Phân tích nhân vật Chí Phèo trong truyện ngắn
cùng tên của Nam Cao để làm nổi bật giá trị
hiện thực và giá trị nhân đạo của tác phẩm.
Bài làm
Với Chí Phèo, Nam Cao đã xuât hiện trong văn học
như một tác giả tiêu biểu nhất của văn học hiện
thực phê phán 1940 -1945, thời kỳ mới đầy thử
thách với dòng văn học đó. Cũng như các cây bút
lớp trước, Nam Cao đặc biệt quan tâm thể hiện số
phận khốn khổ trăm chiều của những người nghừo
bị áp bức bóc lột đương thời. Có điều, trong cảm
hứng “vạch khổ” hcugn của mọi nhà văn
hiện thực, ngòi bút Nam cao có những khám phá
riêng về số phận người lao động bị chà đạp. Hình
tượng nhân vật Chí Phèo - một điển hình nghệ
thuật bất hủ trong văn xuôi Việt Nam – đã thể hiện
đầy đủ cái nhìn mới mẻ ,độc đáo, có chiều sâu cua
Nam Cao trong việc thể hiện nỗi khổ của người cố
nông.
Chí Phèo sinh ra không cha không mẹ, không họ
hàng thân thích, không nhà cửa, không tấc căm dìu,
cả đời không hề biết đến bàn tay chăm sóc của đàn
bà nếu không gặp Thị Nở…Hắn ra đời trong một
cái lò gạch cũ hoang, trong chiếc váy chụp; tuổi thơ
của hắn bơ vơ, hết đi ở cho nhà này đến đi ở cho
nhà nọ, đến hai mươi tuổi thì làm canh điền cho
nhà giàu…
Đó là cuộc đời khốn khổ của một kể thuộc hạng
“cùng đơn cả dân cùng” ở nông thôn trước cách
mạng. Nhưng nỗi khổ ghê gớm của Chí Phèo được
ngòi bút Nam Cao tập trung thể hiện không phải ở

trẻ trung, anh cũng phân biệt tình yêu chân chính
và thói dâm dục xấu xa khi bị gọi lên bóp chân cho
cái bà ba “quỷ quái”, anh chỉ thấy được nhục chứ
không yêu đương gì! Nhưng bản chất lương thiện,
trong tróng ấy của anh bị hủy hoại. Lão cường hào
cào già Bá Kiến vì ghen tuông vu vơ đã cho giải
Chí lên huyện rồi sau đó phải ngồi tù. Cái nhà tù
thực dân ấy đã tiếp tay lão cường hào bắt giam anh
Chí lương thiện, vô tội để thả ra một anh Chí Phèo
hung ác, lưu manh, tức là đã biến một người lao
động lương thiện thành một con quỷ dữ. Trở về
làng Vũ Đại đầy bọn cường hào độc ác “ăn thịt
người không tanh” đó, nều Chí Phèo hiền lành nhìn
nhục thì càng bị đạp giúi xuống, không ngóc đầu
lên được. Hắn sống thì phải gây gổ, cướp giật, ăn
vạ. Muốn thế phải gan, phải mạnh. Những thứ ấy,
Chí Phèo tìm rượu. Thế là
Chí Phèo luôn luôn say, và hắn say thì hắn làm bất
cứ điều gì người ta sai hắn làm. Chính xã hội ấy đã
vằm nát bộ mặt con người, cướp đi linh hồn người
của anh. Trở về làng lần này, Chí Phèo trở nên xa
lạ với mọi người, là con quỷ của làng Vũ Đại, để
tác quái cho bao nhiêu người dân làng…và thế là
hắn không còn được mọi người coi là người nữa, ai
cũng tránh mặt hắn mỗi lần hắn qua. Qua việc miêu
tả hình tượng Chí Phèo, Nam Cao đã nêu lên một
hiện tượng khá phổ biến, có tính quy luật ở nông
thôn Việt Nam xưa: người lao động lương thiện bị
xã hội đẩy vào chỗ cũng đã quay lại chống trả bằng
con đường lưu manh để tồn tại. Trước Chí Phèo,

Nhưng điều kì diệu là, nếu như lúc đầu, thị Nở chỉ
khơi dậy bản năng sinh vật của gã đàn ông say
rượu Chí Phèo, thì sau đó, sự chăm sóc giản dị đầy
ân tình và tình yêu thương mộc mạc, chân thành
cua thị Nở đã làm thức dậy bản chất lương thiện
trong anh. Đoạn văn viết về sự thức tỉnh của linh
hồn trong Chí Phèo sau lần gặp với thị nở là đoạn
tuyệt bút, đầy chất thơ. Sáng hôm ấy, sau khi tỉnh
dậy. Chí Phèo thấy lòng bâng khuâng mơ hồ buồn.
Bên ngoài là tiếng chim hót vui vẻ, tiếng anh
thuyền chài gõ mái chèo đuổi cá, tiếng cười của
những người đàn bà đi chợ về…những âm thanh
bình thường quen thuộc ấy bỗng trở thành tiếng
gọi của sự sống và lay động sâu xa tâm hồn. Cuộc
gặp gỡ Thị Nở như một tia chớp trong cuộc đời tối
tăm dằng dặt của anh. Anh bỗng nhận ra tất cả tình
trạng của số phận mình. Tình yêu thương đã thức
tỉnh anh, và linh hồn của anh bấy lâu nay đã bán
cho quỷ để đổi lấy miếng ăn thì giờ anh đã trở về.
Anh bỗng thẫy “Thèm” lương thiện, muốn làm hòa
với mọi người biết bao! Tức là anh vô cùng khao
khát được mọi người nhận anh trở lại vào cái xã hội
bằng phẳng, thân thiện của những người lương
thiện. Tình yêu của thị Nở đã mở đường cho anh
Chí Phèo trở lại làm người. Câu trả lời của thị Nở
đã quyết định số phận của anh.
Nhưng con đường trở lại làm người của Chí Phèo
vừa được hé mở ra thì đã bị đóng sầm lại. Bà cô thị
Nở không cho phép cháu bà đi lấy một thằng chỉ có
một nghề là rạch mặt ăn vạ. Nhưng trách gì bà ta!

Câu hỏi ấy đã cô đúc cả giá trị hiện thực và giá trị
nhân đạo của tác phẩm một cách sâu sắc và thắm
thía. Làm thế nào để con người được sống của con
người trong cái xã hội tàn bạo ngột ngạt, vùi dập
nhân tính ấy? Qua hình tượng Chí Phèo, ngòi bút
nhân đạo Nam Cao đã đặt ra câu hỏi lớn ấy. Đó là
một vấn đề có ý nghĩa xã hội lớn lao và đưa Chí
Phèo lên những tác phẩm hay nhất có giá trị nhất
trong văn học hiện đại.