Mở Đầu
Tại kỳ họp thứ 2 khoá XI thông qua luật ngân sách sửa đổi và bổ xung có
hiệu lực từ năm 2004 trở đi có xác định rõ những nhiệm vụ của Kiểm toán nhà nớc
(KTNN) là phải tiến hành kiểm toán các báo cáo quyết toán NSNN trớc Quốc
Hội,Hội Đồng Nhân Dân phê chuẩn quyết toán.Cuối tháng 10/2003 tại kỳ họi thứ
4 khoá XI uỷ ban thờng vụ quốc hội sẽ trình 17 dự án luật trong đó có luật Kiểm
toán nhà nớc đợc trình xin ý kiến Quốc Hội và sẽ thông qua vào kỳ họp sau. Theo
dự án Luật kiểm toán nhà nớc sẽ do cơ quan Kiểm Toán nhà nớc soạn thảo chính
phủ trình Quốc Hội. Trong đó sẽ xác định cụ thể đối tợng, nội dung kiểm toán, tổ
chức cơ quan kiểm toán nhà nớc..Có thể nói trong nền kinh tế đang tăng trởng vợt
bậc nh nớc ta hiện nay,bên cạnh những con số về tăng trởng kinh tế rất lạc quan là
vấn đề đánh giá tính đúng đắn và chính xác các con số đó. đặc biệt trong quá trình
thực hiện NSNN càng đòi hỏi phải thận trọng và chính xác để từ đó có thể đánh
giá đợc thực trạng và các giải pháp để hoàn thành tốt chủ trơng kinh tế xã hội của
đất nớc.
Trong bài viết này em đa ra ý kiến của riêng mình về các yêu cầu cũng nh
các giải pháp cơ bản để có thể nâng cao vai trò của kiển toán nhà nớc trong quá
trình thực hiện NSNN, nhất là trong điều kiện hiện nay khi nền kinh tế đất nớc
đang bớc vào giai đoạn phát triển đòi hỏi đi đôi với công tác quản lý Kinh tế.
1
Nội dung
I. Ngân sách nhà nớc (NSNN) & quản lý Ngân sách nhà nớc.
1. Khái niệm về NSNN
NSNN đợc hiểu là hệ thống các quan hệ kinh tế giữa nhà nớc với các chủ thể
khác trong xã hội, phát sinh trong quá trình phân phối và phân phối lại giá trị của
cải xã hội, nhằm tập trung một phần nguồn lực trong tay nhà nớc để đáp ứng nhu
cầu, chức năng và nhiệm vụ của nhà nớc.
2. Quản lý NSNN
Quản lý nói chung nhất đó là một quá trình định hớng và thực hiện các hớng
đã định trên cơ sở nguồn lực xác định nhằm đạt đợc hiệu quả cao nhất. Quá trình
này bao gồm nhiều chức năng và có thể chia thành nhiều giai đoạn: Giai đoạn định

hành phân bổ dự toán chi thờng xuyên với một số khoản chi còn cha bám sát dự
toán Trung ơng giao. Có địa phơng tiến hành điều chỉnh dự toán giảm chi sự
nghiệp giáo dục, y tế để tăng chi hành chính, không quán triệt nguyên tắc tiết
kiệm trong chi tiêu hành chính. Có thể nói đó là một trong những nguyên nhân
gây lên tình trang thờng xuyên Thâm hụt ngân sách nhà nớc đó là việc sử dụng
những phơng pháp soạn lâp và phân bổ NSNN thiếu khoa học ngay từ, vẫn còn
hiện tợng nể nang cục bộ thiếu tính khách quan, trong quá trình thực hiện thiếu
trách nhiệm chứa đựng ý nghĩ chủ quan và hiện tợng manh mún trong phân bổ gây
lãng phí thất thoát nghiêm trọng nguồn Ngân sách. Dự toán xây dựng cha vững
chắc, thiếu căn cứ thực tế, khi giao dự toán còn mang tinh áp đặt nhất là NS các
địa phơng. Nhiều khoản giao thu quá thấp so với khả năng thực hiện và cha tính
đến khả năng tồn đọng của năm trớc trong khi những khoản thu này chiếm tỷ
trọng lớn trong tổng thu NSNN ở địa phơng. Các địa phơng không cần phấn đấu
3
huy động số phát sinh vào NSNN vẫn hoàn thành nhiệm vụ đợc giao, không huy
động kịp thời vào NSNN giảm căng thảng cho NSNN đang bội chi.
Vì quyền lợi của địa phơng và ngành nên các đơn vị che giấu nguồn thu, xây
dựng dự toán thấp để đợc thởng số vợt thu. Nhiều khoản thu chỉ mang tính thờng
xuyên phát sinh hàng năm nhng không lập và giao dự toán theo đúng quy định của
luật NSNN nhất là những khoản thu để lại sử dụng. Tình trạng này diễn ra nhiều
năm nhng không khắc phục đợc, công tác quản lý gần nh không còn ý nghĩa.
b. Quản lý và điều hành NSNN
Trong khi nguồn Ngân sách cha đợc tận dụng hết thì một số địa phơng lại có
tình trạng kém minh bạch trong quản lý và sử dụng nguồn Ngân sách. Tình trạng
sử dụng Ngân sách không đúng tiêu chuẩn, không đúng định mức và Chế độ còn
xảy ra ở nhiều nơi. Trong khi Đảng và chính phủ đang có kêu gọi thực hành tiết
kiệm thì một phần kinh phí lại bị sử dụng lãng phí sai mục đích tại các cơ quan
đơn vị có dùng NSNN cấp.Dịnh mức chi Ngân sách nhất là chi hành chính không
đợc tuân thủ, chi hành chính có su hớng tăng nhanh:
Ví dụ : tại các địa phơng chi hành chính còn cao hơn cả các cơ quan Trung

ngân sách có hiệu quả trong khi sử dụng NSNN.
II. Kiểm toán nhà nớc đợc lập ra - một công cụ quan
trọng trợ giúp quốc hội trong quản lý NSNN
Quốc hội là cơ quan quyền lực tối cao thực hiện quyền lập pháp và giám
sát hoạt động của nhá nớc. Quốc hội quyết định việc dự toán Ngân sách Nhà n-
ớc,phân bổ quyết toan Trung Ương,phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nớc.Trong
tình hình thực hiện NSNN còn nhiều bất cập nh trên thì việc cần thiết phải lập ra
một cơ quan trợ giúp Quốc Hội trong việc quản lý NSNN là điều cực kì cấp bách
hiện nay và với điều này Kiểm Toán Nhà Nớc(KTNN) đợc lập ra có thể đảm đơng
đợc công việc này.
Kiểm Toán Nhà Nớc(KTNN) là một công cụ đắc lực trong quản lý tài chính
nhà nớc và tài sản công. Hoạt động của KTNN hớng tơi sự lành mạnh hoá nền tài
5
chính quốc gia. KTNN góp phần đảm bảo duy trì tính kinh tế, tiết kiệm, hiệu quả
tróng sử dụng nguồn lực nhà nớc. KTNN hỗ trợ Quốc hội trong việc giám sát,
quyết định dự toán NSNN, phê chuẩn quyết toán NSNN cũng nh việc quyết định
các chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia, KTNN cung cấp thông tin tin cậy cho
Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan nhà nớc trong việc quyết định điều hành
NSNN một cách hữu hiệu.
Qua hoạt động của kiểm toán nhà nớc thời gian 10 năm vừa qua ta có thể
nhận thấy vai trò của KTNN rất quan trọng, cụ thể trong một số công việc sau
KTNN trợ giúp Quốc hội trong viêc phê chuẩn quyết toán NSNN.
Đây là một chức năng vốn có và mang tính truyền thống của các cơ quan kiểm
toán tối cao trên thế giới, đó là một nhiệm vụ không thể thiếu trong việc trợ giúp
Quốc hội phê chuẩn quyết toán hàng năm. Trên thế giới vấn đề này cũng đợc nên
dõ trong tuyên bố Lima của INTOSAI: Kiểm toán sau là một nhiệm vụ không thể
thiếu đợc của cơ quan KTNN, không lệ thuộc vào việc nó có đợc kiểm toán trớc
hay không.Kiểm tra sau của kiểm toán không chỉ dừng lại việc xem xét tính tuân
thủ trong quản lý điều hành NSNN mà còn xem xét khía cạnh về tính hợp lý, tiêt
kiệm, hiệu quả của công tác quản lý và điều hành của chính phủ.Xem xét tính hiệu

kiện đó không có một cơ quan soạn thảo có đủ năng lực về chuyên môn, tuân theo
cac chuẩn mực nghề nghiệp xem xét đánh giá trớc khi Chính phủ và Quốc hội thảo
luận và quyết định sẽ gây những rủi ro cho các nhà ra quyết định. Kinh nghiệm
của nhiều nớc có lịh s phát triển KTNN lâu đời đều giao nhiệm vụ này cho cơ
quan kiểm toán nhà nớc thực hiện
KTNN tham gia với Quốc hội trong việc quyết định các chính sách,
trong việc ban hành các văn bản pháp luật liên quan đến chính sách tài chính và
ngân sách. Đây chính là hoạt động t vấn của cơ quan KTNN với quốc hội.Bằng
kinh nghiệm của mình KTNN phát hiện những bất cập trong bản thân các văn bản
pháp luật,phát hiện những hiện tợng thực tế phát sinh mà luật cha đề cập đến,
thông qua đó kiến nghị với cơ quan lập pháp trong việc ban hành các văn bản pháp
luật. Trọn quyết định các chính sách về tài chính ngân sách Quốc gia, cơ quan
7
KTNN với kinh nghiệm chuyên môn t vấn cho Quốc hội và các cơ quan Quốc hội
để quyết định chính xác bảo đảm tính khả thi.Các ý kiến đó của KTNN sẽ tạo ra
nguồn thông tin đa chiều làm cơ sở cho việc thảo luận và đa ra các quyết định
Theo quy định của pháp luật thì cơ quan kiểm toán nhà nớc có trách nhiệm
báo cáo kết quả kiểm toán với Quốc hội,Uỷ ban thờng vụ Quốc hội và các cơ quan
khác. Đồng thời KTNN cũng có quyền độc lập về chuyên môn nghiệp vụ và chịu
trách nhiệm về kết quả kiểm toán của mình.KTNN thực hiện nhiệm vụ quyền hạn
theo quy định của pháp luật,tiến hành kiểm toán việc sử dụng ngân sách nhà nớc ở
các bộ cơ quan ngang bộ, cơ quan trực thuộc chính phủ,các cơ quan khác của
trung ơng và các địa phơng. Kiểm toán việc sử dụng ngân sách do nhà nớc cấp đầu
t cho các công trình quan trong Quốc gia do Quốc hội quyết định.Kiểm toán việc
ứng dụng vốn và tài sản nhà nớc tại các doanh nghiệp nhà nớc..Đồng thời thông
qua hoạt động kiểm toán đề nghị với các cơ quan đợc kiểm toán sửa chữa các sai
sót vi phạm để chấn chỉnh công tác quản lý tài chính, kế toán của đơn vị, kiến nghị
với cơ quan có thẩm quyền sử lý vi phạm chế độ kế toán, tài chính của nhà nớc, đề
xuất sửa đổi cải tiến các cơ chế chính sách quản lý tài chính kế toán cần thiết.
1. KTNN với việc lập và phân bổ dự toán NSNN

chính phủ cũng nh đảm bảo thực hiên nghị quyết của quốc hội về chiến lợc phát
triển. Các thông tin làm căn cứ để cơ quan KTNN có nhận định đánh giá khi tham
gia với cơ quan chức năng, chính phủ, Quốc hội sau này.
b. KTNN tham gia với Bộ tài chính trong lập dự toán NSNN:
Nhiệm vụ của cơ quan tài chính là lập dự toán NSNN trình Chính phủ để
Chính phũem xét trớc khi trình Quốc hội, KTNN tham gia vào quá trình lập dự
toán với Bộ tài chính bao gồm các công việc sau:
Tham gia xem xét việc tính toán các khoản thu phù hợp với dự báo
tốc độ tăng trởng kinh tế, khoản thu nào tính không sát thực tế hoặc không khai
9
thác hết nguồn thu. Dự báo đảm bảo nguồn thu đảm bảo vững chắc, cân đối với
chính sách kinh tế vĩ mô.
Bằng kinh nghiệm kiểm toán của mình tại các đơn vị. KTNN tham
gia ý kiến với Bộ Tài chính trong việc bố trícác khoản chi theo các tứ tự u tiên và
mục tiêu u tiên của chính phủ, chiến lợc phát triển kinh tế xã hội của các quốc gia
mà Quốc hội đã phê chuẩn.
Tham gia trong việc lập phơng án huy đọng nguồn bù đắp bội chi
NSNN. Việc lập phơng án vay bù đắp bội chi Ngân sách cần đợc tính toán một
cách chặt chẽ trên cơ sở huy động tối đa nguồn nội lực, tính phơng án vay nớc
ngoài. Tính toán cân đối giữa thời hạn vay, trả nợ và tổng thể vay nợ chính phủ để
đảm bảo an toàn cho nền kinh tế, an ninh tài chính quốc gia.
KTNN sẽ đa ý kiến mang tính phản biện về dự toán NSNN do Bộ Tài chính
lập từ huy đọng nguồn thu đến bố chí cơ cấu chi. Việc tham gia này cũng là hình
thức để KTNN có đầy đủ thông tịn về quá trình lập NSNN để có cơ sở tham gia
với chính phủ và Quốc hội sau này.
c. KTNN tham gia thẩm định đánh giá dự toán CHính phủ trình quốc hội
dể cung cấp thông tin cho việc thảo luận NSNN tại Quốc hội
Sau khi dự toán NSNN hoàn chỉnh trớc khi trình Quốc hội đợc gửi tới cơ
quan KTNN. Bằng kinh nghiệm kiểm toá cũng nh thông tin thu dợc trong quá
trình tham gia với các bộ, ngành địa phơng, tham gia với Bộ Tài Chính khi lập dự

chuẩn Ngân sách địa phơng chậm nhất là 12 tháng sau khi năm Ngân sách kết
thúc, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh phê chuẩn quyết toán Ngân sách của Hội đồng
nhân dân cấp dới chậm nhất là không quá 6 tháng sau khi năm Ngân sách kết thúc.
Báo cáo quyết toán Ngân sách là bản tổng kết tình hình thực hiện các khoản
thu, chi Ngân sách Nhà nớc bao gồm thu chi Ngân sách của tất cả cáp cấp chính
quyềntừ địa phơng đến Trung ơng trong một năm ngân sách.
11