Chẩn đoán và xử trí cơn hen phế quản nặng ở
ngời lớn
I. đại cơng :
1. Định nghĩa :
Định nghĩa Hen phế quản theo quy ớc quốc tế 1992 : Hen phế quản là
hội chứng viêm mạn tính đờng hô hấp có sự tham gia của nhiều loại tế bào
nh mastocyte, eosinophile Hội chứng viêm này gây nên tắc nghẽn phế
quản, sự tắc nghẽn này có thể tự hồi phục hoặc do điều trị, đồng thời gây
tăng tính phản ứng của phế quản với nhiều tác nhân kích thích.
2. Đặc điểm về sinh bệnh học
Cơn hen phế quản cấp là một tình trạng đặc trng bởi sự co thắt kịch
phát các phế quản do hiện tợng viêm các phế quản và co thắt cơ trơn phế
quản. Hiện tợng viêm là yếu tố trung tâm của sinh bệnh học, gây nên co thắt
phế quản và tăng tính phản ứng của khí quản.
Có nhiều yếu tố khác nhau tham gia vào quá trình viêm : các tế bào
viêm (đại thực bào, mastocyte, bạch cầu ái kiềm, bạch cầu ái toan, bạch cầu
trung tính, tế bào T và B), nhiều cytokines gây viêm đợc giải phóng (IL
4
, IL
5
,
IL
6
, GMCSF, ), nhiều loại chất trung gian hoá học tiên phát và thứ phát
(histamine, serotonine, bradykinine, thromboxane A
2
, prostaglandine,
leucotrienes, PAF), hệ thần kinh thực vật (giao cảm và phó giao cảm),
Trong cơn hen phế quản có hiện tợng tắc nghẽn lòng phế quản do
niêm mạc phế quản bị phù nề và do tăng tiết dịch phế quản tạo thành các nút
nhầy bít tắc lòng phế quản.

nguyên nhân, hoặc có cơn tăng huyết áp.
2.3. Polyp đờng thở :
Cơn khó thở thờng xuất hiện khá đột ngột, nhất là khi thay đổi t thế,
kết thúc cũng đột ngột. Có thể chẩn đoán bằng nội soi khí - phế quản.
2.4. Dị vật đờng thở:
Bệnh sử sặc, hít phải dị vật
Hội chứng xâm nhập sau khi hít dị vật: cơn ho dữ dội, ngạt thở cấp
Không có tiền sử hen phế quản
2.5. Viêm phế quản cấp :
Thờng kèm theo sốt, không có tiền sử hen phế quản.
2.6. Tràn khí màng phổi :
Không bao giờ nhầm giữa tràn khí màng phổi và hen phế quản. Nhng
khó thở do tràn khí màng phổi xảy ra trên bệnh nhân hen phế quản có thể
nhầm với cơn hen phế quản cấp. Khi trên bệnh nhân hen phế quản xuất hiện
khó thở đột ngột, thờng dữ dội, kèm theo rì rào phế nang giảm, gõ trong ở
một bên phổi, nhất là khi có tràn khí dới da, phải nghĩ tới tràn khí màng phổi.
2
3. Đánh giá mức độ của cơn hen ngay khi bệnh nhân tới cấp cứu
Ngay khi bệnh nhân vào viện, phải xác định đây là cơn hen thờng, cơn
hen nặng hay cơn hen nguy kịch để lựa chọn cách xử trí đúng và tiên lợng
bệnh.
3.1.Các dấu hiệu nặng của cơn hen phế quản:
Khó thở liên tục không nằm đợc (phải ngồi để thở)
Nghe phổi có nhiều ran rít hai phổi, cả khi hít vào và thở ra
Nói từng từ (khó nói, khó ho)
Tình trạng tinh thần kích thích
Vã mồ hôi
Tím rõ
Co kéo các cơ hô hấp phụ
Thở nhanh trên 30 lần/phút

Cơn hen phế quản nặng: thuốc trớc thủ thuật sau
Cơn hen phế quản nguy kịch: thủ thuật trớc thuốc sau
A- Cơn hen phế quản nặng:
Cần xử trí rất khẩn trơng:
1. Thở ô xy mũi 4-8 lít/phút
2. Thuốc giãn phế quản:
- Salbutamol (ventoline) dung dịch khí dung 5 mg
Hoặc:
- Bricanyl (terbutaline) dung dịch khí dung 5 mg
Hoặc:
4
- Berodual (albuterol và ipratropium) dung dịch khí dung
Khí dung qua mặt nạ 20 phút/lần, có thể khí dung đến 3 lần liên tiếp
nếu sau khi khí dung 1 lần cha có hiệu quả
Đánh giá lại tình trạng bệnh nhân sau 3 lần khí dung:
+ Nếu hết hoặc đỡ khó thở nhiều: khí dung nhắc lại 4 giờ/lần, kết hợp
thêm thuốc giãn phế quản đờng uống
+ Nếu không đỡ khó thở: kết hợp khí dung với truyền tĩnh mạch:
. Salbutamol ống 5 mg, pha trong dung dịch natri chlorua 0,9% hoặc
glucose 5% truyền tĩnh mạch (bằng bơm tiêm điện hoặc máy truyền
dịch- nếu có), tốc độ truyền khởi đầu 0,5 mg/giờ (0,1 - 0,2
àg/kg/phút), tăng dần tốc độ truyền 15 phút/lần đến khi có hiệu quả
(có thể tăng liều đến 4 mg/giờ).
Hoặc :
. Bricanyl truyền tĩnh mạch (với liều tơng tự salbutamol) hoặc tiêm dới
da 0,5 mg mỗi 4-6 giờ.
Nếu không có salbutamol hoặc bricanyl dạng khí dung, có thể dùng
salbutamol hoặc bricanyl dạng xịt :
Xịt họng 2 nhát liên tiếp (đồng thời hít vào sâu)
Nếu sau 20 phút không đỡ khó thở : xịt họng tiếp 2-4 nhát. Trong vòng

chuyển bệnh nhân lên tuyến trên.
Chú ý đảm bảo điều trị, chuẩn bị sẵn thuốc và phơng tiện cấp cứu tối thiểu
trong quá trình vận chuyển bệnh nhân:
- Thở ô xy
- Thuốc giãn phế quản
- Đặt đờng truyền tĩnh mạch
- Bóng Ambu và mặt nạ- ống nội khí quản và bộ đặt nội khí quản
(nếu có)
B- Xử trí cơn hen phế quản nguy kịch
1. Bóp bóng qua mặt nạ với oxy 10-12 lít/phút
2. Nhanh chóng tiến hành đặt ống nội khí quản và bóp bóng qua nội khí
quản.
Nếu không đặt đợc nội khí quản, hoặc bệnh nhân biểu hiện ngạt thở, tiến
hành mở khí quản cấp cứu.
3. Các thuốc:
- Adrenalin:
6
Tiêm tĩnh mạch 0,3 mg, tiêm nhắc lại sau 5 phút nếu cha đạt đợc hiệu
quả giãn phế quản hay huyết áp tụt.
Sau đó truyền adrenalin tĩnh mạch liên tục với liều bắt đầu 0,2 - 0,3
àg/kg/phút, điều chỉnh liều thuốc theo đáp ứng của bệnh nhân (mức
độ co thắt phế quản, nhịp tim và huyết áp).
Chống chỉ định dùng adrenalin: suy tim, bệnh mạch vành, huyết áp cao,
loạn nhịp tim
Salbutamol hoặc bricanyl hoặc aminophyllin dùng đờng tĩnh mạch
với liều nh đối với cơn hen phế quản nặng.
- Depersolon (ống 30 mg), hoặc Solumedrol (ống 40 mg) tiêm tĩnh
mạch 3 - 4 giờ/ống.
- Điều trị phối hợp (kháng sinh, truyền dịch ) tơng tự cơn hen nặng
4. Gọi ngay đội cấp cứu ngoại viện của tuyến cấp cứu cao hơn.