Lời cảm ơn!
Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo, cán bộ khoa
Ngữ Văn Trờng Đại học s phạm Hà Nội 2, Viện Văn học Việt Nam
đã giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình học tập và nghiên cứu. Đặc
biệt, xin cảm ơn Phó giáo s - Tiến sỹ Phan Trọng Thởng - ngời đã tận
tình giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này.
Xin gửi tới quý thầy cô trong hội đồng giám khảo lời biết ơn sâu
sắc.
Xin chân thành cảm ơn lãnh đạo Sở GD - ĐT Vĩnh Phúc,
Phòng giáo dục thị xã Phúc Yên, Trờng trung học cơ sở Tiền Châu
nơi tôi công tác đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi đợc học tập và nghiên
cứu.
Cuối cùng, tôi xin gửi lời biết ơn tới những ngời thân yêu trong gia
đình và bạn bè đã động viên và giúp đỡ tôi hoàn thành khóa học.
Tác giả
Mục lục
Mở đầu 1
1. Lý do chọn đề tài 1
2. Mục đích nghiên cứu 8
3 Nhiệm vụ nghiên cứu 9
4. Đối tợng và phạm vi nghiên cứu 9
5. Phơng pháp nghiên cứu 9
6. Những đóng góp mới của luận văn 10
nội dung 11
Chơng I: Cốt truyện 11
1. 1.Quan niệm về cốt truyện 11
1.1.1. Quan niệm truyền thống 11
1.1.2. Quan niệm hiện đại 13
1.1.3. Quan niệm hậu hiện đại 14
1.2. Cốt truyện trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp 17
1.2.1. Cốt truyện truyền thống 17
Phạm Thị Hoài, Hồ Anh Thái, Nguyễn Việt Hà, Nguyễn Bình Phơng, Thuận,
Võ Thị Hảo, Nguyễn Ngọc T Họ đã làm m a làm gió trên văn đàn bấy lâu
nay. Trong số đó, có lẽ ngời ta ấn tợng nhất với cái tên Nguyễn Huy Thiệp.
Ông là một cây bút hết sức tài năng và đầy sức hấp dẫn, một hiện tợng mới lạ
trong văn học Việt Nam thời kì đổi mới. Sự xuất hiện của ông (tôi xin mợn
cách nói của hai nhà phê bình Hoài Thanh - Hoài Chân trong cuốn Thi nhân
Việt Nam khi nói tới sự xuất hiện của phong trào Thơ mới) giống nh một
cơn gió lạ đã phá tan bức thành trì văn chơng cũ kĩ của ta từ 1986 trở về trớc.
Với phong cách hoàn toàn mới lạ, mới lạ từ nội dung đến hình thức, Nguyễn
Huy Thiệp khiến chúng ta phải ngỡ ngàng. Thật không ngờ, ngay sau những
truyện ngắn đầu tiên nh: Tớng về hu, Con gái thủy thần, Muối của rừng,
Những ngọn gió Hua Tát, và đặc biệt là bộ ba truyện ngắn giả lịch sử Kiếm
sắc, Vàng lửa, Phẩm tiết xuất hiện thì giới phê bình văn học cả trong và
ngoài nớc đều xôn xao, ngời khen, khen hết ý, ngời chê, chê không tiếc lời.
Song, dù khen chê nh thế nào thì ngời ta vẫn phải thừa nhận tài năng
sáng chói của Nguyễn Huy Thiệp. Ta có quyền tự hào về ông. Bởi lẽ trong văn
học Việt Nam hiếm có nhà văn nào mà tác phẩm lại đợc dịch ra nhiều thứ
tiếng đến nh thế. Theo nguồn t liệu thống kê của Lu Hà thì truyện ngắn của
ông đã đợc dịch ra tiếng Anh, Pháp, ý, Thụy Điển, Đan Mạch, Hà Lan, Hàn
Quốc, Nhật Bản, Indônêsia [21]. Những thành công vang dội đó đã l u danh
Nguyễn Huy Thiệp tronng hai giải thởng văn học cao quý: giải thởng Premio
Nonino của ý và Huân chơng văn học nghệ thuật Pháp ( 2007). Tuy không có
duyên với các giải thởng văn học Việt Nam nhng các sáng tác của ông lại đợc
giới điện ảnh chú ý. Truyện ngắn Tớng về hu đã đợc chuyển thể thành phim,
và gần đây nhất, truyện ngắn Sang sông cũng đang đợc các nghệ sĩ dàn dựng
trên sân khấu. Điều đó đã minh chứng rằng truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp
có một ma lực ghê gớm.
Chính những sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp đã tạo ra một bớc đột
phá làm ta thay đổi hẳn nhịp rung cảm của ta. Quan niệm thẩm mĩ trong văn
chơng từ khi có truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp nay đã khác. Sự thật - cái
ngời khai phá. Cho nên luận văn phải có hớng khai thác làm sao để tránh khỏi
tình trạng Biết rồi! Khổ lắm! Nói mãi! . Tuy nhiên, với sự phát triển của
chuyên ngành lý luận văn học trên thế giới thì vấn đề này thực sự không đáng
lo ngại. Bởi lẽ theo Roman Ingardern thì văn bản văn học nh là sản phẩm sơ
lợc với những chỗ trống và những sự việc cha xác định, giống nh một bộ x-
ơng. Thông qua sự cụ thể hóa (đọc) mà những chỗ trống trong tác phẩm đợc
bù đắp, bộ xơng đợc đắp thêm da thịt [11, tr.9]. Và Cùng một tác phẩm nh -
ng có nhiều cách đọc khác nhau, đó là sự cụ thể hóa ( ). Tính chất của sự cụ
thể hóa này phụ thuộc vào trình độ của ngời đọc sự cụ thể hóa này ở mỗi
ngời mỗi vẻ, không ai giống ai[10, tr.25]. Nh thế có nghĩa là Tác phẩm văn
học nh là quá trình [11]. Quá trình ngời đọc đến với sáng tác của Nguyễn
Huy Thiệp và quá trình những sáng tác này đến với bạn đọc sẽ luôn luôn vận
động.
Tháng 8 năm 2000, Phạm Xuân Nguyên đã tập hợp tất cả những bài
nghiên cứu, phê bình của bạn đọc trong và ngoài nớc in thành cuốn Đi tìm
Nguyễn Huy Thiệp. Khách quan mà nói thì đây là cuốn sách gây đợc ấn t-
ợng vì nó là cảm quan, cái nhìn của rất nhiều cây bút nghiên cứu, phê bình nổi
tiếng trong và ngoài nớc nh: Hoàng Ngọc Hiến, Đặng Anh Đào, Đỗ Đức Hiểu,
Nguyễn Đăng Mạnh, Lại Nguyên Ân và Greg Lockhart, Evelip Pieller
Trong tổng số 54 bài viết thì phần lớn nội dung tập trung vào một số truyện
ngắn nổi tiếng nhất của Nguyễn Huy Thiệp nh: Tớng về hu, Con gái thủy
thần, Những ngọn gió Hua Tát và đặc biệt là bộ ba truyện ngắn lịch sử:
Kiếm sắc, Vàng lửa, Phẩm tiết Tuy nhiên, chính cuốn sách này đã mở đ -
ờng cho chúng tôi bớc vào thế giới bí ẩn của các truyện ngắn Nguyễn Huy
Thiệp:
Trên phơng diện ngôn ngữ nghệ thuật truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp,
rất nhiều ý kiến đánh giá cao đóng góp mới mẻ của ông cho kỹ thuật tự sự nớc
nhà:
- Khi bàn về tính nghệ thuật trong Tớng về hu, Trần Đạo giãi bày:
Đọc Tớng về hu, lần thứ ba vẫn thấy khó chịu ( ). Rồi cứ băn khoăn, không
từ nghệ thuật trong các truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp còn thô tục, suồng sã.
Song dù khen chê thế nào thì những lời bình, những nghiên cứu phát hiện sự
độc đáo, đặc sắc trong ngôn ngữ văn chơng Nguyễn Huy Thiệp của các bạn
đọc trong và ngoài nớc đã tạo tiền đề vững chắc để chúng tôi xây dựng nội
dung của chơng Ngôn ngữ nghệ thuật trong truyện ngắn Nguyễn Huy
Thiệp.
Bàn về cốt truyện và kết cấu trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp cũng
đã có vô vàn ý kiến khác nhau. Đây là những yếu tố cơ bản trong một văn bản
tự sự. Và từ những ý kiến này, chúng tôi có tham vọng xây dựng một cách
nhìn đầy đủ, toàn diện và sâu sắc hơn nữa về nghệ thuật truyện ngắn Nguyễn
Huy Thiệp. Nội dung này sẽ đợc thể hiện trong hai chơng cốt truyện và kết
cấu trong tuyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp. Xin dẫn ra đây một vài lời bàn luận
tiêu biểu:
- Khảo sát mời truyện ngắn trong Những ngọn gió Hua Tát
T.N.Philimônova đã có nhứng lời nhận xét hết sức tỉ mỉ và đích đáng Chỉ có
ba trong số mời truyện ngắn của nhà văn có kết thúc có hậu: Tiệc xòe hoa
vui nhất, Chiếc tù và bị bỏ quên và Nàng Sinh. Các truyền thuyết đó thờng
khởi đầu bằng một sự bất an nào đó và kết thúc bằng sự may mắn, kết thúc có
hậu. Trong tất cả các truyện còn lại, sự may mắn lại trở thành tai họa đối với
các nhân vật, thờng là dẫn đến cái chết [34, tr.67].
Nhà nghiên cứu Thái Hòa lại có một cái nhìn ở phơng diện khác. Ông
phát hiện thấy Mỗi truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp có một cách tổ chức
riêng, không truyện nào giống truyện nào. Ông quy ra hai loại chi tiết Thiệp
thơng sử dụng là ảo và thực, và một loại trung gian: nửa ảo, nửa thực: Trong
truyện Nguyễn Huy Thiệp cái thực luôn đi kèm cái ảo, tạo ra sự đối lập: thực
đến rợn ngời và ảo đến bàng hoàng kinh dị (Tâm hồn mẹ, Chảy đi sông ơi,
Con gái thủy thần, Kiếm sắc, Vàng lửa, Phẩm tiết). Cấu trúc nghệ thuật
trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp dựa trên hai mảng thực và ảo, theo tỷ lệ
phân phối không đồng đều, xen kẽ nhau, chuyển hóa đột ngột, bất ngờ, nhiều
ý nghĩa [34, tr.95 - 96].
- Tìm hiểu nghệ thuật tổ chức cốt truyện trong truyện ngắn Việt
Nam đơng đại (Qua truyện ngắn Nguyễn Minh Châu và Nguyễn Huy
Thiệp) (Vũ Đình Phùng).
- Một số phơng diện đặc sắc trong nghệ thuật kết cấu truyện ngắn
Nguyễn Huy Thiệp (Lê Thị Phợng).
Mỗi luận văn khai thác truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp trên một số
phơng diện, cụ thể họ đã dành một số chơng lớn để bàn đến kết cấu, cốt
truyện, ngôn ngữ, giọng điệu truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp những vấn đề
mà chúng tôi sẽ bàn luận kĩ lỡng trong đề tài Nghệ thuật truyện ngắn
Nguyễn Huy Thiệp.
Mặc dù xuất hiện trên văn đàn Việt Nam từ những năm 80 của thế kỷ
XX, nhng đến nay, trải qua mấy chục năm vật đổi sao dời, thế mà hiện tợng
Nguyễn Huy Thiệp vẫn còn mới, lạ và đầy hấp dẫn. Đã biết bao dòng ngời đã
bị cuốn phăng theo cơn gió lạ ấy để đi tìm một hằng số đích thực. Thế nhng,
trớ trêu thay, điều đó vẫn còn là một ẩn số! Dẫu biết rằng đờng đi đã mòn, lại
trăm ngả rẽ nên hành lộ nan, đâu là ngả rẽ vào trái tim Thiệp? Dẫu biết rằng
trên đầu ta là một chân lý: Kì thực trên mặt đất làm gì có đờng, ngời ta đi mãi
thì thành đờng thôi(Lỗ Tấn). Và cũng phải Đành lòng vậy. Cầm lòng vậy ,
chúng ta vẫn phải chuẩn bị hành trang để tiếp tục hành trình Đi tìm Nguyễn
Huy Thiệp. Chúng ta sẽ đi tìm Nguyễn Huy Thiệp trên con đờng riêng chứ
không phải đi theo những lối rẽ và bớc chân cũ.
2. Mục đích nghiên cứu
Mục đích của luận văn với đề tài trên, bản thân chúng tôi không có
tham vọng bàn đến những vấn đề quá rộng lớn, mà chỉ dừng ở mức độ nhất
định, phạm vi nhất định trong khuôn khổ luận văn tốt nghiệp thạc sĩ:
- Xác định những nét đặc trng và đặc sắc trong nghệ thuật viết truyện
ngắn của Nguyễn Huy Thiệp.
- Tìm hiểu nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp từ góc nhìn
của lí thuyết tự sự học: cốt truyện, kết cấu, ngôn ngữ.
- Xác định xem trình độ tổ chức văn bản nghệ thuật và cách thức lựa
và ngôn ngữ nghệ thuật. Cụ thể:
- Xác định xem trong cách thức xây dựng cốt truyện, tổ chức kết cấu,
Nguyễn Huy Thiệp đã kế thừa và phát huy phơng thức xây dựng cốt truyện và
kết cấu truyền thống nh thế nào, đồng thời ông đã có những cách tân, sáng tạo
gì mới mẻ.
- Phát hiện những đặc sắc trong nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ của
Nguyễn Huy Thiệp. Chỉ ra cái mới mẻ, táo bạo trong cách nhà văn này khai
thác vốn ngôn ngữ chung của dân tộc để biến thành vốn ngôn từ riêng làm nên
phong cách của chính ông.
Qua những hớng nghiên cứu đó, chúng tôi muốn chỉ ra cống hiến nghệ
thuật lớn lao của Nguyễn Huy Thiệp cho sự phát triển của truyện ngắn hiện
đại nói chung và phơng diện cốt truyện, kết cấu, ngôn ngữ nghệ thuật nói
riêng.
nội dung
Chơng I: Cốt truyện
1. 1. Quan niệm về cốt truyện
Cốt truyện là một thành phần rất quan trọng đối với thể loại tự sự và
kịch. Nó là yếu tố đặc trng của hai thể loại văn học này. Có nhà nghiên cứu đã
cho rằng cốt truyện là cửa ải gian khó của nhà văn, nó là nguyên nhân chung
dẫn đến sự bế tắc của họ trong quá trình triển khai tác phẩm. Nếu nh nhân vật,
chủ đề, bối cảnh, đối thoại tuôn trào từ trong đầu nhà văn một cách nhẹ nhàng
thì cốt truyện lại là nơi khiến dòng chữ bị tắc ngẽn. Vì thế, các nhà văn khi
cầm bút luôn có ý thức sáng tạo, làm mới cốt truyện để có thể bộc lộ một cách
hiệu quả nhất quan niệm của mình về cuộc sống, về con ngời để lôi cuốn ngời
đọc. Chính điều này đã chi phối quan niệm của nhà văn về cốt truyện. Và nh
thế, cốt truyện có cả một quá trình lịch sử lâu dài mà tiến trình của nó ta có
thể tạm coi từ thời cổ đại cho đến ngày nay.
1.1.1. Quan niệm truyền thống
Ngời ta thờng nhắc tới quan niệm khởi nguyên từ thời cổ đại mà Arixtôt
đề xớng về cốt truyện. Trong công trình Nghệ thuật thi ca nổi tiếng của
theo quan niệm truyền thống, các nhà nghiên cứu văn học cho rằng cốt truyện
có vai trò vô cùng quan trọng, không thể thiếu của một tác phẩm tự sự. Họ
định dạng cốt truyện gồm năm thành phần cơ bản sau: mở đầu, thắt nút, phát
triển, cao trào và kết thúc, tuy nhiên năm thành phần này cũng linh động
không bắt buộc phải có đủ hoặc triển khai theo đúng trình tự. Trên cơ sở này,
các nhà nghiên cứu, lý luận, phê bình văn học thế kỷ XX tiếp tục phát triển và
có cái nhìn đầy đủ hơn về cốt truyện.
1.1.2. Quan niệm hiện đại
Nh trên đã trình bày, các nhà lý luận văn học hiện đại trên tinh thần
tiếp thu những giá trị truyền thống vẫn duy trì quan niệm cốt truyện đã từng lu
hành thông dụng trớc kia. Khi thiết lập cốt truyện, các nhà văn bao giờ cũng
quan tâm đến các yếu tố trong cấu trúc tác phẩm. Có lẽ vì thế mà trong cấu
trúc cốt truyện, ngời ta vẫn nhận thấy một điều là các thành phần của cốt
truyện đợc sắp xếp một cách chặt chẽ. Đành rằng, trong quan niệm của nhà
văn thì thứ tự cũng nh số lợng các yếu tố của cốt truyện vẫn có thể biến đổi
linh hoạt. Trong tâm thức của họ, sáng tác truyện chính là sáng tác cốt truyện,
ngời đọc cũng là ngời thởng thức cốt truyện. Nhà văn cha thể sáng tác đợc nếu
nh cha chuẩn bị kĩ lỡng cho mình một cốt truyện hoàn hảo. Theo họ, quá trình
xây dựng một cốt truyện là một quá trình lao động phức tạp và gian khổ.
Timofeev có nhận xét về quá trình xây dựng cốt truyện của Tônxtôi nh sau:
Tất cả các cốt truyện của Tônxtôi đều đợc thai nghén nhiều năm và
mỗi cốt truyện đều có lai lịch phức tạp và một số phận riêng của nó. Tônxtôi
lo lắng về các cốt truyện, giận dỗi với chúng nh với ngời sống vậy, đôi khi
ông chán , mệt mỏi về chúng vì sự vật lộn với tài liệu và ngôn từ để không
ngừng hòan thiện từng cốt truyện, từng tác phẩm. Tronng đầu óc thiên tài của
ông, trong các phòng thí nghiệm tuyệt vời ấy, bao giờ cũng có những cốt
truyện luôn luôn sống và vật chọi với nhau, làm cho ông phải lần lợt chú ý
đến chúng lúc nhiều hơn, lúc ít hơn.
ở ta, hơn một lần nhà văn Tô Hoài đã đa ra ý kiến bàn về cốt truyện.
Theo ông, một sáng tác mà ta có thể thêm vào hoặc bớt ra bao nhiêu cũng đ-
việc xây dựng cốt truyện của các tác phẩm nghệ thuật là một trong những trở
ngại cơ bản đối với sự phát triển nghệ thuật mới. Nhà văn Pháp nổi tiếng
Malro đã tuyên bố rằng: Muốn cho nghệ thuật hiện đại ra đời thì cốt truyện
cần phải mất đi bởi vì sẽ xuất hiện một cốt truyện mới- sự hiện diện của ngời
nghệ sĩ trong tác phẩm [ 31, tr.181]. Bạn đọc yêu thích và quan tâm đến văn
chơng đều biết rằng những kiểu và những dạng kết cấu cốt truyện, cũng nh tỷ
trọng cốt truyện trong tác phẩm nghệ thuật biến đổi theo tiến trình của thời
gian, chúng không đồng đều nhau trong những giai đoạn khác nhau của lịch
sử văn học, trong những trào lu văn học khác nhau.
Mặc dầu phát triển muộn màng hơn so với tiến trình văn học thế giới
nhng giới nghiên cứu văn học Việt Nam cũng đã có những sự quan tâm thích
đáng về vấn đề này. Hòa nhập vào dòng chảy chung của lý luận văn học thế
giới, lý luận văn học Việt Nam trong những năm gần đây với những bớc
chuyển mình đáng kinh ngạc đã nở rộ mùa nghiên cứu văn chơng hậu hiện
đại. Trong một bài viết của mình, Đông La đã chỉ ra rằng: Nhà văn hậu hiện
đại gắng hết sức đập nát bốn yếu tố của tiểu thuyết là cốt truyện, nhân vật,
cảnh trí và đề tài, cốt truyện bị nghiền nhỏ thành những biến cố và hoàn
cảnh, nhân vật bị phân tán thành một bó những khát vọng, cảnh trí chỉ mô tả
sơ sài. Họ không thích sự liền mạch và kết thúc có hậu trong cốt truyện truyền
thống, mà a chuộng một phơng thức đa kết, bằng cách ban cho cốt truyện rất
nhiều hệ quả có thể có đợc [28]. Qua đây ta thấy dờng nh cốt truyện đã bị
hạ bệ, bị đẩy xuống hàng thứ yếu, thậm chí có quan niệm còn cho rằng nó
chẳng có vai trò gì trong tác phẩm tự sự (?). Không cần phải hoài nghi, ta hãy
chú ý tới một số sáng tác của các nhà văn Việt Nam thời kỳ đổi mới sẽ thấy rõ
hơn vấn đề này. Ta có thể nhắc tới các tiểu thuyết: Thiên thần sám hối,
Lão Khổ của Tạ Duy Anh, Thiên sứ của Phạm Thị Hoài, Thoạt kỳ
thủy của Nguyễn Bình Phơng , các truyện ngắn của Y Ban, Nguyễn Ngọc
T, Đỗ Hoàng Diệu và đặc biệt là trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp.
Trong đó loại truyện không có cốt truyện chiếm u thế quan trọng làm nên
phong cách nghệ thuật riêng cho mỗi nhà văn. Điều đó khiến chúng ta phải
mới ra đời là một tất yếu lịch sử, nó sẽ phủ định cái cũ nhng trên tinh thần kế
thừa cái cũ. Cốt truyện trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp vừa có những
cách tân đột phá táo bạo, vừa có có sự tiếp nối nguồn mạch truyền thống. Nội
dung chủ yếu của chơng này sẽ tập trung làm sáng tỏ điều đó .
1.2. Cốt truyện trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp
Khi cầm bút, Nguyễn Huy Thiệp đã ý thức rất sâu sắc và nghiêm túc về
công việc của mình. Trong bài tiểu luận Thời của tiểu thuyết (1) ông đã
mạnh dạn phát biểu: Truyện ngắn là một thể loại viết dễ nhng rất khó
thành( ) Trong quan niệm sáng tác của tôi, một mặt tôi vẫn coi truyện ngắn
nh tác phẩm (viết với ý thức cổ điển) nh ng một mặt khác tôi vẫn chỉ coi nó
nh là bài tập văn chơng mà thôi. Hai điều này vừa mâu thuẫn vừa không mâu
thuẫn [51, tr.225]. Khảo sát các truyện ngắn của ông, chúng tôi nhận có các
kiểu cốt truyện sau:
1.2.1. Cốt truyện truyền thống
Những truyện đợc xây dựng theo mô hình này chiếm một vị trí khá
quan trọng trong các sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp ( Chiếm khoảng 1/3
tổng số truyện ngắn của ông). Tuy là ngời muốn bứt phá ra khỏi trật tự của cái
cũ thông thờng, muốn khuynnh đảo những giá trị truyền thống nhng trong
truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, ngời ta lại nhận thấy những tác phẩm đợc xây
dựng theo mô hình này lại là những tác phẩm u tú, có giá trị nghệ thuật đặc
sắc và chứa đựng tinh thần nhân sinh cao cả nh các truyện: Những ngọn gió
Hua Tát, Muối của rừng, Cún, Huyền thoại phố phờng, Phẩm tiết, Kiếm
sắc, Thổ cẩm, Truyện tình kể trong đêm ma, Giọt máuở loạt truyện
này, ta thấy cốt truyện chính là phơng tiện cơ bản để nhà văn khắc họa nhân
vật và tái hiện các xung đột xã hội. Bởi lẽ, cũng giống nh bất kì nhà văn nào,
khi cầm bút Nguyễn Huy Thiệp luôn có ý thức làm mới cốt truyện để có thể
bộc lộ một cách hiệu quả nhất quan niệm của mình về cuộc sống, về con ngời
và để lôi cuốn ngời đọc. Trong một lần trò chuyện với độc giả, nhà văn
Nguyễn Huy Thiệp đã dốc bầu tâm sự: Viết văn phải có mẹo. Tôi rất có ý
thức viết bằng nhiều kiểu khác nhau. Cũng có truyện chỉ là một lát cắt của
Tiệc xòe hoa vui nhất
Có hậu
5
Sói trả thù
Không có hậu
6
Đất quên
Không có hậu
7
Chiếc tù và bị bỏ quên
Có hậu
8
Sạ
Không có hậu
9
Nạn dịch
Không có hậu
10
Nàng Sinh
Có hậu
Nhìn vào bảng thống kê ta thấy rất rõ kết cấu tổng thể của câu chuyện
lớn này đợc mở đầu bằng một truyện có kết cục có hậu và kết thúc bằng một
truyện có kết cục không có hậu. Nếu phân tích kỹ lỡng hơn ta lại thấy có sự
đan xen giữ các truyện có kết thúc không có hậu và các truyện có kết thúc có
hậu theo tỷ lệ: 3:1:2:1:2:1. Các câu chuyện có kết thúc có hậu thì gần gũi với
các truyện cổ tích. Điều này đã đợc T.N.Philimonova phát hiện ra và phân tích
khá lý thú: Nếu xuất phát từ lý thuyết của Propp thì trong các truyền thuyết
cổ tích này về mặt kết cấu, sau tình huống tai họa/ thiếu hụt ban đầu không
qua lớp cấu trúc đầu tiên - một thử thách sơ bộ - mà lập tức bắt đầu ngay thử
thách chính trong đó ngời giúp đỡ thần kỳ hoặc một vật kỳ diệu (tù và, hòn đá
Những ngời sống trong chuyện cổ bây giờ đều không còn nữa. ở Hua
Tát, họ đã biến thành đất bụi và tro than cả. Tuy vậy, linh hồn của họ vẫn bay
thấp thoáng trên các khau cút nhà sàn.
Nh những ngọn gió .
Tất cả các nhân vật và các sự kiện trong các câu chuyện này dờng nh có
thực và đợc bao bọc trong cái vỏ cổ tích, huyền thoại. Các nhân vật và các sự
kiện xảy ra với các nhân vật này đều đợc xây dựng trên các mô típ cổ tích điển
hình, và cũng giống nh trong truyện cổ tích, trong các truyện ấy, vai trò của
các yếu tố h cấu hoang đờng tham gia trực tiếp vào việc quyết định số phận
nhân vật chính.
Dụng công của Nguyễn Huy Thiệp trong mời truyện ngắn này là ông
muốn truyền một thông điệp đến độc giả: Những kết thúc có hậu chỉ có trong
các câu chuyện cổ tích, còn cuộc đời thực thì không có chỗ cho sự hiện diện
của điều đó. Bởi lẽ, cuộc đời đầy rẫy những chông gai. Sự thực cuộc đời này
đáng buồn lắm. Ngời ta không phải cứ ở hiền thì gặp lành, ở ác thì gặp
ác. Nghĩa là quy luật nhân quả không còn đúng trong mọi trờng hợp nữa.
Chàng Khó tốt bụng định săn hổ lấy trái tim cứu Pùa nhng lại bị kẻ khác cớp
công và giết, ông già Pành sống sâu nặng ân tình thế nhng lại bị ngời đời mỉa
mai và lãng quên, Nàng Bua cởi mở với tất cả mọi ngời, khi đào đợc hũ vàng
đã chia phần cho rất nhiều ngời thế nhng kết cục nàng lại chết vv Nguyễn
Huy Thiệp đã gieo rắc vào tâm thức bạn đọc những hoài nghi về các giá trị
hiện tồn, kích thích nhu cầu tự vấn ở họ để từ đó họ sống thực hơn, có ý nghĩa
hơn. Đó chính là tinh thần nhân văn cao cả mà truyện ngắn Nguyễn Huy
Thiệp mang lại. Nguyễn Huy Thiệp muốn khuyên con ngời ta không nên sống
quá ảo tởng mà phải nhìn thẳng vào thực tế. Cũng nh Vũ Trọng Phụng từng
phát biểu quan niệm nghệ thuật của mình: Các ông cứ muốn tiểu thuyết phải
là tiểu thuyết. Còn tôi, tôi muốn tiểu thuyết phải là sự thực ở đời. Có lẽ bạn
đọc sẽ thấy thú vị hơn khi chiêm nghiệm câu danh ngôn này: Cuộc đời là
một phân số, tử số là cuộc đời thực, mẫu số là phần mơ mộng. Nếu tử số càng
lớn, mẫu số càng nhỏ thì giá trị của phân số đó càng lớn. Ngợc lại nếu tử số
Thực vậy, không chỉ đơn thuần bó hẹp trong các truyện ngắn xây dựng
trên mô hình truyền thống mà ở nhiều truyện ngắn khác nữa của Nguyễn Huy
Thiệp, phần mở đầu thờng đi theo lối mòn truyền thống. Sau đây là một số
phần giới thiệu xuất xứ lai lịch của nhân vật:
Copyright: Tài liệu đại học ©