“Nội cảnh” từ truyền thống tới hiện đại Ảnh chụp trong ngôi nhà A. Nhờ cách sắp xếp lệch mà ánh sáng vào được trung
tâm của các khối, cũng như khu vườn xung quanh tràn vào cả trong nhà. Sự hoà
trộn giữa kiến trúc và thiên nhiên

Giải Prizker được trao hàng năm cho những kiến trúc sư có nhiều cống hiến cho
nhân loại và đặc biệt sáng tạo ra những tác phẩm mang những tư tưởng mới cho
kiến trúc. Cô Kazuyo Sejima (SN 1956) và anh Ryue Nishizawa (SN 1966) rất
vinh dự nhận giải thưởng này. Họ thuộc hàng kiến trúc sư trẻ của Nhật nhưng đã
có các công trình khắp nơi trên thế giới. Kiến trúc của họ mang tính đương đại đặc
trưng cho cuộc sống hiện tại.

Truyền thống và hiện đại

Mấy năm gần đây trên diễn đàn kiến trúc nước ta, chủ đề đi tìm bản sắc kiến trúc
hiện đại nhưng mang đậm nét truyền thống của Việt Nam luôn được nhắc tới. Đây
là chủ đề mà những nước mang văn hoá triết lý phương đông rất coi trọng. Ở châu
Âu mối liên hệ giữa truyền thống và hiện đại được các kiến trúc sư khai thác bắt
đầu từ nửa sau thế kỷ 19. Đây là một trong những xu hướng để phát triển kiến trúc.
Nhiều kiến trúc sư lấy đó là nguồn khởi đầu trong công việc sáng tạo của mình.
Vấn đề đặt ra là phải hiểu thấu đáo thế nào là truyền thống và thế nào là hiện đại.
Nhiều người cho rằng kiến trúc hiện đại là công trình phải có nhiều kính và được
trang bị các máy móc hiện đại. Ngay từ khái niệm ban đầu đã sai rồi thì không thể
dẫn đến một kết quả tốt được. Việc mời gọi các chuyên gia tư vấn nước ngoài là
điều dễ hiểu. Đất nước chúng ta nhiều năm chìm đắm trong đau khổ, tất cả mọi
thứ đều tụt lùi so với các nước tiên tiến. Nhưng cũng nên cẩn trọng trong việc lựa
chọn vì không phải kiến trúc sư nước ngoài nào cũng giỏi và có tâm cả. Để có
được chuyên gia thích ứng đã khó rồi nhưng phía chúng ta tìm được người để tư
vấn cho họ cũng không dễ gì. Trong cuốn phim nói về công việc xây dựng sân vận

ra luận điểm về cách cảm nhận không gian rất khác nhau với người châu Âu. Kiến
trúc như các hòn đá, người châu Âu tìm tòi khai thác không gian bằng cách khoét
rỗng các hòn đá đó. Nhưng cái mà người Nhật Bản quan tâm chính là các “khoảng
trống” ở giữa các hòn đá đó. Những khoảng trống hư không được ông thể hiện rất
thành công ở khu nhà Media Library tại thành phố Sendai ở Nhật.
Nhà truyền thống Nhật Bản với những tấm tường trượt. Không gian được chia nhỏ
hay nới rộng. Các không gian đều có cung bậc giá trị như nhau.

Cũng không có gì là khó hiểu cả nếu ta để ý tới nhà cổ truyền của Nhật. Những
ngôi nhà này thường có mặt bằng được tổ hợp bởi các Tatami (một loại chiếu của
Nhật có kích thước 90 x 180cm). Kết cấu của những ngôi nhà này thường bằng gỗ
được dựng lên rất đơn giản và rõ ràng. Đó là mục đích để sau khi có động đất thì
tất cả cột và dầm đều được tái sử dụng. Trong nhà, các tường ngăn được làm rất
nhẹ và có thể trượt được, nhờ đó mà các không gian có thể được chia nhỏ hay mở
rộng ra tuỳ theo ý muốn. Do sự phân chia linh hoạt này nên không có sự phân bậc
giữa các không gian, các không gian đều có cung bậc quan trọng như nhau. Một
điều đặc biệt nữa đối với lối sống của người Nhật là các đồ vật được đặt trong
những không gian này khi chúng được sử dụng, và chúng đem đến “ý nghĩa” cho
không gian đó. Xong công việc rồi thì chúng được cất đi nơi khác, để lại một
không gian hoàn toàn trống rỗng. Đó là khoảng trống mà người Nhật Bản quen
thuộc từ xưa.
Nói đến kiến trúc Nhật Bản ta không thể không nhắc tới các khu vườn bí mật ở
bên trong ngôi nhà. Các khu vườn “zen” này đã tạo mối liên hệ giữa con người và
thiên nhiên, giữa tâm linh và trời đất. Sự trung chuyển từ trong nhà ra ngoài vườn
thông qua một số phần tử kiến trúc như hàng hiên hay những bức tường trượt bằng
giấy mờ đã tạo ra một âm hưởng “thiền” trong không gian rất riêng của kiến trúc
Nhật Bản.


Anh Ryue Nishizawa vào làm việc trong văn phòng của cô Kazuyo Sejima năm
1990. Đến năm 1995, anh trở thành cộng sự và họ thành lập văn phòng SANNA.
Sau đó, năm 1997 anh mở văn phòng riêng nhưng hai người vẫn luôn cộng tác với
nhau cho những công trình lớn. Ngôi nhà A (kiểu đặt chữ rất hay được sử dụng
bởi các kiến trúc sư Nhật Bản) được thiết kế bởi văn phòng kiến trúc sư Ryue
Nishizawa.

Ngôi nhà được thiết kế cho chủ nhà sống độc thân nhưng luôn đón tiếp nhiều bạn
bè. Vì thế không gian bên trong được khai thác mở rộng và mang tính cách cộng
đồng. Hoàn toàn trái ngược với tư duy của Tadao Ando (xem KT&ĐS số 49) cho
tư tưởng về nhà ở là sự hướng nội và linh thiêng khi khai thác các khoảng tối. Ở
đây ngôi nhà như muốn bộc lộ ra ngoài, ánh sáng tràn ngập trong không gian.

Nằm trên một khoảnh đất khoảng 6m chiều rộng và 21m chiều dài, ngôi nhà
không xây hết giới hạn mà được tổ hợp bởi một chuỗi các khối nhỏ bên trong có
kích thước khác nhau. Mỗi khối chứa đựng mỗi công năng khác nhau, những đồ
vật đặt trong từng không gian mang đến ý nghĩa cho không gian đó. Khối to nhất
được đặt ở giữa và có một phần kính ở trên mái, vì thế nó được coi như khoảng
sân trời của nhà. Sự vận chuyển trong không gian không có điểm bắt đầu và lúc
kết thúc, việc lưu thông tự do tạo ra sự xuyên suốt trong không gian.
Sự sắp xếp lệch của các khối về mặt bằng cũng như mặt cắt cho phép ánh sáng tự
nhiên vào được trung tâm của từng khối, cũng như khu vườn xung quanh tràn vào
cả trong nhà. Điều đó đã tạo nên sự “hoà trộn” giữa kiến trúc với thiên nhiên.
Cộng với sự sắp đặt khéo léo của những chậu cây trong nhà, tất cả công trình trở
thành một khu vườn lớn. Sự dàn cảnh cho việc sắp xếp giữa trong và ngoài còn
mang một tính nghệ thuật, nghệ thuật xếp đặt (installation) xuất hiện gần đây. Ảnh từ phòng ngủ, sự khai thác tầm nhìn theo chiều cao.


Mô hình toàn cảnh ngôi nhà. Sự tổ hợp của các khối riêng lẻ chứa đựng các công
năng khác nhau. Đồ vật đặt trong không gian đem ý nghĩa cho không gian đó Mặt tiền ngôi nhà đơn giản, hiện đại, rất khác với những ngôi nhà xung quanh. Sự xuyên suốt trong không gian. “Biểu đồ ý tưởng” minh hoạ mặt bằng của ngôi nhà. Cách thể hiện ý tưởng
thường được sử dụng của văn phòng SANNA