòi những phương pháp và các hình thức
dạy học thích hợp với trình độ và khả năng lĩnh hội của HS.
Theo tôi một trong những cách dạy học có hiệu quả cao nhất đó là dùng phương tiện trực
quan. Thông qua phương tiện trực quan này giáo viên dễ dàng truyền đạt kiến thức mà học
sinh nắm bắt được các khái niệm toán học nhanh chóng và gây hứng thú trong học tập ở học
sinh.
Bằng phương tiện trực quan các khái niệm toán học, các quy luật, quy tắc được biểu thị
rõ nét cụ thể.
Với mong muốn tự rèn luyện để nâng cao tay nghề trong thực tế giảng dạy tôi đã chọn
đề tài toán để làm luận văn với đề tài: “Phương pháp trực quan trong dạy học Toán ở lớp 5
của trường tiểu học số 2 Tịnh Phong - Sơn Tịnh - Quảng Ngãi”. Dưới sự hướng dẫn của thầy
giáo - Thạc sĩ Lê Công Hạnh giảng viên khoa GDTH trường Đại học Qui Nhơn.
Trong quá trình dạy học giáo viên sử dụng phương pháp trực quan trong dạy học toán ở
lớp 5 là một điều hết sức cần thiết trong chương trình dạy toán ở tiểu học.
Bởi vì đối với học sinh lớp 5 ở trường tiểu học việc học toán là bậc học nền tảng, nó có
cơ sở và điều kiện phát triển các bậc học tiếp theo. Học sinh tiểu học là đầu tiên thuộc nền
HVTH :Trần Thị Hồng Nhân Trang
6
Đề tài : Phương pháp trực quan trong dạy học Toán ở lớp 5 của trường Tiểu học…
văn minh của nhà trường, của mỗi quốc gia cho nên việc dạy học. Truyền đạt kiến thức cho
các em đối với bộ môn toán là rất nan giải. Giáo viên phải lựa chọn phương pháp dạy học
sao cho phù hợp để giúp các em chiếm lĩnh kiến thức mới. Vì vậy việc sử dụng “ phương
pháp trực quan” để dạy học toán sẽ giúp các em phát huy được phương pháp tích cực, rèn
luyện được cho học sinh kỹ năng quan sát. Đây là một bước rất khó đối với HS lớp 5 ở
trường tiểu học số 2 Tịnh Phong - Sơn Tịnh - Quảng Ngãi”.Nhưng nếu các em học tốt việc
học toán sẽ là một tiền đề, là một nền tảng cơ bản để giúp các em bước lên bậc học THCS
học một cách dễ dàng và tự tin hơn.
Hơn nữa việc sử dụng phương pháp trực quan trong dạy học hiện nay còn một số thầy
cô chúng ta còn lúng túng trong quá trình giúp học sinh khai thác tranh, mô hình hoặc sơ đồ

 Các loại sách tham khảo về phương pháp dạy học toán lớp 5 ở tiểu học.
 Sách GK lớp 5 trong chương trình SGK cũ để so sánh giữa 2 nội dung chương trình cũ
và nội dung chương trình mới để thấy được sự đổi mới về nội dung và phương pháp dạy học
là cần thiết.
 Sách giáo khoa và SGV lớp 5 trong chương trình SGK mới nhằm nghiên cứu về sự kế
thừa và phát triển. Kết quả sử dụng phương pháp trực quan trong dạy học toán lớp 5 ở
trường tiểu học số 2 Tịnh Phong - Sơn Tịnh - Quảng Ngãi.
B. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
 Đối tượng nghiên cứu chính của đề tài này là phương pháp trực quan, vận dụng phương
pháp trực quan trong dạy học toán ở lớp 5 trong trường tiểu học số 2 Tịnh Phong - Sơn Tịnh
- Quảng Ngãi. Nghiên cứu sự thể hiện của phương pháp trực quan trong chương trình toán ở
lớp 5.
 Các loại sách giáo khoa, sách giáo viên, sách tham khảo về phương pháp dạy học toán ở
lớp 5.
 Tham khảo ý kiến của thầy giáo hướng dẫn Lê Công Hạnh, Ban giám hiệu và các thầy
cô giáo trong trường
V/. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Để hoàn thành được phương pháp tôi sử dụng một số phương pháp:
 Phương pháp tìm tòi nghiên cứu,thu thập và phân tích tài liệu.
 Phương pháp phân tích tổng hợp, các nội dung kiến thức ,các bài toán có liên quan.
 Nghiên cứu về các phương pháp dạy học , phương pháp dạy học trực quan trong dạy
học toán ở lớp 5 trường tiểu học số 2 Tịnh Phong - Sơn Tịnh - Quảng Ngãi.
 Việc xây dựng đề tài được tiến hành theo các bước cơ bản sau:
• Bước 1: Đọc kỹ và tìm hiểu đề tài.
Đây là đề tài: “ phương pháp trực quan trong dạy học toán ở lớp 5 của trường tiểu
học số 2 Tịnh Phong - Sơn Tịnh - Quảng Ngãi”
• Bước 2: Lập đề cương cho đề tài nghiên cứu.
HVTH :Trần Thị Hồng Nhân Trang
8
Đề tài : Phương pháp trực quan trong dạy học Toán ở lớp 5 của trường Tiểu học…

III. Những yêu cầu cơ bản khi sử dụng phương pháp trực quan trong dạy học
toán ở lớp 5 .
IV. Phương pháp hiệu quả khi dạy học toán bằng phương pháp trực quan .
HVTH :Trần Thị Hồng Nhân Trang
9
Đề tài : Phương pháp trực quan trong dạy học Toán ở lớp 5 của trường Tiểu học…
C. KẾT LUẬN
I. Kết luận đề tài .
II. Đề xuất kiến nghị .
D. TÀI LIỆU THAM KHẢO
B. NỘI DUNG
CHƯƠNG I : NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
I. PHƯƠNG PHÁP TRỰC QUAN LÀ GÌ ?
Phương pháp trực quan là phương pháp dạy học dựa trên cơ sở những hình ảnh cụ thể,
hình vẽ, đồ vật và thực tế xung quanh để hình thành kiến thức kỹ năng cho học sinh.
Trực quan là quá trình làm cho học sinh lĩnh hội được các kiến thức, kỹ năng toán học
trên hình ảnh sự vật cụ thể thông qua ngôn ngữ, cử chỉ kèm theo của giáo viên.
II. SỰ CẦN THIẾT PHẢI DÙNG PHƯƠNG PHÁP TRỰC QUAN TRONG DẠY
HỌC TOÁN Ở LỚP 5
1. Các tri thức toán học vốn có phương pháp trừu tượng và khái quát cao trong khi tư duy
của trẻ ( 10 – 11 tuổi ) còn mang phương pháp cụ thể, gắn với hình ảnh và hình tượng cụ thể
trong khi đó các kiến thức của môn toán lại có phương pháp trừu tượng và khái quát cao.
Vốn sống của các em còn nghèo nàn vì vậy trực quan sẽ bổ sung vốn hiểu biết cho các em.
Cung cấp chỗ dựa cho hoạt động tư duy giúp học sinh dễ chú ý, để từ đó có thể nắm các tri
thức trừu tượng một cách vững chắc, tự giác và phát triển được năng lực tư duy trừu tượng
giúp phát triển trí trừu tượng.
 Như vậy: Trực quan không phải là mục đích mà chỉ là phương pháp, phương
tiện giúp học sinh đạt được mục đích cuối cùng là nắm các tri thức toán học
trừu tượng, phát triển năng lực tư duy.
 Quan niệm về cái cụ thể và trừu tượng chỉ có phương pháp chất tương đối khi

Giáo viên cho học sinh quan sát bao diêm, viên gạch, hộp bánh có dạng hình hộp
chữ nhật.
D
I
Ê
M

T
H
?
N
G

N
H
?
T
Mức độ 2
Nhận biết các đặc điểm của hình hộp chữ nhật thông qua các mô hình bằng nhựa
( có trong đồ dùng học toán)
HVTH :Trần Thị Hồng Nhân Trang
11
ti : Phng phỏp trc quan trong dy hc Toỏn lp 5 ca trng Tiu hc

Mc 3
Nhn bit cỏc c im ca hỡnh hp ch nht thụng qua hỡnh v minh ho.

Q
D
A B

1.3. Coi trng vic chun b dựng dy hc v phng phỏp toỏn k v cỏch s dng
trờn lp.
- Khi giỏo viờn lờn lp phi chun b dựng dy hc v khi dy giỏo viờn cn
phi xỏc nh c lỳc no nờn a dựng ra cho hc sinh quan sỏt, lỳc no thỡ ct i, khi
ct thỡ phi ct õu khụng lm phõn tỏn s chỳ ý ca hc sinh, li phi luyn tp trc cỏc
thao tỏc hng dn cú trng tõm hc sinh quan sỏt tt, trỏnh tỡnh trng cho mu sc rc
r, hỡnh nh sinh ng ca con chim, con bm, lm m mt cỏc khỏi nim toỏn hc cn
truyn th. c bit cn trỏnh cỏc trng hp:
HVTH :Trn Th Hng Nhõn Trang
12
Đề tài : Phương pháp trực quan trong dạy học Toán ở lớp 5 của trường Tiểu học…
- Trường hợp vì sơ suất trong việc sử dụng phương pháp trực quan mà dẫn tình
trạng phân loại bài giảng.
Cách làm này không tốt
Cách làm này tốt
- Trong đó cách làm phía trên là không tốt nó không nêu rõ được ánh xạ 1 – 1 từ
các phân tử của các tập hợp thứ nhất đến tập hợp thứ 2

- Còn cách làm dưới là tốt vì đã nêu rõ được ánh xạ 1 – 1 này.
- Rõ ràng chỉ cần thay đổi cách bố trí đồ dùng trực quan một chút là học sinh sẽ
dễ dàng tiếp thu kiến thức hơn.
Giáo viên kết hợp chặt chẽ các phương pháp giảng dạy khác nhau như:
- Phương pháp đàm thoại (giáo viên vừa hướng dẫn trên đồ dùng trực quan vừa
đàm thoại giữa giáo viên và học sinh).
- Phương pháp thực hành ( giáo viên và học sinh cùng làm việc trên đồ dùng trực
quan hạn chế việc giáo viên làm việc một mình).
- Phương pháp giảng giải ( giáo viên vừa hướng dẫn học sinh làm hoặc quan sát
vừa khéo léo giải thích rõ ràng).
III/ CÁC PHƯƠNG TIỆN TRỰC QUAN THƯỜNG DÙNG CHO HỌC SINH
LỚP 5

50HS
? HS
Nam
Nữ 50 HS
5. Ngoài ra còn kể tới
- Sách giáo khoa với những hình ảnh, tranh vẽ, ví dụ minh hoạ, quy tắc in đậm,
công thức đóng khung …
- Bảng lớp với các ví dụ, những mẫu ghép phương pháp trình bày rõ ràng theo
cách sử dụng phấn màu hợp lý.
HVTH :Trần Thị Hồng Nhân Trang
14
Nam Nữ
8
Đề tài : Phương pháp trực quan trong dạy học Toán ở lớp 5 của trường Tiểu học…
- Các công cụ toán học của người giáo viên như: Compa, êke, thước kẻ, phương
pháp, nan phương pháp, que phương pháp v.v…
- Ngôn ngữ cử chỉ của giáo viên như: Lời nói ngắn gọn hấp dẫn, cách diễn tả sinh
động, kèm theo các động tác khéo léo của giáo viên cũng ảnh hưởng lớn đến
việc tiếp thu của học sinh.

CHƯƠNG II: PHƯƠNG PHÁP TRỰC QUAN TRONG DẠY HỌC TOÁN Ở LỚP 5
Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC.
Phương pháp trực quan trong dạy học toán học ở lớp 5 của trường tiểu học nghĩa là
giáo viên tổ chức, hướng dẫn học sinh hoạt động trực tiếp, các hiện tượng, sự vật cụ thể dựa
vào đó mà nắm được kiến thức kỹ năng của môn toán.
Sử dụng phương pháp trực quan trong dạy học toán học ở lớp 5 của trường tiểu học số 2
Tịnh Phong - Sơn Tịnh - Quảng Ngãi là sự kết hợp giữa cái cụ thể và cái trừu tượng nghĩa là
tổ chức hướng dẫn cho học sinh nắm được các kiến thức trừu tượng khái quát hoá của môn
toán dựa trên cái cụ thể, gần gũi với học sinh. Sau đó lại vận dụng những qui tắc, khái niệm
trừu tượng để giải quyết những vấn đề của học sinh trong thực tế đời sống và trong cộng

1
2

Nhận xét hình ghép ta có diện tích 1 tam giác bằng nữa diện tích hình chữ nhật có chiều
dài bằng cạnh đáy tam giác, chiều rộng bằng chiều cao của tam giác.
Do đó: Diện tích tam giác =

diện tích hình chữ nhật
=
chiều dài đáy x chiều cao

2 2
Từ đó học sinh có thể rút ra qui tắc “ Muốn tính diện tích hình tam giác ta lấy độ dài đáy
nhân với chiều cao( cùng một đơn vị đo) rồi chia cho 2”.
Trực quan ở đây được thể hiện ở chỗ thao tác cắt ghép từ 2 hình tam giác bằng nhau để
tạo thành hình chữ nhật mà việc tính diện tích hình chữ nhật để đi đến xác định được cách
tính diện tích hình tam giác đã cho.
Nhận xét: Tính diện tích hình tam giác có độ dài đáy là 8 cm và chiều cao là 6 cm.
Tóm tắt:
a= 8 cm
h= 6 cm
HVTH :Trần Thị Hồng Nhân Trang
16
Đề tài : Phương pháp trực quan trong dạy học Toán ở lớp 5 của trường Tiểu học…

Vải xanh: 540 m
HVTH :Trần Thị Hồng Nhân Trang
17
Đề tài : Phương pháp trực quan trong dạy học Toán ở lớp 5 của trường Tiểu học…
Ưu điểm của cách tóm tắt này là giúp cho học sinh dễ dàng thấy được 2 điều kiện của
bài toán: Số mét vải hoa nhiều hơn số mét vải xanh là 540 m ( biểu thị quan hệ 2 số hơn kém
nhau 1 đơn vị) và số mét vải hoa gấp 4 lần số mét vải xanh ( biểu thị quan hệ so sánh số này
gấp số kia một số lần).
Sơ đồ trên gợi cho ta cách tìm số mét vải xanh bằng cách lấy 540 chia cho 3 (vì số mét
vải xanh bằng
1
3
của số 540 m), cũng nhờ sơ đồ gợi cho ta cách tìm số mét vải hoa bằng
cách lấy số mét vải xanh tìm được đem cộng với 540m (hoăc gấp 4 lần số mét vải xanh)1.2. Tóm tắt đề toán bằng lưu đồ :
Đây là cách làm khá thuận lợi và hiệu quả. Nó giúp giải được một số bài toán khó
một cách dễ dàng.
Ví dụ: An và Bình có một số bi. Nếu An cho Bình đúng bằng số bi Bình đang có,
sau đó Bình lại cho An đúng bằng số bi còn lại của An thì lúc này mỗi bạn đều có được
40 bi. Hỏi số bi của mỗi người lúc đầu? ( toán nâng cao)
Gọi số bi lúc đầu của An là a, số bi của Bình lúc đầu là b, ta có lưu đồ tóm tắt bài toán
An -b +m
Bình +b -m
Dựa vào lưu đồ ta có thể giải toán rất nhanh.
1.3. Tóm tắt đề toán bằng hình tượng:
Ta dùng các ký hiệu như: … để diễn tả các đối
tượng và phân biệt các đối tượng khác.
Qui ước: Nếu bên trong là một hình không ghi số thì giống nhau biểu thị cùng một đại

7

75 ?
60
Đề tài : Phương pháp trực quan trong dạy học Toán ở lớp 5 của trường Tiểu học…
quả, giúp học sinh dễ dàng tìm thấy các quan hệ chính trong bài toán, nhờ đó mà giải quyết
các bài toán rất nhanh.
Ví dụ: Lớp em có 35 học sinh trong đó có 20 bạn trai. Chủ nhật vừa qua có 8 bạn gái
đi xem phim và có 11 bạn trai không đi xem phim. Hỏi có bao nhiêu bạn không đi xem
phim?
( 100 câu hỏi và đáp án , tr 200 )
Có thể tóm tắt như sau:
Nam Nữ Tất cả
Có xem phim 8
Không xem phim 11
Tất cả 20 35
1.6. Tóm tắt đề toán có công thức bằng lời:
Trong các tóm tắt này người ta viết tắt các giá trị của một số đại lượng bằng các “từ
chữ” rồi ghi lại bằng các điều kiện của bài toán bằng các phép tính.
Ví dụ: 10 người làm xong một công việc phải hết 7 ngày. Nay muốn làm xong công
việc đó trong 5 ngày thì cần bao nhiêu người? (mức làm của mỗi người như nhau)
Tóm tắt:
7 ngày: 10 người
5 ngày:…người? 2. Phân loại để giải các bài toán.
Giải toán (là gọi tắt của giải toán có lời văn) có một ý nghĩa rộng lớn. Có quan
điểm cho rằng dạy học toán là dạy hoạt động của người làm toán. Hoạt động có bản của
người làm toán là hoạt động giải toán. Vì vậy giải toán có một vị trí quan trọng trong thực tế

3
10
= 40 (km)
Quãng đường AB dài
4 x 10 = 40 (km)
Đáp số: 40 km Đáp số: 40 km

Ví dụ 2: Số lít nước mắm loại I có nhiều hơn số lít nước mắm loại II là 12 lít. Hỏi mỗi
loại có bao nhiêu lít nước mắm, biết rằng số lít nước mắm loại I gấp 3 lần số lít nước mắm
loại II?
(Bài tập 2, tr 18, SGK toán 5)
Biểu thị điều kiện bài toán bằng sơ đồ đoạn thẳng
Loại I:

Loại II: 12 l
HVTH :Trần Thị Hồng Nhân Trang
21
Đề tài : Phương pháp trực quan trong dạy học Toán ở lớp 5 của trường Tiểu học…
Dựa vào sơ đồ đoạn thẳng ta thấy: cách 1: Cách 2:
Hiệu số phần bằng nhau: Hiệu số phần bằng nhau:
3 – 1 = 2 (phần) 3 – 1 = 2 (phần)
Số lít nước mắm loại II là: Số lít nướ mắm loại I là:
12 : 2 = 6( lít ) 12 : 2 x 3 = 18 (lít)
Số lít nước mắm loại I là: Số lít nước mắm loại II là:
6 + 12 = 18 (lít) 18 – 12 = 6 (lít)
Đáp số: Loại I: 18 l Đáp số: Loại I: 18 l
Loại II: 6 l Loại II: 6 l

và chính xác.
2.3. Một số bài toán ở lớp 5 mang nội dung hình học:
Ví dụ 1: Tính diện tích mảnh đất có dạng như hình vẽ dưới đây, biết:
BM = 20,8m C
CN = 38m
AM = 24,5m B
MN = 37,4m
ND = 25,3m A M N D
( Bài tập 2, tr 106, sách toán 5)
24,5 x 20,8
Diện tích hình tam giác ABM là: = 254,8 (m
2)

2

25,3 x 38
Diện tích hình tam giác CDN là: = 480,7 (m
2)

2
(38 + 20,8) x 37,4
Diện tích hình thang BCMN là: = 1099,56 (m
2)
2

Diện tích phần đã tô màu: 19,625 – 6 = 13,625(cm
2)

Đáp số: 13,625 cm
2
2.4. Một số bài toán giải ngược từ cuối bằng cách dùng lưu đồ:
Ví dụ 1: Tìm một số biết số đó trừ đi 3 rồi nhân với 5, rồi cộng với 7 thì được 13.
(Sách 500 bài toán cơ bản và nâng cao lớp 5)
Theo đề bài ta có sơ đồ tóm tắt bài toán
- 3 x 5 +7
Số đó? 13
Sau khi đem số đó trừ đi 3, rồi nhân với 5 thì được:
13 – 7 = 6
Sau khi đem số đó trừ đi 3 thì được: 6: 5 = 1,2
Vậy số đó là: 1, 2 + 3 = 4,2
Đáp số: 4,2
Ví dụ 2: Một người bán cam, lần thứ nhất bán
1
2
số cam mang đi và thêm 1 quả, lần thứ
hai bán
1
2
số cam còn lại và thêm 1 quả, lần thứ ba bán
1
2
số cam còn lại sau hai lần bán và
thêm 1 quả thì còn 10 quả. Hỏi số cam người đó mang đi?
(Bài tập 466, tr123, sách 500 bài toán cơ bản và nâng cao lớp 5)
Ta có lưu đồ:

5
%
Giải:
Dựa vào biểu đồ ta thấy:
Số học sinh giỏi và trung bình bằng:
25% + 15% = 40% (tổng số học sinh)
Số học sinh khá bằng:
100% - 40% = 60% (tổng số học sinh)
1% tổng số học sinh là:
120 : 60 = 2 (học sinh)
Số học sinh giỏi là:
2 x 25 = 50 (học sinh)
Số học sinh trung bình là:
2 x 15 = 30 (học sinh)
Đáp số: 50 học sinh giỏi và 30 học sinh trung bình
2.6. Trực quan trong ôn tập hệ thống hoá kiến thức:
Với những bài tập mang nội dung ôn tập hệ thống hoá kiến thức thì dùng sơ đồ tóm tắt
các nội dung bài học là cần thiết giúp học sinh dễ ghi nhớ, tái hiện lại các kiến thức.
Ví dụ 1: Cũng dựa vào cách lập sơ đồ, giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu mối liên
hệ giữa các công thức tính chu vi, diện tích của các hình (SGK Toán 5 )
Hình chữ nhật Hình tam giác
b P = (a + b) x 2 h h h
S = a x b
a a a a
Hình vuông S =

a P = a x 4 Hình thang
S = a x a b

Hình bình hành h S =