ho giấo ra àúâi tẩi Trung Qëc vâ,
trong hâng ngân nùm lõch sûã, cố
nhûäng ẫnh hûúãng sêu sùỉc àïën toân
bưå àúâi sưëng xậ hưåi ca àêët nûúác nây.
Khưíng Tûã - ngûúâi sấng lêåp Nho giấo - àûúåc
àấnh giấ khấc nhau qua cấc thúâi àẩi. Hổc
thuët ca ưng trẫi qua nhiïìu thùng trêìm
vâ chõu nhiïìu biïën àưíi, co
á lc àûúåc ngúåi ca
hïët lúâi, cố lc lẩi bõ mẩt sất thêåm tïå.
Gêìn àêy, trïn cú súã nhûäng thânh tûåu
lúán vïì mổi mùåt kinh tïë - xậ hưåi, Trung
Qëc àậ àùåt lẩi vêën àïì Nho giấo vâ àấnh
giấ lẩi Khưíng Tûã trïn cú súã khấch quan vâ
khoa hổc. Viïåc nghiïn cûáu vïì Khưíng Tûã àậ
diï
ỵn ra liïn tc vâ dưìn dêåp qua cấc cåc
hưåi thẫo, nghiïn cûáu vâ hổc têåp tẩi cấc
trûúâng àẩi hổc, qua cấc sấch bấo vïì Nho
giấo àûúåc xët bẫn ngây mưåt nhiïìu. Àùåc
biïåt, tûâ khi Hưåi Nho hổc qëc tïë àûúåc
thânh lêåp, viïåc nghiïn cûáu Nho giấo
khưng chó diïỵn ra úã Trung Qëc, mâ cô
n
trúã thânh mưåt trong nhûäng vêën àïì hổc
thåt ch ëu úã cấc nûúác Àưng Ấ vâ trïn
toân thïë giúái.
Mưåt sưë nûúác Àưng Ấ àậ cố sûå phất
triïín nhanh chống vïì cấc mùåt kinh tïë, xậ
hưåi vâ khoa hổc, k thåt. Nhiïìu nhâ sûã
hổc vâ xậ hưåi hổc àậ cho rùç

hưåi coi thûúâng. Thấi àưå vâ hânh vi àưëi xûã
vúái cha mể, cng nhû quan hïå giûäa vúå
chưìng, con cấi, anh em àang diïỵn ra khấ
ty tiïån vâ nhiïìu lc rêët àấng chï trấch.
Phẫi chùng àẩo àû
ác Nho giấo cố nhûäng
àiïìu tưët àểp mâ xậ hưåi ta àậ khưng giûä lẩi?
37
TRIÏËT HỔC, SƯË 8 (219), THẤNG 8 - 2009
(*) Giấo sû, Viïån Khoa hổc xậ hưåi Viïåt Nam.
So sấnh vúái viïåc mưåt sưë nûúác Àưng Ấ àậ vêån dng thânh cưng nhûäng mùåt tđch cûåc ca Nho giấo
vâo xêy dûång vâ phất triïín àêët nûúác giâu mẩnh, bâi viïët phên tđch mưåt cấch ngùỉn gổn nhûng sc tđch
nhûäng giấ trõ àûúng àẩi ca Nho giấo mâ Viïåt Nam cêìn khai thấc mưåt cấch húåp l trong quấ trònh
cưng nghiïåp hoấ, hiïå
n àẩi hoấ àêët nûúác. Àố lâ vêën àïì mưëi quan hïå giûäa Nho giấo vâ kinh tïë, vêën àïì
tu dûúäng àẩo àûác, vêën àïì tû tûúãng Nho giấo vïì quẫn l àêët nûúác, vêën àïì kïët húåp giûäa àẩo àûác vâ phấp
låt,… Cëi cng, bâi viïët khùèng àõnh, nïëu khưng àùåt vêën àïì nghiïn cûáu Nho giấo mưå
t cấch nghiïm
tc thò sệ lâ cú hưåi cho sûå phc hưìi nhûäng nhên tưë tiïu cûåc ca Nho giấo.
VÏÌ GIẤ TRÕ ÀÛÚNG ÀẨI CA NHO GIẤO VIÏÅT NAM
V KHIÏU(*)
héi th¶o qc tÕ: “nho gi¸o viƯt nam vμ v¨n hãa ®«ng ¸”
Trấch nhiïåm àùåt ra cho thúâi àẩi chng
ta lâ, trïn cú súã khoa hổc, mưåt mùåt, nhòn
lẩi nhûäng hẩn chïë ca Khưíng Tûã vâ hổc
thuët Nho giấo do ưng sấng lêåp; mùåt
khấc, khùèng àõnh nhûäng giấ trõ tinh thêìn
mâ ưng vâ hổc thuët ca ưng àậ cưëng
hiïën cho dên tưåc Viïåt Nam nối riïng, cho
cấc nûúác Àưng Ấ nối chung, thêåm chđ cho

xûã l nhû nhau úã nhûäng hoân cẫnh khấc
nhau vâ têìng lúáp khấc nhau.
2. Vêën àïì giẫi quët mưåt cấch húåp l
mưëi quan hïå giûäa Nho giấo vâ kinh tïë
Trẫi qua hâng chc thïë k, nhûäng nhâ
Nho bẫo th thûúâng trđch dêỵn nhûäng lúâi
nối ca Khưíng Mẩnh àïí biïån minh cho
nhûäng chđnh sấch bẫo th vïì mùåt kinh tïë.
Viïåc Nho giấo àïì cao nưng nghiïåp ài
àưi vúái hẩ thêëp cưng nghiïåp vâ thûúng
nghiïåp àậ cố tấc àưång tiïu cûåc khưng nhỗ
túái sûå kếo dâi tònh trẩng trò trïå
trong kinh
tïë úã Viïåt Nam vâ nhiïìu nûúác phûúng
Àưng. Ngây nay, trong quấ trònh phất
triïín àêët nûúác, nhûäng nûúác nây àậ phẫi
xốa bỗ sûå râng båc ca Nho giấo, nhû tû
tûúãng coi thûúâng lúåi đch vêåt chêët, khinh rễ
k thåt vâ mẩt sất cưng, thûúng nghiïåp
nhû àậ nối úã trïn.
Nhêåt Bẫn, Hân Qëc, Àâi Loan àïìu
dûåa va
âo nhûäng quan àiïím húåp l trong
Nho giấo àïí àêíy mẩnh sûå nghiïåp cưng
nghiïåp hốa vâ hiïån àẩi hốa àêët nûúác, vûâa
khuën khđch vêåt chêët, vûâa cưí v tinh
thêìn, gùỉn lúåi đch cấ nhên vúái lúåi đch xậ hưåi,
thưëng nhêët nghơa vâ lúåi, kïët húåp sûå tu
dûúäng àẩo àûác vúái viïå
c tđnh toấn lâm giâu.

38
k chuín biïën mẩnh mệ ca àêët nûúác.
Cấc nûúác nối trïn àậ khưng chó àôi hỗi sûå
nưỵ lûåc ca bẫn thên mưỵi ngûúâi trong viïåc
tu thên, mâ côn quy àõnh trấch nhiïåm c
thïí ca gia àònh, trûúâng hổc, xậ hưåi, nhâ
nûúác àưëi vúái viïåc nây.
Àưëi vúái Viïåt Nam, tu dûúäng àẩo àûác lâ
mưåt vêën àïì
vư cng quan trổng, nhû Hưì
Ch tõch àậ ln nhùỉc nhúã nhên dên ta.
Tuy nhiïn, Viïåt Nam cố nhûäng àiïím khấc
vúái cấc nûúác nối trïn vâ do àố, sûå khai
thấc Nho giấo cng cố nhiïìu àiïím khấc.
Viïåt Nam àậ trẫi qua cåc Cấch mẩng
thấng Tấm, mưåt cåc cấch mẩng tûâ dûúái
lïn. Cåc cấch mẩng nây àậ lêåt àưí chđnh
quìn ca thûå
c dên vâ phong kiïën. Nố trẫ
lẩi cho nhên dên àõa võ lâm ch àêët nûúác,
lïn ấn sûå ấp bûác bốc lưåt, khùèng àõnh sûå
bònh àùèng nam nûä, bûúác àêìu thûåc hiïån sûå
cưng bùçng xậ hưåi. Trong tònh hònh nối
trïn, Nho giấo cố nhiïìu àiïím khưng ph
húåp vúái nhûäng quan hïå múái trong xậ hưåi.
Tuy nhiïn, vêỵn côn rêët nhiïìu àiïím chng
ta cố thïí tiï
ëp thu àûúåc úã tû tûúãng Nho
giấo, nhû vêën àïì àùåt nhiïåm v tu thên lïn
hâng àêìu, huy àưång mổi lûåc lûúång gia

qëc lïn trïn lúåi đch gia àònh. Tuy nhiïn,
chng ta cng àậ coi nhể vâ gẩt bỗ nhiïìu
quan àiïím húåp l ca Nho giấo trong gia
àònh Viïåt Nam.
Hiïån nay, nhiïìu quan hïå vâ sinh hoẩt
kiïíu gia àònh c àậ khưng àûúåc quan têm
trong thúâi k khấng chiïë
n cùng thùèng
àang àûúåc khưi phc lẩi. Mổi ngûúâi quan
têm hún túái viïåc thúâ cng tưí tiïn, chùm
nom mưì mẫ, sûãa sang nhâ thúâ hổ, tòm lẩi
gia phẫ, nhêån lẩi anh em hổ hâng gêìn xa.
Tònh hònh nây cố xu hûúáng cng cưë thïm
quan hïå gia àònh, tẩo àiïìu kiïån, khuën
khđch mổi ngûúâi phất huy nhên tưë tđch cûåc
ca gia àònh trong lao àưång, hổc têåp vâ sûå
nghiïåp
dên giâu, nûúác mẩnh. Mùåt khấc,
chng ta cng cêìn ngùn chùån tû tûúãng gia
àònh ch nghơa, thấi àưå hổ hâng bao che
cho nhau, tẩo nïn tđnh chêët bê phấi giûäa
cấc dông hổ trong mưåt xậ, giûäa lúåi đch xậ
hưåi vâ lúåi đch gia àònh trong phẩm vi cẫ
nûúác. Mưåt quan àiïím àng àùỉn vïì vêën àïì
gia àònh hưm nay sệ vûâa àấp ûáng nhu cêìu
àưíi mú
ái ca àêët nûúác, vûâa khai thấc nhûäng
truìn thưëng tưët àểp ca gia àònh c, trong
àố cố nhûäng nhên tưë tđch cûåc ca Nho giấo.
5. Vêën àïì khai thấc tû tûúãng Nho giấo

àẩo àûác àûúåc hiïíu mưåt cấch ty tiïån hún
lâ dûåa vâo nhûäng låt lïå àậ thânh vùn. Vò
lệ trïn ma
â trûúác àêy, úã nhûäng nûúác theo
Nho giấo, giúái cêìm quìn thûúâng xët
phất tûâ quìn lúåi ca têåp àoân, giai cêëp
mònh àïí xûã l nhûäng viïåc chùèng ra phấp
trõ, mâ cng chùèng ra àûác trõ.
Vêën àïì àùåt ra hưm nay cho chng ta
lâ, cêìn phẫi cố sûå kïët húåp giûäa àẩo àûác vâ
pha
áp låt nhùçm xêy dûång mưåt nhâ nûúác
phấp quìn xậ hưåi ch nghơa vâ mưåt nïìn
àẩo àûác múái. Sûå kïët húåp àẩo àûác vâ phấp
låt sệ vûâa thc àêíy sûå nghiïåp àưíi múái
hưm nay, vûâa xêy dûång nhûäng con ngûúâi
kiïíu múái cho xậ hưåi ngây mai.
6. Vïì mưëi quan hïå giûäa cấ nhên vâ xậ
hưåi (ng ln), vïì nhûäng phêím chêët cú
bẫn ca con ngûúâi (ng thûúâng)
Nho giấo àôi hỗi con ngûúâi trûúác hïët
phẫi cố nhûäng quan hïå cú bẫn trong cấc
quan hïå xậ hưåi. Trûúác hïët lâ 5 mưëi quan
hïå àûúåc gổi lâ ng ln: vua tưi, cha con,
chưìng vúå, anh em, bê bẩn. Hiïån nay,
nhûäng nhu cêìu vïì quìn tûå do ca cấ
nhên, vïì àúâi sưëng riïng tû, vïì thûác dên
ch ca con ngûúâi àang trúã thânh nhû
äng
vêën àïì mâ cấc nûúác theo Nho giấo cêìn

vai trô to lúán trong lõch sûã Viïåt Nam vâ
àïën nay, nố vêỵn côn tiïëp tc cố tấc dng
trong xậ hưåi. Do àố, nïëu khưng àùåt vêën àïì
nghiïn cûáu Nho giấo mưåt ca
ách nghiïm tc
thò chng ta sệ bng trưi cho sûå phc hưìi
nhûäng nhên tưë tiïu cûåc ca Nho giấo,
àưìng thúâi cng sệ lậng phđ nhûäng nhên tưë
tđch cûåc mâ Nho giấo côn cố thïí àống gốp
vâo sûå nghiïåp ca àêët nûúác ta hưm nay.
Chng ta cêìn hổc têåp thấi àưå ca Ch
tõch Hưì Chđ Minh àưëi vúái viïåc vûâa khai
thấc nhûä
ng nhên tưë húåp l ca Nho giấo,
vûâa gẩt bỗ nhûäng nết tiïu cûåc ca nố. ÚÃ
chưỵ, Ngûúâi àậ nhanh chống cẫi biïën nhiïìu
khấi niïåm ca Nho giấo àïí nhûäng khấi
niïåm êëy chûáa àûång mưåt nưåi dung múái
trong hònh thûác c. Trong quấ trònh cưng
nghiïåp hốa vâ hiïån àẩi hốa àêët nûúác,
chng ta cê
ìn xấc àõnh nhûäng quan àiïím
l lån àng àùỉn nhùçm xêy dûång mưåt nïìn
àẩo àûác múái trong gia àònh vâ xậ hưåi, xêy
dûång nhûäng phûúng hûúáng tu dûúäng cấ
nhên trïn cú súã phất huy vâ àưíi múái
truìn thưëng dên tưåc, trong àố cố nhûäng
nhên tưë tđch cûåc ca Nho giấo.

V KHIÏU