BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC
***
NGUYỄN THÙY AN

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP TRỰC QUAN
TRONG DẠY HỌC PHẦN I MÔN GDCD LỚP 10
TRƯỜNG THPT HƯƠNG SƠN, HUYỆN HƯƠNG SƠN,
TỈNH HÀ TĨNH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
SƠN LA, NĂM 2013 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

thân, em còn nhận đ-ợc sự giúp đỡ chu đáo, nhiệt tình của
Ban Giám hiệu, Phòng Quản lý khoa học, các thầy cô giáo
trong Khoa Lý luận chính trị cùng các Phòng, Ban chức
năng của Tr-ờng Đại học Tây Bắc.
Em còn nhận đ-ợc sự giúp đỡ nhiệt tình của các thầy, cô
giáo của Tr-ờng THPT H-ơng Sơn, huyện H-ơng Sơn,
tỉnh Hà Tĩnh.
Trong quá trình thực hiện khóa luận của mình em còn
nhận đ-ợc sự động viên và giúp đỡ của gia đình, thầy cô giáo
và bạn bè.
Đặc biệt là sự dẫn dắt chỉ bảo, giúp đỡ tận tình của thầy
giáo D-ơng Văn Mạnh - Giảng viên - Phó tr-ởng phòng
Công tác chính trị và Quản lý ng-ời học, ng-ời đã trực tiếp
h-ớng dẫn em hoàn thành khóa luận này.
Từ lòng biết ơn sâu sắc của bản thân, em xin gửi tới các
thầy cô giáo, gia đình, bạn bè và những ng-ời đã giúp đỡ em
hoàn thành khóa luận lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất.

Em xin chân thành cảm ơn!

Ng-ời thực hiện khóa luận Nguyễn Thùy An
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
3.1. Mục đích nghiên cứu 3
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu 4
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4
4.1. Đối tượng nghiên cứu 4
4.2. Phạm vi nghiên cứu 4
5. Phương pháp nghiên cứu 4
6. Những đóng góp mới của khóa luận 4
7. Kết cấu của khóa luận 5
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN
DỤNG PHƯƠNG PHÁP TRỰC QUAN TRONG DẠY HỌC PHẦN I MÔN
GDCD LỚP 10 Ở TRƯỜNG THPT HƯƠNG SƠN, HUYỆN HƯƠNG SƠN,
TỈNH HÀ TĨNH 6
1.1. Cơ sở lý luận của việc vận dụng phương pháp trực quan trong dạy học môn
GDCD lớp 10 6
1.1.1. Khái niệm phương pháp trực quan 6
1.1.2. Cơ sở lý luận của phương pháp trực quan 8
1.1.3. Các hình thức trực quan 9
1.1.4. Những ưu, nhược điểm của phương pháp trực quan 10
1.1.5. Tầm quan trọng và những yêu cầu cơ bản của việc vận dụng phương pháp
trực quan trong dạy học môn GDCD lớp 10 11
1.2. Cơ sở thực tiễn của việc vận dụng phương pháp trực quan trong dạy học
môn GDCD lớp 10, phần I ở trường THPT Hương Sơn, huyện Hương Sơn, tỉnh
Hà Tĩnh 13
1.2.1. Đặc điểm của môn GDCD nói chung và phần I môn GDCD lớp 10 nói
riêng 13

1.2.2. Thực trạng việc vận dụng phương pháp trực quan của giáo viên trong dạy
học môn GDCD lớp 10, phần I ở trường THPT Hương Sơn, huyện Hương Sơn,
tỉnh Hà Tĩnh 15
1.2.3. Thực trạng việc tiếp cận với phương pháp trực quan của học sinh trong

TRƯỜNG THPT HƯƠNG SƠN, HUYỆN HƯƠNG SƠN, TỈNH HÀ TĨNH
43
3.1. Quy trình vận dụng phương pháp trực quan trong dạy học phần I “Công dân
với việc hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học” môn GDCD lớp
10 43
3.1.1. Giai đoạn chuẩn bị 43
3.1.1.1. Xác định mục tiêu, nội dung kiến thức của bài học 43
3.1.1.2. Xác định phương tiện trực quan 43
3.1.1.3. Xác định hình thức trực quan 45
3.1.1.4. Thiết kế bài dạy học 45
3.1.2. Giai đoạn thực hiện 50
3.1.3. Giai đoạn kết thúc 51
3.2. Các giải pháp vận dụng phương pháp trực quan trong dạy học phần I môn
GDCD lớp 10 ở trường THPT Hương Sơn, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh 52
3.2.1. Các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng phương pháp trực quan trong
dạy học môn GDCD lớp 10 ở trường THPT Hương Sơn, huyện Hương Sơn, tỉnh
Hà Tĩnh 52
3.2.1.1. Nhân tố chủ quan 52
3.2.1.2. Nhân tố khách quan 53
3.2.2. Một số giải pháp vận dụng phương pháp trực quan trong dạy học phần I
môn GDCD lớp 10 ở trường THPT Hương Sơn, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà
Tĩnh 54
3.2.2.1. Đối với lãnh đạo nhà trường 54
3.2.2.2. Đối với giáo viên 55
3.2.2.3. Đối với học sinh 56
3.2.2.4. Về cơ sở vật chất và thiết bị dạy học 56
KẾT LUẬN 58
TÀI LIỆU THAM KHẢO 60

1

học phải được thực hiện đồng bộ với việc nâng cấp và đổi mới trang thiết bị dạy
học”. Với phương tiện dạy học phù hợp sẽ hỗ trợ tốt cho việc vận dụng các
PPDH tích cực của người giáo viên, nhất là đối với phương pháp trực quan.
Đối với môn học GDCD lớp 10 cấp THPT, là môn học có tầm quan trọng
đặc biệt, bởi vì mục tiêu môn học nhằm trang bị cho học sinh một hệ thống tri
thức về thế giới quan, phương pháp luận khoa học, tư tưởng, phẩm chất chính

2
trị, đạo đức. Qua đó học sinh sẽ được định hướng trong sự phát triển nhân cách,
được giáo dục trở thành người công dân có ích cho xã hội, đây cũng là nhu cầu
cấp thiết trong việc giáo dục đạo đức cho thế hệ thanh thiếu niên trong giai đoạn
mới hiện nay.
Để phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh đối với môn học
nhất là phần “Công dân với việc hình thành thế giới quan, phương pháp luận
khoa học” môn GDCD lớp 10 ở trường THPT thì vấn đề cơ bản nhất là phải tích
cực đổi mới PPDH hay nói cách khác phải vận dụng PPDH tích cực đặc biệt là
phương pháp trực quan một cách khoa học nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy
và học tập của môn học ở trường trung học phổ thông.
Xuất phát từ những lý do về mặt lý luận cũng như về mặt thực tiễn đã nêu ở
trên, nhằm góp phần vào việc tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh đối
với môn học GDCD lớp 10, đặc biệt là phần “Công dân với việc hình thành thế
giới quan, phương pháp luận khoa học”, tôi đã chọn khóa luân: “Vận dụng
phương pháp trực quan trong dạy học phần I môn GDCD lớp 10 Trường THPT
Hương Sơn, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh”.
2. Tình hình nghiên cứu vấn đề
Đứng trước những nhu cầu cấp thiết về đổi mới nội dung chương trình,
sách giáo khoa, PPDH đã làm nảy sinh và thúc đẩy một cuộc vận động đổi mới
PPDH ở tất cả các cấp trong ngành giáo dục đào tạo mà biểu hiện của sự thúc
đẩy này là sự xuất hiện nhiều công trình nghiên cứu cũng như tài liệu viết về
PPDH, đổi mới PPDH theo hướng tích cực nhằm phát huy tính chủ động, sáng

quan cũng như các giải pháp sử dụng phương tiện trực quan một cách khoa học
theo hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh trong giờ học. Thế
nhưng việc vận dụng phương pháp trực quan, phương tiện trực quan trong dạy
học một môn học cụ thể chẳng hạn như môn GDCD lớp 10 trung học phổ thông,
phần “Công dân với việc hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học”
như thế nào thì chưa được đề cập đến.
Chính vì vậy, để góp phần bổ sung vào lý luận về PPDH, tôi đã chọn và
nghiên cứu khóa luận: “Vận dụng phương pháp trực quan trong dạy học phần I
môn GDCD lớp 10 Trường THPT Hương Sơn, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà
Tĩnh” nhằm góp phần vào việc phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh,
kích thích sự say mê hứng thú đối với môn học nhằm nâng cao hiệu quả công
tác dạy học bộ môn ở trường trung học phổ thông nói chung và trường trung học
phổ thông Hương Sơn, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh nói riêng.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
- Góp phần nâng cao nhận thức về việc vận dụng phương pháp trực quan
trong dạy học phần “Công dân với việc hình thành thế giới quan, phương pháp
luận khoa học” môn GDCD lớp 10 ở trường trung học phổ thông.
- Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và hứng thú học tập trong
học sinh. 4
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu khóa luận này, tôi tập trung giải quyết các
nhiệm vụ cơ bản sau:
- Tìm hiểu và phân tích cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của PPDH trực quan.
- Tiến hành thực nghiệm sư phạm để khẳng định tính hiệu quả của khóa luận.
- Đưa ra những giải pháp để vận dụng PP trực quan vào dạy học phần
“Công dân với việc hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học” môn

dạy học “lấy học sinh làm trung tâm”, phát huy được tính tích cực, chủ động,
hứng thú đối với môn học nhất là môn GDCD ở trường trung học phổ thông mà
lâu nay nhiều người cho rằng đơn điệu, khô khan, khó tiếp thu.
7. Kết cấu của khóa luận
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, khóa
luận gồm có 3 chương.
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng phương pháp trực
quan trong dạy học phần I môn GDCD lớp 10 ở trường THPT Hương Sơn,
huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh
Chương 2: Thực nghiệm việc vận dụng phương pháp trực quan trong dạy
học phần I môn GDCD lớp 10 trường THPT Hương Sơn, huyện Hương Sơn,
tỉnh Hà Tĩnh
Chương 3: Quy trình và các giải pháp vận dụng phương pháp trực quan
trong dạy học phần I môn GDCD lớp 10 ở trường THPT Hương Sơn, huyện
Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh 6

- Còn theo Nguyễn Ngọc Quang trong Phương pháp dạy đại học, năm
1978, cho rằng: Phương pháp dạy học là cách thức làm việc của thầy và trò dưới
sự chỉ đạo của thầy nhằm làm cho trò nắm vững kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo một
cách tự giác, tích cực, tự lực đạt được mục đích dạy học. Nó gắn liền với quá

7
trình giáo dục và có sự tác động qua lại giữa hoạt động của thầy và hoạt động
của trò trong quá trình dạy học.
- Cùng khái niệm này, tác giả Bùi Thị Mùi, trường Đại học Cần Thơ đã
khái quát trong Giáo trình Lý luận dạy học, năm 2007, về PPDH: “PPDH là
tổng hợp các cách thức hoạt động phối hợp của giáo viên và học sinh được thực
hiện trong quá trình dạy học; trong đó, cách thức hoạt động của giáo viên đóng
vai trò chủ đạo, cách thức hoạt động của học sinh đóng vai trò chủ động nhằm
thực hiện mục đích dạy học” [16; 59].
Ngoài ra, còn nhiều cách định nghĩa khác về PPDH nhưng về cơ bản thì
PPDH chính là những hình thức và cách thức hoạt động của giáo viên và học
sinh trong quá trình dạy học nhằm đạt được mục đích dạy học.
* Phương pháp trực quan
Về khái niệm phương pháp trực quan, tác giả Thái Duy Tuyên cho rằng:
phương pháp trực quan “là một loại PPDH có đặc điểm là học sinh tiếp thu kiến
thức nhờ các giác quan tri giác trực tiếp các sự vật và hiện tượng trong thực
tiễn” [22; 41].
Theo tác giả Phùng Văn Bộ (chủ biên) trong cuốn “Một số vấn đề về
phương pháp giảng dạy và nghiên cứu triết học” thì phương pháp trực quan
thực chất cũng là một loại phương pháp dạy học, trong đó “giáo viên sử dụng
các đồ dùng dạy học, các phương tiện nhằm mục đích minh họa bổ sung thêm
cho kiến thức bài giảng. Phương pháp trực quan phù hợp với tâm lý nhận thức
của người học, làm cho bài giảng sinh động, phong phú và hấp dẫn người học”
hoạt động một cách tích cực [8; 109].
Theo cách tiếp cận của tác giả Bùi Thị Mùi, Trường Đại học Cần Thơ,

mọi sự hiểu biết”. Lênin đã viết: “Cảm giác là hình ảnh chủ quan của thế giới
khách quan” [24;138].
Tri giác: là một hình thức của nhận thức được nâng cao hơn so với cảm
giác, nó phản ánh nhiều mặt, nhiều thuộc tính của sự vật, hiện tượng, mang lại
cho nhận thức con người về sự vật, hiện tượng một cách đầy đủ, phong phú hơn.
Biểu tượng: là hình thức phản ánh cao nhất, phức tạp nhất của giai đoạn
trực quan sinh động. Nó là hình ảnh được tái hiện lại mặc dù không trực tiếp
nhưng lại toàn diện và khái quát sự vật hơn.
Như vậy, các hình thức của trực quan (giai đoạn nhận thức cảm tính) rất
sinh động, phong phú, trực tiếp với sự vật, rất đáng tin cậy. Đây là ưu điểm mà
người dạy học vận dụng trong quá trình dạy học để phát huy tính tích cực của
học sinh.
Giai đoạn nhận thức lý tính là giai đoạn sau của quá trình nhận thức. Nó
không nhận thức trực tiếp sự vật, hiện tượng mà là nhận thức gián tiếp. Tuy
nhiên, nhận thức này xa hơn sự vật nhưng lại sâu sắc hơn vì nó nhận thức đi sâu
vào bản chất của sự vật. 9
1.1.3. Các hình thức trực quan
Các hình thức trực quan thường được vận dụng trong dạy học môn GDCD
ở trường trung học phổ thông hiện nay bao gồm: hình thức trình bày trực quan
và hình thức quan sát.
* Hình thức trình bày trực quan
Trình bày trực quan là hình thức sử dụng những phương tiện trực quan,
phương tiện dạy học trong quá trình dạy học.
- Phương tiện trực quan bao gồm những đồ dùng trực quan có tính chất minh
họa trong quá trình dạy và học của giáo viên và học sinh nhằm tạo ra những biểu
tượng, hình thành những khái niệm cho học sinh thông qua sự tri giác trực tiếp
bằng các giác quan của các em. Những phương tiện trực quan gồm có:

quan một cách tối ưu.
1.1.4. Những ưu, nhược điểm của phương pháp trực quan
* Ưu điểm
- Trong dạy học, nếu sử dụng tốt phương pháp trực quan thông qua phương
tiện trực quan và phương tiện kỹ thuật dạy học sẽ có tác dụng phát huy được vai
trò nhận thức tích cực của học sinh.
- Nếu phối hợp tốt với các PPDH khác, phương pháp trực quan sẽ kết hợp
được tín hiệu thứ nhất và tín hiệu thứ hai trong dạy học làm học sinh dễ hiểu,
nhớ lâu, giảm mệt nhọc do tư duy nhiều, bởi vì hệ thống tín hiệu thứ nhất là
những gì nghe được, thấy được, cảm xúc được từ thế giới bên ngoài, đây là
những thông tin về thế giới khách quan mà con người nhận được trực tiếp từ
thực tiễn thông qua các giác quan; hệ thống tín hiệu thứ hai là ngôn ngữ và chữ
viết là những thông tin về thực tiễn khách quan đã được trừu tượng hóa. Hệ
thống tín hiệu thứ nhất là cơ sở của hệ thống tín hiệu thứ hai, con người không
thể hiểu được khi dùng ngôn ngữ để mô tả một khái niệm, một hiện tượng nếu
không có những biểu tượng ban đầu về nó.
- Thông qua các tài liệu trực quan, ngoài việc cung cấp cho học sinh những
kiến thức bền vững, chính xác còn giúp học sinh kiểm nghiệm lại tính đúng đắn
của các kiến thức; hoặc bổ sung, điều chỉnh, đánh giá lại chúng nếu không phù
hợp với thực tiễn.
- Phương pháp trực quan giúp cho sự phát triển năng lực quan sát, óc tò
mò, hứng thú của học sinh trong học tập, tạo điều kiện hình thành cho học sinh
tính độc lập, tự giác vận dụng những gì đã học vào thực tiễn cuộc sống ở xung
quanh các em.
* Nhược điểm
Nếu sử dụng không khéo phương pháp trực quan trong dạy học hay lạm
dụng chúng sẽ dễ làm cho học sinh phân tán sự chú ý, thiếu tập trung, thậm chí
còn làm hạn chế sự phát triển năng lực tư duy trừu tượng của học sinh.

11

tiện dạy học được sử dụng trong tiết dạy.
- Phải sử dụng số lượng phương tiện trực quan, phương tiện kỹ thuật dạy
học phù hợp với nội dung của tiết học, phù hợp với điều kiện cụ thể của nhà

12
trường. Tránh trường hợp lạm dụng quá nhiều phương tiện trực quan sẽ làm mất
thời gian trình bày, ảnh hưởng đến hiệu quả của tiết học hoặc chỉ sử dụng một
phương tiện dạy học vì trong cùng một tình huống, những phương tiện dạy học
thường được sử dụng phối hợp với nhau để thực hiện nhiều chức năng đồng
thời. Mỗi phương tiện dạy học đều có chỗ mạnh, chỗ yếu, do vậy giáo viên cần
phải biết phát huy chỗ mạnh của phương tiện dạy học này để hạn chế chỗ yếu
của phương tiện dạy học kia.
- Các phương tiện dạy học trực quan phải đảm bảo tính khoa học, thẩm mỹ
và tính giáo dục học sinh khi sử dụng; đồng thời phải kích thích học sinh suy
nghĩ, làm việc nhằm phát triển năng lực chủ động, tự giác, tích cực và sáng tạo
của học sinh.
Yêu cầu trong quá trình vận dụng phương pháp trực quan:
- Trước hết, giáo viên cần xác định mục đích, yêu cầu, nhiệm vụ quan sát,
hướng dẫn học sinh cách quan sát, cách ghi chép những điều quan sát, để trên cơ
sở đó hướng dẫn học sinh rút ra những khái quát, những kết luận một cách chính
xác, rõ ràng.
- Phải quán triệt ba nguyên tắc khi sử dụng phương tiện trực quan: đúng
lúc, đúng chỗ và đủ cường độ.
- Sử dụng phương pháp trực quan phải trên cơ sở kết hợp với các PPDH
tích cực khác.
Trong thực tiễn dạy học, bất kỳ một tiết dạy nào cũng cần đến sự phối hợp
một vài phương pháp, bởi vì trong các PPDH, mỗi phương pháp đều có những
ưu, khuyết điểm của nó. Do đó, khi vận dụng kết hợp các phương pháp một cách
tối ưu sẽ làm nâng cao hiệu quả dạy học chẳng hạn như vận dụng phương pháp
trực quan kết hợp với phương pháp vấn đáp, phương pháp thảo luận nhóm,

dẫn học sinh từng bước phát hiện ra bản chất của sự vật.
1.2. Cơ sở thực tiễn của việc vận dụng phương pháp trực quan trong dạy
học môn GDCD lớp 10, phần I ở trường THPT Hương Sơn, huyện Hương
Sơn, tỉnh Hà Tĩnh
1.2.1. Đặc điểm của môn GDCD nói chung và phần I môn GDCD lớp 10
nói riêng
* Đặc điểm của môn GDCD ở trường THPT
Các tri thức của môn GDCD được truyền thụ cho HS có thể mang nhiều
nội dung khác nhau nhưng đều được coi là tri thức lí luận chính trị. Những tri
thức đó được xây dựng trên các môn khoa học cơ bản như: Triết học, Đạo đức
học, Kinh tế học, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Pháp luật học. Và các chủ trương,
đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước trong giai đoạn hiện nay. Tri thức
của môn GDCD được sắp xếp hợp lí, kết cấu chặt chẽ, lôgic, phù hợp với đặc
điểm tâm sinh lí của HS, thể hiện rõ tính đặc thù, riêng biệt, đồng thời khuynh
hướng tư tưởng cũng rất rõ ràng và nổi trội so với các môn khoa học khác. Có
thể nêu lên một số đặc điểm như sau:

14
Một là, nội dung tri thức môn GDCD bao gồm phạm vi kiến thức rộng lớn,
bao quát toàn bộ đời sống xã hội, những kiến thức này được khái quát từ những
vấn để rất gần gũi, thiết thực trong đời sống thường nhật của cá nhân công dân,
gia đình và xã hội đến những vấn đề lớn của quốc gia, dân tộc, nhân loại. Đây là
những kiến thức thể hiện tên gọi của một môn học, dạy và học để làm người, để
trở thành người công dân đúng chuẩn mực xác định người công dân Việt Nam
trong thời đại mới khỏe mạnh, tự trọng, có kiến thức, kĩ năng, có động lực học
tập suốt đời, biết quan tâm đến người khác và có trách nhiệm đối với xã hội.
Hai là, các tri thức của môn GDCD mang tính khái quát cao, tính trừu
tượng, tính quy luật, tính lôgic chặt chẽ. Đây là những tri thức mang tính định
hướng chính trị sâu sắc, nó trực tiếp đề cập đến những vấn đề chính trị, tư tưởng
của giai cấp công nhân, của Đảng Cộng sản Việt Nam, trực tiếp xác lập, củng cố

hội. Khắc phục những biểu hiện duy tâm trong cuộc sống hằng ngày, phê phán
các hiện tượng mê tín, dị đoan và tư tưởng không lành mạnh trong xã hội. Có
quan điểm phát triển, ủng hộ và làm theo cái mới, cái tiến bộ, tham gia tích cực
và có trách nhiệm đối với các hoạt động cộng đồng.
Nội dung chương trình phần I môn GDCD lớp 10
Nội dung chương trình được sắp xếp thành 9 bài với thời lượng phân phối
như sau:
Bài 1 (2 tiết): Thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng.
Bài 2 (2 tiết): Thế giới vật chất tồn tại khách quan.
Bài 3 (1 tiết): Sự vận động và phát triển của thế giới vật chất.
Bài 4 (2 tiết): Nguồn gốc vận động phát triển của sự vật và hiện tượng.
Bài 5 (1 tiết): Cách thức vận động, phát triển của sự vật và hiện tượng.
Bài 6 (1 tiết): Khuynh hướng phát triển của sự vật và hiện tượng.
Bài 7 (2 tiết): Thực tiễn và vai trò của thực tiễn đối với nhận thức.
Bài 8 (3 tiết): Tồn tại xã hội và ý thức xã hội.
Bài 9 (2 tiết): Con người là chủ thể của lịch sử và là mục tiêu phát triển của
xã hội.
Ngoài những bài học chính trong SGK, chương trình còn có một số chủ đề
tự chọn. Những chủ đề này bám sát nhằm củng cố, khắc sâu kiến thức và vận
dụng lí luận vào thực tiễn cuộc sống.
1.2.2. Thực trạng việc vận dụng phương pháp trực quan của giáo viên trong
dạy học môn GDCD lớp 10, phần I ở trường THPT Hương Sơn, huyện
Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh
Tình hình đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất và trang thiết bị trường
THPT Hương Sơn năm học 2010 - 2011:
Trường THPT Hương Sơn là một trường thuộc huyện vùng sâu của tỉnh Hà
Tĩnh, với tổng diện tích là : 20.000.000 m
2

- Tổng số cán bộ, giáo viên, công nhân viên là: 83 người. Trong đó:

- Về ý nghĩa của việc vận dụng phương pháp trực quan: có 66,67% ý kiến
cho rằng phương pháp trực quan “Kích thích được hứng thú học tập của học
sinh, làm cho giờ học hấp dẫn, sinh động hơn” và 33,33% ý kiến “Phát huy được
tính tích cực, độc lập và sáng tạo của học sinh”. Ngoài ra, các ý kiến “ Làm giờ
cho giờ học nhẹ nhàng, tự nhiên và hiệu quả” và “các ý kiến khác” không có.

17
Mức độ vận dụng phương pháp trực quan trong quá trình dạy học môn
GDCD lớp 10
Bảng 1: Mức độ vận dụng phương pháp trực quan trong dạy học phần I môn
GDCD lớp 10 ở trường THPT Hương Sơn, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh
Mức độ
Số GV
Thường xuyên
Thỉnh thoảng
Chưa bao giờ
SL
%
SL
%
SL
%
3
1
33.33
2
66,67
0
0
Kết quả từ bảng 1 cho ta thấy mức độ vận dụng phương pháp dạy học trực

Hoặc lạm dụng trong việc trình chiếu chạy chữ thay vì có thể sử dụng bằng
hình thức nói hoặc viết. Nói cách khác, giáo viên chưa sử dụng phối hợp một
cách khoa học giữa phương tiện dạy học truyền thống và hiện đại.
Sử dụng hình ảnh trực quan đôi khi chưa có tác dụng giáo dục lồng ghép
về những vấn đề mang tính thời sự, xã hội.
Bên cạnh đó, một khó khăn lớn nhất hiện nay của nhà trường là điều
kiện còn thiếu trang thiết bị dạy học nhất là phương tiện dạy học truyền thống
(tranh ảnh) cũng như phương tiện dạy học hiện đại như: máy chiếu projector,
chưa đáp ứng được nhu cầu sử dụng của giáo viên trong dạy học; vì thế, giáo
viên dạy học môn GDCD phải vay mượn tranh, ảnh từ các bộ môn khác hoặc
phải đăng ký trước tiết dạy có sử dụng máy chiếu để được cán bộ phụ trách
phòng máy vi tính sắp xếp.
Vì vậy, việc vận dụng phương pháp trực quan trong giảng dạy môn GDCD
ở trường THPT Hương Sơn chưa phát huy được tính tích cực của nó.
Mặt khác, do ảnh hưởng của nhận thức về vị trí, vai trò của môn học
GDCD trong hệ thống các môn học ở trường phổ thông của một số giáo viên
chưa đúng với mục tiêu của môn học: hình thành thế giới quan và phương pháp
luận khoa học, bởi vì có một số quan điểm cho rằng môn học GDCD là môn
phụ, nếu không phải là môn phụ thì cũng là môn không thi tốt nghiệp nên không
cần đầu tư nhiều, nhận thức này không chỉ của các giáo viên bộ môn khác mà
còn cả chính những giáo viên dạy môn học này.
1.2.3. Thực trạng việc tiếp cận với phương pháp trực quan của học sinh
trong giờ học môn GDCD lớp 10, phần “Công dân với việc hình thành thế
giới quan, phương pháp luận khoa học”
Để tìm hiểu nhận thức về vai trò và thái độ học tập môn GDCD lớp 10
của học sinh trường THPT Hương Sơn và làm cơ sở thực tiễn cho việc nghiên
cứu về thực trạng tiếp cận với phương pháp trực quan của học sinh trong giờ học
môn GDCD lớp 10, chúng tôi đã tiến hành điều tra, khảo sát 156 học sinh của
khối 10 (lớp 10C1, 10C2, 10A3, 10A4) về nhận thức và thái độ học tập môn
GDCD lớp 10 với kết quả như sau: (Phụ lục 2).