Luận văn

NGHIÊN CỨU TRIẾT HỌC:" SỰ THỐNG
NHẤT GIỮA ĐẤU TRANH GIAI CẤP VÀ XÂY
DỰNG KHỐI ĐẠI ĐOÀN KẾT TOÀN DÂN Ở
VIỆT NAM TRONG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ
MINH "
SỰ THỐNG NHẤT GIỮA ĐẤU TRANH GIAI CẤP VÀ XÂY DỰNG KHỐI
ĐẠI ĐOÀN KẾT TOÀN DÂN Ở VIỆT NAM TRONG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ
MINH

NGUYỄN VĂN THẾ (*)
Trong bài viết này, tác giả đã đưa ra và phân tích tư tưởng Hồ Chí Minh về
sự thống nhất giữa đấu tranh giai cấp và xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân
ở Việt Nam theo hai nội dung: 1) Hồ Chí Minh nghiên cứu, nhận thức sâu sắc
bản chất cách mạng, khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin về vấn đề đấu
tranh giai cấp và đoàn kết giai cấp, dân tộc, quốc tế; 2) Hồ Chí Minh phân
tích một cách cụ thể mối quan hệ giữa các giai tầng trong xã hội và chủ động
kết hợp đấu tranh giai cấp với xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc, không

chủ nghĩa Mác - Lênin mang tính nhân văn, nhân đạo sâu sắc. Về vấn đề đoàn
kết giai cấp, dân tộc và quốc tế, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin
cũng đã đưa ra những chỉ dẫn quý báu. Đoàn kết giai cấp, dân tộc, quốc tế
phải theo lập trường giai cấp công nhân, lấy sự thống nhất về những lợi ích
căn bản làm cơ sở để đoàn kết, tập hợp các lực lượng cách mạng và phân hoá,
cô lập các lực lượng thù địch. Trong quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin,
đấu tranh giai cấp và liên minh giai cấp, đoàn kết giai cấp, dân tộc và quốc tế
là những cái không hoàn toàn đối lập nhau.
Hồ Chí Minh đã nghiên cứu, nắm vững thực chất của những vấn đề mang ý
nghĩa phương pháp luận trong lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về đấu tranh
giai cấp và đoàn kết giai cấp, dân tộc và quốc tế. Ngay từ khi còn học ở Đại
học Phương Đông, Hồ Chí Minh đã được học tập “nguyên lý đấu tranh giai
cấp”. Đây là một trong những nội dung quan trọng mà nhà trường giảng dạy
cho cán bộ cách mạng. Gắn lý luận với thực tiễn, Người đã nghiên cứu, khảo
sát các cuộc đấu tranh giai cấp tiêu biểu trên thế giới. Từ đó, Người đã phê
phán quan điểm sai trái về đấu tranh giai cấp, về “lý luận hợp tác giai cấp”
của những người theo chủ nghĩa cải lương - một trào lưu chính trị trong
phong trào công nhân, đối lập với chủ nghĩa Mác.
Hồ Chí Minh luôn nhất quán quan điểm duy vật lịch sử, coi đấu tranh giai cấp
chỉ là phương tiện để đạt mục đích giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và
giải phóng con người. Đối với cuộc đấu tranh giữa các giai cấp, tầng lớp
trong nội bộ nhân dân, Người chỉ rõ mục đích của cuộc đấu tranh này không
phải để loại trừ, gạt bỏ những người sai trái, tội lỗi (dù họ thuộc thành phần
giai cấp, tầng lớp nào trong xã hội), mà đấu tranh bằng những hình thức phù
hợp để cải tạo, hạn chế mặt tiêu cực, phát triển mặt tích cực, góp phần vào
xây dựng và hoàn thiện con người. Nổi bật trong phương pháp tư tưởng của
Người không phải là khơi sâu mâu thuẫn vốn có (kể cả mâu thuẫn đối kháng),
mà tập trung mọi nỗ lực cao nhất để tìm kiếm sự thống nhất, sự hiểu biết, gần
gũi, sự đoàn kết hoà hợp theo những nguyên tắc có lý, có tình. Ngay cả khi
buộc phải giải quyết mâu thuẫn bằng việc sử dụng bạo lực cách mạng thì khi

Sau khi chúng ta có chính quyền cách mạng, Hồ Chí Minh vẫn nhất quán
phương pháp kết hợp nguyên tắc đấu tranh giai cấp với xây dựng khối đoàn
kết dân tộc phù hợp với tình hình mới. Tại “Hội nghị giảm tô và cải cách
ruộng đất”, ngày 31 - 10 - 1955, Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Cải cách
ruộng đất là một cuộc đấu tranh giai cấp”, một cuộc cách mạng long trời
chuyển đất, có ảnh hưởng tới mọi giai tầng trong xã hội ta. Trong cuộc đấu
tranh giai cấp này, lực lượng của địch là giai cấp địa chủ và những khuyết
điểm của cán bộ, những khuyết điểm đó là đồng minh đắc lực của địch; lực
lượng của ta có Đảng, Chính phủ, Mặt trận dân tộc thống nhất, quân đội, bần
cố trung nông, công an, du kích. Việc xác định lực lượng địch, ta như thế là
một quan điểm chính trị thật sự khoa học, hoàn toàn khác với quan điểm máy
móc phân chia đơn thuần ai là địch, ai là ta và chỉ cần thủ tiêu bên địch để còn
lại “ta với ta”… Hồ Chí Minh đã chỉ ra những sai lầm, khuyết điểm trong cải
cách ruộng đất, nổi lên là việc thực hiện đoàn kết nông thôn. Người yêu cầu
cần sửa chữa những khuyết điểm, như không dựa vào bần cố nông, không
đoàn kết chặt chẽ với trung nông, không thực hiện liên hiệp với phú nông.
Đối với giai cấp địa chủ, nông dân cũng không “vơ đũa cả nắm” mà có phân
biệt. Riêng đối với địa chủ thì phải chiếu cố những địa chủ kháng chiến, ủng
hộ cách mạng và địa chủ có con là bộ đội, cán bộ; đối với địa chủ thật thà
theo pháp luật thì giúp đỡ cải tạo; "đối với những địa chủ cường hào gian ác,
đã có nhiều nợ máu, lại ngoan cố phá hoại thì mới trừng trị. Giáo dục cải tạo
là chính"(2). Hồ Chí Minh nhấn mạnh một điểm rất nhạy cảm, cần nhận thức
cho đúng là xem xét thành phần giai cấp và quan hệ gia đình để không rơi vào
quan điểm thành phần chủ nghĩa. Theo Người, thành phần giai cấp nhất định
có ảnh hưởng đến tư tưởng của con người, nhưng nó không phải là ảnh hưởng
quyết định…, điều quyết định vẫn là do bản thân mỗi người.
Hồ Chí Minh còn xác định rõ, để tiến hành đấu tranh giai cấp, đồng thời xây
dựng khối đại đoàn kết dân tộc, cần phải cải tạo và xây dựng các thành phần
kinh tế theo đường lối, chính sách của Đảng. Trong 9 năm kháng chiến chống
thực dân Pháp xâm lược (1945 - 1954), Hồ Chí Minh luôn quan tâm chỉ đạo

nguyên tắc là “không được phép bỏ một lực lượng nào sẵn sàng phục vụ quốc
gia”. Trong hệ thống phương pháp đại đoàn kết Hồ Chí Minh, điểm mấu chốt,
xuyên suốt là lấy cái chung, cái tương đồng để khắc phục cái dị biệt, lấy nhân
ái để giải quyết bất đồng. Người luôn phê phán những biểu hiện sai trái, như
chia rẽ, bênh vực lớp này, chống lại lớp khác… mà quên mất phải đại đoàn
kết để thực hiện mục tiêu chung của nhân dân, của dân tộc. Tuy nhiên, Hồ
Chí Minh luôn nhắc nhở phải chủ động đấu tranh để tăng cường đoàn kết,
đồng thời phải thấy rõ sự khác nhau căn bản giữa đấu tranh trong nội bộ nhân
dân Việt Nam với đấu tranh giải quyết mâu thuẫn đối kháng địch - ta. Tư
tưởng đại đoàn kết dân tộc của Hồ Chí Minh dựa trên phương pháp luận duy
vật lịch sử, giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa dân tộc và giai cấp và mối
quan hệ giữa các giai cấp, tầng lớp xã hội đã "hóa giải" được những đối
kháng về quyền lợi bộ phận trong những hoàn cảnh nhất định để quy tụ mọi
người, tập trung cao nhất cho quyền lợi của toàn dân tộc. Thực tế cho thấy,
Hồ Chí Minh đã nắm được "cái hồn" và vận dụng một cách sáng tạo lý luận
đấu tranh giai cấp của chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể ở Việt
Nam, nhờ đó mà vừa tạo ra được động lực phát triển của cách mạng thông
qua giải quyết mâu thuẫn khách quan, vốn có trong nội bộ nhân dân, dân tộc;
vừa tập trung được lực lượng vào khối đại đoàn kết dân tộc dưới sự lãnh đạo
của Đảng. Trong tư tưởng và hành động của Hồ Chí Minh không có sự đối
lập, loại trừ nhau giữa đấu tranh giai cấp và đại đoàn kết dân tộc, giữa lợi ích
giai cấp và lợi ích dân tộc, kiên quyết đấu tranh, phê phán tư tưởng thành
phần chủ nghĩa biểu hiện trong cả lĩnh vực chính trị, tư tưởng và kinh tế.
3. Giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa đấu tranh giai cấp
và đại đoàn kết dân tộc trong tình hình hiện nay.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa đấu tranh giai cấp và đại đoàn
kết dân tộc đã được hiện thực hoá và ngày càng khẳng định tính khoa học và
cách mạng. Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam qua các thời kỳ,
Đảng ta đã vận dụng đúng tư tưởng của Người, song cũng còn không ít những
thiếu sót, hạn chế trong vấn đề rất nhạy cảm và hệ trọng này. Thực tế cho

tộc. Theo đó, cần xoá bỏ mặc cảm, định kiến, phân biệt đối xử về quá khứ,
thành phần giai cấp; phải tôn trọng những ý kiến khác nhau không trái với lợi
ích dân tộc; xây dựng tinh thần cởi mở, tin cậy lẫn nhau, cùng hướng tới
tương lai. Với quan điểm đó, Đảng, Nhà nước ta đã có những chính sách đổi
mới, tập hợp, lôi cuốn ngày càng đông đảo các tầng lớp nhân dân, kể cả đồng
bào định cư ở nước ngoài trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc góp phần tích
cực vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Những quan
điểm đúng đắn của Đảng là cơ sở để đấu tranh khắc phục những nhận thức
giản đơn, phiến diện hoặc cường điệu, tuyệt đối hoá đấu tranh giai cấp, đồng
thời phòng, chống tư tưởng “thành phần chủ nghĩa” hoặc đoàn kết một cách
vô nguyên tắc.
Tuy nhiên, tình hình mới cũng đang đặt ra nhiều vấn đề cần phải giải quyết cả
về phương diện lý luận lẫn thực tiễn, có liên quan đến vấn đề đấu tranh giai
cấp và xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc. Hiện nay, cuộc đấu tranh giai cấp
ở nước ta vẫn đang tiếp tục diễn ra một cách khá gay gắt và phức tạp. Sự
nghiệp xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc đang đứng trước nhiều thách thức,
khó khăn mới. Các thế lực thù địch chưa từ bỏ ý đồ phá hoại, lật đổ chế độ xã
hội chủ nghĩa ở nước ta. Chúng đang ra sức đẩy mạnh chiến lược “diễn biến
hoà bình”, kết hợp gây bạo loạn lật đổ, với những âm mưu, thủ đoạn ngày
càng tinh vi, xảo quyệt. Đặc biệt, chúng đang ra sức lợi dụng vấn đề dân tộc,
tôn giáo, dân chủ, nhân quyền và những yếu kém, sự suy thoái, biến chất của
một bộ phận cán bộ, đảng viên để phá hoại khối đại đoàn kết dân tộc; xuyên
tạc đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước ta; chia rẽ các tầng lớp nhân
dân nhằm tạo ra mâu thuẫn, xung đột trong xã hội để làm suy yếu và lật đổ
chế độ ta. Vì vậy, hơn bao giờ hết, chúng ta cần tăng cường khối đại đoàn kết
dân tộc, đề cao cảnh giác, làm cho nhân dân các dân tộc, tôn giáo gắn bó với
cộng đồng dân tộc, với Đảng và chế độ xã hội chủ nghĩa; quan tâm giải quyết
lợi ích đúng đắn của nhân dân, tạo nên sự ổn định chính trị - xã hội, làm thất
bại mọi âm mưu, thủ đoạn chia rẽ, phá hoại của các thế lực thù địch. Tiếp tục
nghiên cứu để thấy rõ đặc điểm, nội dung, hình thức của cuộc đấu tranh giai

Đảng Cộng sản Việt Nam. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX.
Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2001, tr 85, 86.
(9) Đảng Cộng sản Việt Nam. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X.
Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2006, tr 116.