Giáo trình Linh Kiện Điện Tử

ngõ vào thường người ta mắc ng kim loại, khi sờ tay vào, SCS dẫn điện
Led t ng ứng cháy sáng, Relais hoạt động đóng mạch báo động hoạt động.
C
c cổng hay đúng hơn là một
transistor không có cực nền. Hình sau đây mô tả cấu tạo, ký hiệu và mạch tương đương

một h u điện thế một chiều theo một chiều nhất định thì khi đến điện thế
V
BO
, DIAC dẫn điệ p hiệu thế theo chiều ngược lại thì đến trị số -V
BO
, DIAC
cũng dẫn điện, D ể hiện một điện trở âm (đ ha DIAC giảm khi dòng
điện qua DIAC tă ừ các tính chất trên, DIAC tương đương với hai Diode Zener mắc
đối đầu. Thực tế, khi không có DI ười ta có thể dùng hai D điện thế
Zener thích hợp để thay thế. (Hình 17)
rong ứng dụng, DIAC thường dùng để mở Triac. Thí dụ như mạch điều chỉnh độ
sáng c
ủa bóng đèn (Hình 18)
Ở
ươ
một miế
IV. DIA
Về cấu tạo, DIAC giống như một SCR không có cự
của DIAC.
Khi áp iệ
n và khi á
IAC th
ng). T

Anod 1
Anod 2
Ký hiệu
Anod 1
Anod 2
Tư đương ơng
Anod 1
Anod 2
Hình 16
Trang 136 Biên soạn: Trương Văn Tám
.
Giáo trình Linh Kiện Điện Tử
0 V
I
110V/50Hz
Bóng Đèn Bóng Đèn
VR
-V
BO
+V
BO
C
Hình 18

bán ký dương thì điện tăng, tụ nạ iện cho đến điện
BO
thì DIAC dẫn,
tạo dòng kích cho Triac dẫn điện. Hế ỳ ơng, Triac ng Đến bán kỳ âm tụ
C nạp điện theo chiều ngược lại đến điện thế -V
BO

Hình 19
- K
I
A
-
+
V
f
I
BO
V
BO
0
V
f
Trang 137 Biên soạn: Trương Văn Tám
.
Giáo trình Linh Kiện Điện Tử
Ta thấy đặc tuyến giống như SCR lúc dòng cổng I
G
=0V, nhưng điện thế quay về
V
BO
của Diod shockley nhỏ hơn nhiều. Khi ta tăng điện thế phân cực thuận, khi điện thế
anod-catod tới trị số V
BO
thì Diod shockley bắt đầu dẫn, điện thế hai đầu giảm nhỏ và sau
đó ho
A
K
Catod
P
P
G
Cổng
G
Cổng
A
K
Catod
Hình 21
Ký hiệu
Anod
Trang 138 Biên soạn: Trương Văn Tám
.
Giáo trình Linh Kiện Điện Tử
Tuy có ký hiệu khác với SCR và SCS nhưng các tính chất thì tương tự. Sự khác biệt
cơ bản cũng là sự tiến bộ của GTO so với SCR hoặc SCS là có thể mở hoặc tắt GTO chỉ
bằng một cổng (mở GTO bằng cách đưa xung dương vào cực cổng và tắt GTO bằng cách
đưa xung âm vào cực cổng).
- So với SCR, GTO cần dòng điện kích lớn hơn (thường hàng trăm mA)
nữa c
ủa GTO là tính chuyển mạch. Thới gian mở của
GTO cũng giống như SCR (khoảng 1µs), nhưng thời gian tắt (thời gian chuyển từ trạng
thái dẫn điện sang trạng thái ngưng d hì nhỏ hơn SCR rất nhiều (khoảng 1µs ở GTO
và từ 5µs đến 30µs ở SCR). Do đó GTO dùng như một linh kiệncó chuyển mạch nhanh.
GTO thường được dùng rất phổ biến trong các mạch đế
m, mạch tạo xung, mạch điều hoà

, GTO lại dẫn điện và chu kỳ mới lại
được lập lại. - Một tính chất quan trọng
ẫn) t
thế… mạch g của GTO để tạo tín hiệu răng cưa kết hợp với
VAA=+200V
A
K
R
2
Khi c
hời hằ

Hình 23
V
o
V
AA
V
Z
0
+Vo
R
1
VR

Transistor thường (BJT) gọi là Transistor lưỡng cực vì có hai nối PN trong lúc UJ
ặc biệt nên một thời đã giữ vai trò quan trọng trong các mạc
1. Cấu tạo và đặc tính của UJT:
Hình sau đây mô tả cấu tạo đơn giản hoá và ký hiệu của UJT
Một thỏi bán dẫn pha nhẹ loại n
-
với hai lớp tiếp xúc kim loại ở hai
ực nền B
và B . Nối PN được hình thành thường là hợp chất của dâ
1
k
a UJT n-
p
B
2
Nền
B
1
Nền
E
Phát
E B
2
B
1
B
2

E
Hình 25
V
Trang 140 Biên soạn: Trương Văn Tám
.
Giáo trình Linh Kiện Điện Tử
- Khi chưa áp V
EE
vào cực phát E (cực phát E để hở) thỏi bán dẫn là một điện trở
với nguồn điện thế V
BB
, được ký hiệu R
BB
và gọi là điện trở liên nền (thường có trị số từ
4 KΩ KΩ). Từ mô hình tương đương ta th y Diod được dùng để diễn tả nối P-N
giữa vùng P và vùng n
-
. Điện trở R
B1
và R
B2
diễn t điện trở của thỏi bán dẫn n
-
. Như vậy:
đến 10 ấ
ả
0I
2B1BBB
E
RRR

v
mass), vì V
A
có điện thế dương nên Diod được phân
cực nghịch và ta chỉ có một dòng điện rỉ nhỏ chạy ra từ cực phát. tăng V
EE
lớn dần, dòng
điện
theo chiều dương (d
dương dần). Khi V
E
có trị số
V
=V +V
n và bắt đầu dẫn
điện mạnh.
iện thế V
E
=0,5V + η V
B2B1
=V
P
được gọi là điện thế đỉnh (peak-point voltage) của
UJT.

điện trở
âm
- Bây giờ, ta cấp nguồn V
EE
vào cực phát và nền B

E
V
P
V
I
P
I
V
0
lũng
Đỉnh
Thung
V
E
V
P
I
E
I
V
0
V
V
Hình 26
Trang 141 Biên soạn: Trương Văn Tám
.
Giáo trình Linh Kiện Điện Tử
Khi V
E
=V

giảm trong lúc R
B2
ít

bị ảnh hưởng nên điện trở liên nền R
BB
giảm.
Khi I
E
đủ lớn, điện trở liên nền R
BB
chủ yếu là R
B2
. Kết thúc vùng điện trở âm là vùng
thung lũng, lúc đó dòng I
E
đủ lớn và R
B1
quá nhỏ không giảm nữa (chú ý là dòng ra cực
nền B
1
) gồm có dòng điện liên nền
B
cộng với dòng phát I
E
) nên V
E
không giảm mà bắt
đầu tăng khi I
tăng. Vùng này được gọi là vùng bảo hòa.

P
<I
E
<I
V

Thí dụ trong mạch sau đây, ta xác định trị số tối đa và tối thiểu của R
E
EB1
BB
+V
B1
R
+
-
V
V
EB1
I
E
0
V
EB1
I
E
0 I
P
I
V
V

V
R
−
=
−
−
−=
∆
∆
−=

Và
V
VBBVBB
minE
I
V
IV0
VV
I
V
R
V
−
=
−
−=
∆
∆
−=

2B1B
1B
R
R
RR
R
=
+
=η
Tỉ số này cũng được định nghĩa khi cực phát E
để hở.
iện thế đỉnh V
P
và dòng điện đỉnh I
P
. V
P
giảm khi nhiệt độ tăng vì điện thế
ngưỡng của nối PN giảm khi nhiệt độ tăng. Dòng I
giảm khi V tăng.
- Điện thế thung lũng V
và dòng điện thung lũng I . Cả V và I đều tăng khi V
BB

hơn và V
BB
ở 10V. Trị số thông thường của V
Esat
là 4 volt (lớn
hơn nhiều so với diod thường).

Esat
: là hiệu điện thế giữa cực phát E và cực nền B
1

được đo ở I
E
=10mA hay
ện thế
đổ .
ng các
ho m ở

Trang 143 Biên soạn: Trương Văn Tám
.
Giáo trình Linh Kiện Điện Tử

Khi nhiệt độ tăng, điện trở liên nền R
BB
tăng nên điện thế liên nền V
B2B
o cho sự tăng của V
1
tăng. Chọn
R
2
sa
B2
N. Trị của R
2


M
N
B2
R1
V
B1
R2
E
Hình 28
BB
330
V
B2
C1 .1
R1
E
R2
B1
V
V
R
10K
+12V
E
22
V
E
t
V
C1

nghịch, dòng điện phát I
xấp xỉ bằng không). Điện thế hai đầu tụ tăng dần, khi đến điện
thế đ
V
. Đến đây UJT bắt đầu ngưng
và chu kỳ mới lập lại.
* Dùng UJT tạo xung kích cho SCR

- Bán kỳ dương nếu có xung đưa vào cực cổng thì SCR dẫn điện. Bán kỳ âm SCR
ngưng.
- Điều chỉnh góc dẫn của SCR bằng cách thay đổi tần số dao động của UJT.
VIII. PUT (Programmable Unijunction Transistor).
Như tên gọi, PUT giống như một UJT có đặc tính thay đổi được. Tuy vậy về cấu
tạo, PUT khác hẳn UJT E
ỉnh V
P
, UJT bắt đều dẫn điện. Tụ C
1
phóng nhanh qua UJT và điện trở R
1
. Điện thế
hai đầu tụ (tức V
E
) giảm nhanh đến điện thế thung lũng V
z
330
B1

G
Cổng
Anod
A
K
Catod
Cấu tạo Ký hiệu Phân cực
R
B2
GK
R
A
V
I
AK
V
A
AA
R
K
V
B1
Hình 31
Trang 145 Biên soạn: Trương Văn Tám
.