www.hoc360.vn

Đề bài: Tình yêu quê hương đất nước trong bài Việt Bắc (Tố Hữu), Bên kia
sông Đuống (Hoàng Cầm), Đất Nước(Nguyễn Đình Thi).
Văn hào Êrenbua có nói: “Lòng yêu nước ban đầu là lòng yêu những vật tầm thường
nhất , yêu cái cây trồng ở trước nhà , yêu cái phố nhỏ đổ ra bờ sông , yêu vị thơm chua
chát của trái lê mùa thu , hay mùa cỏ thảo nguyên có hơi rượu mạnh. Chiến tranh khiến cho
mỗi công dân Xô Viết nhận ra vẻ thanh tú của chốn quê hương. Người vùng Bắc nghĩ đến
những cánh rừng bên dòng sông Vina hay miền Xucônô thân cây mọc là là mặt nước , nghĩ
đến những đêm tháng sáu sáng hồng và tiếng cô nàng gọi đùa người yêu. Người xứ Ucơren
nhớ bóng thuỳ dương tư lự bên đường…”. Cuộc kháng chiến chống Pháp thần thành của
dân tộc ta cũng đã khiến cho mỗi người Việt Nam càng thêm yêu thêm quý quê hương đất
nước mình. Những công dân nhạy cảm nhất đã phản ánh tình yêu quê hương đất nước của
nhân dân ta trong những bài thơ. Tiêu biểu cho những bài thơ đó là “Bên kia sông Đuống“
của Hoàng Cầm , “Đất nước“ của Nguyễn Đình Thi và “Việt Bắc“ của Tố Hữu .
Nhà thơ Hoàng Cầm đi kháng chiến chống Pháp giữa núi rừng Việt Bắc, nhà thơ nhớ
về quê hương Kinh Bắc bên kia sông Đuống đang còn trong bóng tối của giặc Pháp xâm
lược:
“Sông Đuống trôi đi

M
ột d
òng l
ấp lánh

N
ằm nghi
êng nghiêng trong kháng chi
ến trường k


Nhưng rồi giặc Pháp tàn bạo đã chà đạp lên quê hương thân yêu của nhà thơ :
“Quê hương ta từ ng
ày kh
ủng
khi
ếp

Gi
ặc kéo l
ên ngùn ng
ụt lửa hung t
àn
Những giá trị văn hoá cổ truyền bị phá hoạt. Còn đâu cuộc sống yên vui , còn đâu
những cô nàng “môi cắn chỉ quết trầu“, còn đâu những cô hàng xén răng đen“ cười như
mùa thu toả nắng“ , thật đau xót khi : www.hoc360.vn

“M
ẹ con đ
àn l
ợn âm dương

Chia lìa
đôi ngả

Đám cưới chuột đang tưng bừng rộn r
ã

ủa chúng ta

Núi r
ừng đây l
à c
ủa chúng ta

Nh
ững cánh đồng thơm mát

Nh
ững ngả đường bát ngát

Nh
ững d
òng sông
đỏ nặng ph
ù sa”
Nếu Hoàng Cầm nồng nàn với những kỷ niệm thì Nguyễn Đình Thi suy tư và triết lí
về đất nước, về không gian, về thời gian. Hoàng Cầm gợi lên hình ảnh con người của quê
hương còn Nguyễn Đình Thi gợi lên con người của lịch sử. Cụ thể và khái quát , trừu tượng
đều có sức mạnh:
“Nước chúng ta,

Nước những người chưa bao giờ khuất

Đêm đêm r
ì r
ầm trong tiếng đất



Mười lăm năm ấy thiết tha mặn nồng.

Mình v
ề m
ình có nh
ớ không

Nhìn cây nh
ớ núi , nh
ìn sông nh
ớ nguồn?
“
Lời Việt Bắc gợi đến tình nghĩa sâu sắc từ những ngày gian khổ , chia ngọt sẻ bùi :
“Mình v
ề , có nhớ chiến khu

Mi
ếng cơm chấm muối , mối th
ù n
ặng cai?

Mình v
ề , rừng núi nhớ ai

Trám bùi để rụng , măng mai để gi
à.
Mình
đi , có nhớ những nh
à

Ngày xuân mơ nở trắng rừng

Nh
ớ người đan nón chuốt từng sợi giang.

Ve kêu r
ừng phách đổ v
àng
Nh
ớ cô em gái hái măng một m
ình
R
ừng thu trăng rọi ho
à bình www.hoc360.vn

Nh
ớ ai tiếng hát ân t
ình thu
ỷ chung”

Từ âm điệu trữ tình ngọt ngào thắm thiết , nhiều đoạn vang lên âm hưởng anh hùng
ca. Tác giả tự hào về những chiến thắng oai hùng của dân tộc như Phủ Thông , Đèo Giàng ,
Sông Lô , Tây Bắc , Điện Biên Phủ. Ngợi ca những chiến thắng vẻ vang của dân tộc cũng
chính là nhà thơ thể hiện ở đỉnh cao tinh thần yêu quê hương đất nước :
“Nh
ững đường Việt Bắc của ta


thơ “Việt Bắc “diễn tả tình cảm mới mẻ , tình yêu quê hương cách mạng. “Dòng suối đổ vào
sông, con sông Volga đi ra bể. Lòng yêu nhà , yêu làng xóm , yêu miền quê trở nên tình yêu
tổ quốc“ (Êrenbua). Mỗi bài thơ của Hoàng Cầm , của Nguyễn Đình Thi , của Tố Hữu như
những dòng suối trong trẻo mát lành đã đổ vào dòng sông của tình yêu quê hương và góp
phần làm nên biển lớn của tình yêu Tổ quốc. Từ “xao xác gợi âm thanh của những chiếc lá
vàng lăn trên phố dài Hà Nội, tiếng thu của phố phường”. “Làm thơ là cân từng một phần
nghìn miligram quặng chữ” ( Maiacôpxki ). Nguyễn Đình Thi cũng đã cân nhắc từ ngữ theo
tinh thần như thế. “Hơi may” chứ không phải “heo may”, nghĩa là còn nhẹ hơn gió heo may.
Tác giả đã miêu tả được không khí rất đặc trưng của Hà Nội trong những ngày đầu thu với
những nét tĩnh lặng, buồn và đẹp.
Mùa thu gợi cho nhà thơ nhớ lại như in hình ảnh của những thanh niên Hà Nội ra đi
kháng chiến. Trong lớp người ra đi chắc chắn có tác giả, hồi đó cũng còn rất trẻ:
“Người ra đi đầu không ngoảnh lại

Sa
u lưng thềm nắng lá rơi đầy.”
www.hoc360.vn

Những thanh niên Hà Nộ giã từ thủ đô hoa lệ lên đường đi kháng chiến chống Pháp,
tư thế thật là dứt khoát: “đầu không ngoảnh lại”. Tư thế và dáng vẻ đó không nói lên sự hờ
hững mà thể hiện sự xúc động trong lòng. Người thanh niên Hà Nội ra đi kháng chiến hồi
đó, tinh thần gần với người hiệp sĩ. Nhiều nhà thơ cũng đã miêu tả những chàng thanh niên
rời Hà Nội đi kháng chiến với tinh thần nghĩa hiệp như vậy:
“Chi
ến trường đi chẳng tiếc đời xanh”

(Quang Dũng )

(Anh Thơ)
Câu thơ cũng gợi nhớ câu thơ ấn tượng trong bài thơ Việt Bắc của Tố Hữu: “Ve kêu
rừng phách đổ vàng”.
“Người ra đi đầu không ngoảnh lại” mà vẫn nhận biết lá rơi đầy “sau lưng thềm
nắng” thì không thể nói hết được lòng yêu quê hương Hà Nội của “người ra đi” sâu thẳm
dường nào!
Nguyễn Đình Thi là nhà thơ có sức nỗ lực phấn đấu cho từng câu thơ, cho sự giàu có
bên trong câu thơ. Ông coi thường sự liên kết bên ngoài giữa các câu thơ. Trên con đường
nỗ lự phấn đấu ấy, nhà thơ đã để lại những câu thơ hay, những câu thơ dày dặn chất liệu
cuộc sống, nặng trĩu tư tưởng và có sức lay động mạnh mẽ tâm hồn người đọc. Mấy câu thơ
trong phần mở dầu bài thơ “Đất nước”là thành công mĩ mãn của Nguyễn Đình Thi trong
nghệ thuật thơ.
Tài li
ệu sưu tầm