Công ty Cổ phần Đầu tư công nghệ Giáo dục IDJ

Biên tập viên : Trần Hải Tú |

Nội dung môn Ngữ văn
1 Gợi ý về sự thể hiện giá trị hiện thực trong truyện ngắn
Chí Phèo của Nam Cao
1. Phơi bày bộ mặt của giai cấp thống trị và định kiến xã hội nặng nề
trong xã hội cũ

Bè lũ thống trị
Có thể nói làng Vũ Đại là bức tranh xã hội nông thôn thu nhỏ vì tồn tại 2 mâu thuẫn
cơ bản: Mâu thuẫn giữa nông dân và địa chủ và mâu thuẫn giữa nội bộ giai cấp thống trị.
Mâu thuẫn giữa nội bộ giai cấp thống trị với nhau chẳng phải do thế đất “quần ngư
tranh thực” như thày địa lí nói mà là do cường hào chia làm năm bè bảy bối, chờ nhau lụn
bại mà trị nhau. Đây là mâu thuẫn gay gắt, khá phổ biến, và cũng là nguyên nhân của
những số phận như Năm Thọ, Binh Chức, Chí Phèo.
Mâu thuẫn giữa nông dân và địa chủ được cụ thể hoá bằng quan hệ Chí Phèo- Bá
Kiến. Chí Phèo là nạn nhân đau khổ nhất của Bá Kiến. Bá kiến là tên địa chủ phong kiến xảo
quyệt trong phép trị dân, dâm ô như bất kì tên thống trị nào. Hắn có quyền lực, gian hùng,
nham hiểm.
Thì đây, cứ nhìn cái cách hắn nói, cười và xử trí trước bất kì tình huống nào: hắn có


Nội dung môn Ngữ văn
2 cơng, hai mắt gườm gườm
trông gớm chết
! Hắn mặc quần áo nái đen với cái áo tây vàng.
Cái ngực phanh, đầy những nét chạm trổ rồng phượng với một ông tướng cầm chuỳ, cả hai
cánh tây cũng thế.
Trông gớm chết
!”. Ta có cảm tưởng rõ ràng rằng những con người ấy
đang xúm xít nhau lại, vừa tò mò, len lét nhìn kẻ tha hương trở về với hình thù kỳ dị vừa thì
thầm bàn tán, bình phẩm với nhau.
Và đây, cái cách họ để ý chuyện xung quanh: “Phải ông lý Cường thử có nhà xem
nào! Quả nhiên họ nói có sai đâu! Đấy, có tiếng người nói sang sảng quát: “Mày muốn lôi
thôi gì? Cái thằng không cha không mẹ này! Mày muốn lôi thôi gì? ”. Đã bảo mà! Cái
tiếng quát tháo kia là tiếng lý Cường . Lý Cường đã về! Lý Cường đã về! Phải biết… A ha!
Một cái tát rất kêu. Ôi! Cái gì thế này? Tiếng đấm, tiếng đá nhau bịch bịch. Thôi cứ gọi là
tan xương! Bỗng “choang” một cái, thôi phải rồi, hắn đập cái chai vào cột cổng… Ồ hắn kêu!
Hắn vừa chửi vừa kêu làng như bị người ta cắt họng. Ồ hắn kêu!”. Đám đông ấy dường như
đang núp trong nhà thập thò, căng tai ra nghe ngóng, vừa đoán tình hình vừa thì thầm
truyền tai nhau nghe những diễn biến gay cấn của vụ việc bên nhà ông Bá Kiến. Đó là đám
đông sống lãnh đạm, thờ ơ với những nỗi đau của con người nhưng lại giỏi xen ngang, bình
phẩm, tò mò, kháo chuyện.
Ngoài bàn tay của bè lũ thống trị, thì chính định kiến nặng nề của đám đông đã khép
lại cánh cửa để Chí Phèo trở về làm người lương thiện. Bà cô Thị Nở chính là đại diện, là


3 Chí đã từng bước trở thành con quỷ dữ sau khi ở tù về, chẳng còn ai nhận ra anh
canh điền của bảy tám năm về trước nữa. Hắn làm tay sai cho Bá Kiến, gây ra bao nhiêu
đau thương cho dân làng Vũ Đại này. Điều gì có thể khiến một con người chân chất, hiền
lành thay đổi đến vậy. Thời gian chăng? Không, thời gian chỉ làm cho con người già đi chứ
không hề tạo ra cho con người cái “đầu trọc lốc”, sự cơng cơng trên khuôn mặt hay “những
nét trạm trổ rồng, phượng…” trên mình. Tuy Nam Cao không trực tiếp nói ra nhưng ai cũng
có thể lờ mờ đoán ra cái thế lực đầu tiên đã làm tha hóa anh canh điền, đó chính là nhà tù
thực dân.
Chí cũng thật đáng thương khi hắn bị tất cả mọi người xa lánh, “ tất cả mọi người
đều sợ và tránh mặt hắn mỗi lần hắn qua”. Ngay từ chi tiết đầu truyện, Nam Cao đã để cho
Chí vừa đi vừa chửi, hắn chửi trời, chửi đời, chửi cả làng Vũ Đại, ấy thế mà có ai thèm trả lời
hắn. Ai cũng tự nhủ “chắc nó trừ mình ra”. Tiếng chửi của Chí Phèo thật thảm hại vì những
âm thanh của Chí xét ra cũng chỉ là âm thanh “ù xẹt” bên tai dân làng Vũ Đại này, một âm
thanh vô nghĩa trong muôn vạn âm thanh của vũ trụ. Thật đáng thương thay cho Chí Phèo
vì hắn đã mất đi quyền giao tiếp với mọi người, mà khi đã mất đi quyền ấy rồi thì cho dù Chí
có chửi hay khóc, uống rượu hay kêu làng phỏng có khác gì nhau? Thậm chí, khi “bám bíu”
lấy Thị Nở lúc đêm khuya, Chí Phèo “kêu làng” thì cả làng cũng “không ai động dạng”, “đáp
lại lời hắn cũng chỉ có mấy con chó cắn xốn xang trong làng”. Đó chẳng phải là nỗi cô độc bị
đồng loại không thừa nhận đó sao? Nhiều khi chính sự thiếu vắng tình thương, niềm cảm
thông của những người xung quanh cũng làm cho con người ta dấn sâu hơn vào vũng bùn
tha hoá.
Một kiếp người sống trong sự cô đơn, Chí Phèo tưởng như đã nắm được một chút
ánh sáng hy vọng cho một tương lai tươi sáng hơn khi Thị Nở bước vào cuộc đời hắn. Thế
nhưng, dường như ông trời không muốn dành cho Chí một sự ưu ái nào hết. Có lẽ khi viết
“Chí Phèo”, Nam Cao đã muốn bày cho người đọc thấy cái sự cùng cực lớn nhất của một
người nông dân bị tha hoá bằng cách để cho Chí Phèo bị cự tuyệt quyền làm người. Ngay

linh hồn cho quỷ; giờ đây ý thức về nhân phẩm thức dậy, linh hồn đã trở về, Chí Phèo lại
phải tự huỷ diệt cuộc sống của mình.
3. Đánh giá
 Bằng một cái nhìn tinh tế, một trí tuệ sâu sắc và tinh thần sáng tạo của người
nghệ sĩ, Nam Cao đã khắc hoạ thành công một thực tế đã trở thành quy luật
ở nông thôn Việt Nam trước Cách mạng: một bộ phận nông dân bị tha hoá,
lưu manh hoá, tức là bị các thế lực tàn bạo cướp đi cả nhân hình lẫn nhân
tính. (so sánh với Ngô Tất Tố, Vũ Trọng Phụng)
 Đồng thời, Nam Cao đã phát hiện và khẳng định thiên tính đẹp đẽ, sức sống
tiềm tàng, mãnh liệt của con người ngay cả khi họ bị xã hội phi nhân tính chà
đạp, cướp đi hồn người. Nhà văn khẳng định một chân lí: Dù ở trong hoàn
cảnh nào thì bản chất lương thiện của con người vẫn tồn tại. Hướng thiện và
tìm đến những điều tốt đẹp- đó là bản tính tự nhiên và ước muốn vĩnh hằng
của loài người. Tuy nhiên, Nam Cao chưa thể hiện được sự đổi đời của người
nông dân mà bi quan về tiền đề của họ. Đây là hạn chế chung của thời đại và
văn học hiện thực trước năm 1945.