161
ngûúâi mưåt nùm, thò chng vêỵn sệ cao hún vâi lêìn so vúái tưíng chi tiïu hâng nùm theo àêìu
ngûúâi vïì y tïë tẩi nhiïìu nûúác thu nhêåp thêëp. Hún nûäa, liïåu phấp chưëng retrovirt u cêìu
phẫi cố nhûäng thêìy thëc àûúåc àâo tẩo vâ cố chun mưn cao tiïën hânh cưng viïåc trong
mưåt cú súã y tïë cố trang thiïët bõ tưët, cố kinh nghiïåm trong viïåc thûåc hiïån mưåt loẩt cấc xết
nghiïåm vâ th tc tinh vi, têët cẫ nhûäng thûá nây àïìu àang thiïëu thưën nghiïm trổng tẩi
hêìu hïët cấc nûúác àang phất triïín.
Trong trûúâng húåp cấc vêën àïì vïì chi phđ vâ hẩ têìng cú súã cố thïí giẫi quët àûúåc, viïåc
tn th chêëp hânh ca bïånh nhên vêỵn sệ tiïëp tc gêy ra nhûäng trúã ngẩi lúán. Nhûäng
Liïìu dng hâng
ngây (mg)
Thấi Lan Anh hóåc M Thấi Lan Anh hóåc M
Thëc men
Thëc ngùn chùån
Nucleoside RT
Zidovudine (AZT) 500 1,80 7,50 657 2.738
Didanosine (ddI) 400 5,80 5,75 2.117 2.099
Ztavidine (ddC) 2,25 5,40 6,81 1.971 2.486
Stavidine (3TC) 80 7,95 2.90
Lamivudine (3TC) 300 7,37
Thëc ngùn chùån
proteasse
Saquinavir (SVQ) 1.8 19,08 6.870
Ritonavir (RTV) 1.2 21,90 8.010
Indinavir (IDV) 2.4 11,84 4.320
Giấm sất theo dộiSưë lêìn mưỵi nùm
Àïëm huët cêìu 12,00 2,00 21,00 24 252
Hốa huët hổc 4,00 12,00 35,00 48 140
Àïëm CD4 4,00 30,00 157,00 120 628
Hâm lûúång virt RNA 3,50 50,00 100,00 175 350
Cấc lêìn khấm ngoẩi tru

thëc, cng giưëng nhû cấc bïånh nhên àậ cưë gùỉng àïí cố àûúåc thëc AZT. Cấc chđnh ph
àïën lûúåt mònh sệ phẫi àưëi mùåt vúái sûác ếp phẫi mua nhûäng thëc nây vâ phẫi bao cêëp cho
cấc dõch v lêm sâng cêìn thiïët. Khi cố rêët đt ngûúâi bõ AIDS, tưíng cấc chi phđ cng sệ thêëp
tûúng àưëi vúái cấc chi tiïu khấc ca chđnh ph. Nhûng khi dõch tiïën triïín, con sưë cấc
trûúâng húåp AIDS vâ chi phđ cho bao cêëp sệ leo thang nhanh chống vâ ht vïì mònh cấc
ngìn lûåc khỗi cấc nhu cêìu xậ hưåi cêëp bấch khấc. Túái mưåt thúâi àiïím nâo àố, sệ trúã thânh
hiïín nhiïn lâ bao cêëp nhû vêåy khưng thïí chõu àûång àûúåc vâ cng khưng cưng bùçng àưëi vúái
nhiïìu ngûúâi mâ vò nhiïìu l do khấc nhau mën àûúåc chđnh ph gip nhûng lẩi khưng bõ
nhiïỵm HIV.
Cấc chi phđ àiïìu trõ cấ nhên cho AIDS thò cao, thêåm chđ tẩi cấc nûúác nghêo
Chng ta àậ thêëy rùçng cấc àấp ûáng y hổc àưëi vúái HIV/AIDS tưën tûâ mûác chó vâi àưìng xu
cho àïën hâng ngân àư la. Mưåt àêët nûúác cố thïí thûåc sûå chi tiïu bao nhiïu àïí àiïìu trõ mưåt
trûúâng húåp AIDS tu thåc vâo nhiïìu nhên tưë khấc nhau, ngoâi chi phđ àêìu vâo khấc
nhau cho chùm sốc y tïë. Àiïìu quan trổng nhêët trong sưë nhûäng vêën àïì nây lâ khưëi lûúång
àiïìu trõ mâ ngûúâi bõ nhiïỵm HIV, gia àònh anh ta hay chõ ta, vâ bêët k mưåt bïn thûá ba
thanh toấn nâo nhû cấc cưng ty bẫo hiïím hay chđnh ph, sùén sâng vâ cố khẫ nùng, vâ
chđnh ph bao cêëp bao nhiïu cho chùm sốc y tïë vâ àiïìu trõ AIDS. Hònh 1.8 cho thêëy rùçng
giûäa cấc nûúác khấc nhau khưëi lûúång nây cố liïn hïå qua lẩi chùåt chệ vúái thu nhêåp tđnh theo
àêìu ngûúâi. Mưåt cåc khẫo cûáu chiïìu sêu vïì chi tiïu cho AIDS tẩi bưën nûúác vâ Bang Sao
Paolo ca Bra-xin khùèng àõnh mư hònh chung nây; tưíng chi tiïu bònh qn cho AIDS (cẫ
cưng vâ tû) khấc nhau tûâ 0,6 lêìn GDP trïn àêìu ngûúâi tẩi Tan-da-ni-a túái 3,0 lêìn GDP àêìu
ngûúâi tẩi Sao Paolo; con sưë bònh qn lâ t lïå khoẫng 1,5 (Bấo cấo ph trúå, Shepard vâ
nhûäng tấc giẫ khấc 1996).
Cấc phûúng phấp thay thïë cho àiïìu trõ nưåi tr àùỉt tiïìn
Núi cố dõch AIDS nghiïm trổng, cấc nhâ lêåp chđnh sấch y tïë bïn trong vâ bïn ngoâi chđnh
ph àậ tòm cấch cung cêëp sûå chùm sốc têån ty vúái chi phđ thêëp. Ba phûúng phấp thay thïë
cho àiïìu trõ nưåi tr àùỉt tiïìn lâ: phông àiïìu trõ AIDS ngoẩi tr, chùm sốc bïånh nhên têån
thïë (chùm sốc tẩi gia àònh vúái cưng nghïå thêëp cho nhûäng bïånh nhên bõ bïånh nùång khưng
thïí chûäa khỗi), vâ chùm sốc tẩi gia.
163

gian lâm viïåc ca cấn bưå nhên viïn lâm trong cấc chûúng trònh dûåa vâo bïånh viïån. Vđ d,
vâo mưåt ngây nhêët àõnh mưåt àưåi y tấ àûúåc àâo tẩo ca bïånh viïån chó cố thïí thùm khấm
àûúåc tûâ bưën àïën tấm bïånh nhên mâ thưi, mưåt phêìn tû trong sưë hổ xa nhâ khi tưëp y tấ túái.
Kïët quẫ lâ tưëp y tấ ca bïånh viïån trung bònh dânh khoẫng hai giúâ àưìng hưì trïn àûúâng ài
àïí cố àûúåc khoẫng mûúâi lùm pht khấm bïånh nhên. Ngûúåc lẩi, cấc àưåi lâm tẩi cưång àưìng
chó ài vâi pht vâ lûu lẩi chưỵ bïånh nhên trung bònh hai giúâ.
Nïëu nhû chi phđ thêëp ca chûúng trònh chùm sốc tẩi gia do cưång àưìng khúãi xûúáng tẩi
Dam-bi-a cố thïí khấi quất hoấ àûúåc cho cấc bưëi cẫnh khấc, thò cố thïí nối rùçng sûå chùm sốc
nhû vêåy cố thïí àûúåc tâi trúå búãi cấc bïånh nhên, gia àònh vâ cưång àưìng ca hổ. Quẫ thûåc,
cấc chûúng trònh ca Dam-bi-a do cưång àưìng khúãi xûúáng hoẩt àưång tưët búãi vò cố sûå hưỵ trúå
mẩnh mệ ca nhûäng ngûúâi tònh nguån tûâ cấc cưång àưìng súã tẩi. Do cấc lúåi đch ca chûúng
trònh bao gưìm cẫ cấc lúåi đch cưng cưång vïì viïåc nêng cao nhêån thûác vïì phông ngûâa HIV vâ
giẫm búát sûå k thõ, cho nïn chđnh ph cố thïí cố vai trô trong viïåc tâi trúå cấc chûúng trònh
nhû vêåy, đt nhêët cho túái khi mâ cấc lúåi đch cấ nhên ca cấc chûúng trònh nây àưëi vúái gia
àònh bïånh nhên àûúåc nhêån thûác àêìy à àïí cấc gia àònh vâ cưång àưìng tûå mònh hưỵ trúå cho
nhûäng chûúng trònh nhû vêåy. Tẩi nhûäng núi cố cấc chûúng trònh nhùçm tẩo thån lúåi cho
nhûäng ngûúâi nghêo tiïëp cêån vúái dõch v chùm sốc y tïë, chng cêìn phẫi àûúåc múã rưång àïí
164
bao gưìm cấc chûúng trònh chùm sốc tẩi gia do cưång àưìng khúãi xûúáng cố sûã dng cấc tiïu
chđ xết à àiïìu kiïån tûúng tûå.
Nhûäng lûåa chổn chđnh sấch y tïë khố khùn trong mưåt dõch bïånh AIDS nghiïm trổng
Phêìn trïn àậ mư tẫ tấc àưång ca AIDS àưëi vúái cấ nhên nhûäng ngûúâi nhiïỵm HIV vâ cho
thêëy rùçng viïåc chûäa trõ hẩn chïë àưëi vúái cấc triïåu chûáng vâ cấc bïånh cú hưåi, àùåc biïåt lâ khi
thûåc hiïån mưåt phêìn búãi cấc chûúng trònh chùm sốc tẩi gia àònh do cưång àưìng àïì xûúáng, cố
thïí chùm sốc vò tònh thûúng vúái chi phđ khấ thêëp. ÚÃ phêìn nây, u cêìu duy trò cấc chi phđ
thêëp câng trúã nïn rộ râng khi chng ta múã rưång phẩm vi tûâ cấ nhên mưåt ngûúâi nhiïỵm
HIV sang cấc nhu cêìu chùm sốc y tïë cho têët cẫ mổi ngûúâi úã mưåt qëc gia. Àïí hiïíu sêu hún
nhûäng lûåa chổn àûúåc mêët khố khùn cố liïn quan, trûúác hïët chng ta phẫi ûúác tđnh àûúåc
phẩm vi tấc àưång ca AIDS àưëi vúái khu vûåc y tïë, vâ sau àố múái thẫo lån xem cấc chđnh
sấch ca chđnh ph cố thïí giẫm nhể tấc àưång àố nhû thïë nâo.

chùm sốc y tïë (Over, Ellis, vâ Solon 1992; Sauerborn, Berman, vâ Nougtara 1996). Hún
nûäa, vò mưåt sưë nghiïn cûáu cho rùçng nhûäng ngûúâi lúán tíi mùỉc bïånh AIDS trûúác khi tûã
vong sûã dng dõch v y tïë nhiïìu hún nhûäng ngûúâi chïët vò cấc ngun nhên khấc vâ thêåm
chđ cẫ nhûäng ngûúâi mùỉc bïånh kếo dâi, cho nïn t lïå tùng vïì u cêìu chùm sốc y tïë cho
nhûäng ngûúâi lúán úã àưå tíi sung sûác mùỉc bïånh AIDS dûúâng nhû vûúåt quấ t lïå tùng vïì tûã
vong ca hổ do AIDS gêy ra. Do hai nhên tưë trïn, úã mưåt nûúác cố ngûúâi lúán úã àưå tíi sung
sûác sûã dng 1/4 toân bưå dõch v y tïë trûúác khi chuín sang bïånh AIDS thò t lïå tùng vïì
nhu cêìu chùm sốc y tïë vưën cố ca àưëi tûúång nây sệ lâm tùng toân bưå cấc nhu cêìu vúái t lïå
đt nhêët lâ 1/4. Chùèng hẩn, t lïå tûã vong ca ngûúâi lúán úã àưå tíi sung sûác do AIDS tùng
40% sệ lâm tùng tưíng sưë nhu cêìu chùm sốc y tïë đt nhêët lâ 10%, tuy rùçng t lïå tûã vong chó
tùng tûâ 4 àïën 8%
3
. Nïëu cấc bïånh nhên AIDS sûã dng cấc liïåu phấp chưëng retrovirt thò
nhu cêìu vïì y tïë côn tùng lïn rêët nhiïìu.
Tưíng nhu cêìu chùm sốc y tïë tùng nhû thïë nâo tu thåc vâo sûå tùng lïn ca t lïå tûã
vong ca ngûúâi lúán úã àưå tíi sung sûác, vâ àiïìu àố lẩi ph thåc vâo mûác àưå hiïån nhiïỵm
HIV vâ thúâi gian trung bònh tûâ khi nhiïỵm HIV àïën khi tûã vong (bẫng 4.3). T lïå hiïån
nhiïỵm ưín àõnh 5% trong sưë ngûúâi lúán úã àưå tíi sung sûác sệ lâm tùng t lïå tûã vong hâng
nùm vâo khoẫng 5 ngûúâi/1000 ngûúâi nïëu thúâi gian trung bònh tûâ khi nhiïỵm àïën khi chïët
lâ 10 nùm, hóåc khoẫng 10 ngûúâi/1000 ngûúâi nïëu thúâi gian trung bònh tûâ khi nhiïỵm àïën
khi chïët lâ 5 nùm
4
. T lïå hiïån nhiïỵm 30% nhû úã Lu-xa-ca, Dam-bi-a sệ lâm tùng sưë ngûúâi
chïët lïn trong khoẫng tûâ 30 àïën 60 ngûúâi/1000 ngûúâi tu theo khoẫng thúâi gian tûâ khi
nhiïỵm àïën khi chïët. ÚÃ vng Cêån Xa-ha-ra ca chêu Phi, núi t lïå tûã vong úã nhốm tíi nây
àậ lâ 5/1000 ngûúâi trûúác khi cố dõch AIDS, thêåm chđ chó cêìn 5% sưë ngûúâi nhiïỵm HIV cng
àậ lâm cho t lïå tûã vong úã ngûúâi lúán lâ 1/1000, cng vúái mûác àưå lêy nhiïỵm HIV nhû trïn
sệ lâm tùng t lïå tûã vong úã ngûúâi lúán úã àưå tíi sung sûác lïn gêëp 5 hóåc 10 lêìn.
Vúái cấc thưng sưë trïn, bïånh dõch nây sệ lâm tùng u cêìu vïì y tïë lïn bao nhiïu? ÚÃ mưåt
nûúác cố 1/4 sưë ngûúâi lúán cố u cêìu chùm sốc y tïë trûúác thúâi kò AIDS, vúái t lïå hiïån nhiïỵm

lan nhanh chống; mưåt sưë chûáng bïånh, trong àố thûúâng lâ viïm phưíi, cố thïí dêỵn àïën tûã
vong. Tuy nhiïn, trûúác khi cố HIV, cấc bïånh lêy nhiïỵm àûúåc phất hiïån tẩi bïånh xấ hay
bïånh viïån hiïëm khi gêy tûã vong cho cấc bïånh nhên chûa úã vâo tònh trẩng nguy kõch
6
.
Do AIDS tùng rêët lúán sûå ri ro cho cấc bïånh nhên àang theo cấc quy trònh àiïìu trõ
hiïån tẩi, chó viïåc duy trò mûác àưå an toân àậ cố trûúác khi cố HIV cng àậ àỗi hỗi phẫi tùng
cûúâng àiïìu kiïån vïå sinh vâ sâng lổc mấu, mâ cẫ hai viïåc nây àïìu lâm tùng chi phđ cho y
tïë. ÚÃ cấc nûúác cố thu nhêåp tûâ trung bònh àïën thu nhêåp cao, núi viïåc sâng lổc mấu vâ vư
trng cấc dng c tiïm ln lâ tiïu chín, tấc àưång ca AIDS chó giúái hẩn úã chưỵ lâ lâm
tùng thïm chi phđ cho 1 xết nghiïåm HIV bưí sung thïm vâo cấc xết nghiïåm hiïån hânh, sûã
dng gùng tay cao su vâ mùåt nẩ trong cấc trûúâng húåp trûúác àêy khưng sûã dng. ÚÃ nhûäng
nûúác nghêo, trûúác khi cố AIDS, núi viïåc sâng lổc mấu vâ vư trng kim tiïm khưng àûúåc
thûåc hiïån thò cấc ngìn lûåc cêìn àïí duy trò chêët lûúång dõch v y tïë trûúác nguy cú ca dõch
bïånh AIDS nây lâ rêët lúán. Chùèng hẩn, ngên sấch hâng nùm chi cho cú quan Dõch v
Truìn mấu ca U-gan-àa, àûúåc thânh lêåp àïí àưëi phố vúái AIDS vâ àấp ûáng cấc u cêìu
ca toân bưå hïå thưëng y tïë qëc gia ca nûúác nây vïì mấu sẩch, ûúác tđnh vâo khoẫng 1,2
triïåu àư la, bao gưìm chi àêìu tû vâ chi thûúâng xun. Khoẫn nây chiïëm khoẫng 2% toân bưå
cấc chi phđ cho y tïë cưng cưång vâ chiïëm khoẫng 1% trïn toân bưå cấc chi phđ y tïë ca toân
qëc (U ban Chêu Êu 1995 a). Bêët chêëp cấc khoẫn chi phđ to lúán tiïìm tâng cho viïåc sâng
lổc mấu, HIV àậ cng cưë mẩnh mệ lån cûá cho mưåt vai trô ca chđnh ph trong viïåc àẫm
bẫo cung cêëp mấu an toân. Tuy vêåy, khưng cố l do thuët phc cho viïåc chđnh ph bao
cêëp toân bưå cấc chi phđ cho dõch v (cung cêëp mấu, ND) nây vư thúâi hẩn (xem khung 4.1).
Sâng lổc mấu vâ cẫi tiïën cấc th tc lêëy mấu sệ bẫo vïå àûúåc cẫ ngûúâi hiïën mấu vâ ngûúâi
nhêån mấu. Tuy nhiïn, do sưë ngûúâi hiïën vâ sưë ngûúâi nhêån nối chung khưng cố liïn quan
àïën àưëi tûúång cố quan hïå tònh dc khưng àûúåc bẫo vïå vúái nhiïìu bẩn tònh khấc cho nïn mưåt
ngûúâi bõ lêy nhiïỵm khi cho hay nhêån mấu khưng cố khẫ nùng gêy lêy nhiïỵm cho nhiïìu
ngûúâi. Do vêåy, úã cấc nûúác àang phất triïín, núi chi phđ àïí xêy dûång mưåt hïå thưëng cung cêëp
mấu an toân rêët cao, viïåc sâng lổc mấu khưng nùçm trong sưë cấc phûúng phấp tiïëp cêån cố
hiïåu quẫ vïì chi phđ nhùçm ngùn chùån mưåt bïånh dõch lan truìn qua àûúâng tònh dc (xem

cung cêëp mấu sẩch. Dểp cấc cên nhùỉc tûâ thûá (2) àïën thûá (5) sang mưåt bïn thò viïåc cung cêëp mấu
sẩch cng cố têìm quan trổng nhû lâ cung cêëp kim tiïm sẩch, bưng bùng sẩch, vâ cấc bân tay sẩch
ca cấc y tấ khi thay bùng cho bïånh nhên. Bêët k lêåp lån nâo cho sûå tâi trúå ca chđnh ph àïí àẫm
bẫo chêët lûúång, bao gưìm cẫ àiïìu kiïån vïå sinh cùn bẫn àưëi vúái bïånh viïån, àïìu cố thïí ấp dng cho
vêën àïì mấu sẩch. Nïëu mổi ngûúâi thûâa nhêån kiïën rùçng chùm sốc úã bïånh viïån lâ u cêìu cùn bẫn
cêìn àûúåc sûå bao cêëp lúán ca chđnh ph thò kiïën àố cng ấp dng cho vêën àïì mấu sẩch. Tuy
nhiïn, nïëu ngûúâi ta cho rùçng khưng cố mưåt l do rộ râng ng hưå viïåc chùm sốc chûäa bïånh hún lâ
cấc nhu cêìu cú bẫn khấc nhû qìn ấo, nhâ cûãa vâ nûúác sẩch thò mấu sẩch sệ phẫi nhêån àûúåc đt
trúå cêëp ca chđnh ph nhû lâ cấc dõch v y tïë chûäa bïånh khấc.
Nhûng ngay cẫ nhûäng ai tin rùçng hêìu hïët cấc dõch v chûäa bïånh nhêån đt trúå cêëp àïìu thûâa nhêån
rùçng viïåc àiïìu trõ cấc bïånh lêy nhiïỵm mang lẩi cấc tấc àưång ngoẩi vi tđch cûåc, vâ do vêåy cêìn àûúåc
trúå cêëp. Àiïìu nây àûa chng ta àïën àấnh giấ cên nhùỉc thûá hai. Giẫ àõnh rùçng nhûäng ngûúâi nhêån
mấu bõ lêy nhiïỵm àûúåc bònh phc sau liïåu trònh chûäa trõ vâ sau àố bùỉt àêìu cố hoẩt àưång tònh dc,
thò viïåc ngùn sûå lêy nhiïỵm ca hổ cố thïí ngùn hổ khưng gêy lêy nhiïỵm sang nhûäng ngûúâi khấc.
Nhûäng tấc àưång ngoẩi vi tđch cûåc nây lúán nhû thïë nâo? Àưëi vúái 1 nûúác lâ U-gan-àa, khung 4.2 cho
thêëy 1 chûúng trònh cố hiïåu quẫ cao ngùn chùån 517 trûúâng húåp lêy nhiïỵm thûá phất nùm 1994 àậ chi
phđ têån 1.684$ cho mưỵi trûúâng húåp. Tuy chi phđ nây thêëp hún rêët nhiïìu so vúái chi phđ àiïìu trõ sët àúâi
cho 1 bïånh nhên nhiïỵm HIV úã 1 nûúác cưng nghiïåp, con sưë ûúác tđnh nây lâ hoân toân cố l. Do vêåy,
viïåc ngùn chùån cấc trûúâng húåp lêy nhiïỵm thûá phất tỗ ra khưng à àïí biïån minh sûå trúå cêëp ca
chđnh ph cho toân bưå cấc chi phđ ca chûúng trònh, tuy rùçng khoẫn àố thïí hiïån sûå bao cêëp tûâng
phêìn.
Cên nhùỉc thûá (3) vâ (4) àïìu cng nối àïën cấc lêåp lån mang tđnh kinh tïë thûúâng dng àïí biïån
minh cho cấc àêìu tû ca chđnh ph vâo cú súã hẩ têìng. Sûå tùng àưåt ngưåt nhûäng ri ro do truìn mấu
lâ mưåt c sưëc àưëi vúái hïå thưëng y tïë, quấ nhanh àưëi vúái cấc cấ nhên vâ cấc cú súã tû nhên àïí cố thïí
cố nhûäng thu xïëp ngay viïåc lổc mấu. Lâ ngûúâi bẫo hiïím cëi cng trûúác nhûäng thay àưíi mang tđnh
thẫm hoẩ àưëi vúái mưi trûúâng, chđnh ph àống vai trô hưỵ trúå xậ hưåi àiïìu chónh thđch ûáng vúái cấc chi
phđ múái cao hún vâ tđnh phûác tẩp ca cưng tấc y tïë trûúác sûå cố mùåt ca bïånh AIDS. Hún nûäa, nhû
Khung minh hoẩ 4.1. Vai trô ca chđnh ph trong viïåc àẫm bẫo mấu sẩch
168
thïí hiïån úã hònh khung 4.1, mưåt dõch v truìn mấu mang lẩi nhûäng lúåi thïë kinh tïë nhúâ quy mư lúán.

169
Ngìn: y ban chêu Êu 1995a, trang 94. Trõ giấ danh nghơa àûúåc àưíi ra àư la giấ hiïån hânh theo t
giấ 1,2 àư la cho 1ECU vâ sau àố chuín sang àư la giấ nùm 1994 sûã dng chó sưë giấ hâng tiïu
dng ca M.
(1) Thưng tin ln ln phên bưí khưng àïìu giûäa mưåt cưng ty sẫn xët vâ bấn mấu vúái bïånh viïån,
thêìy thëc vâ bïånh nhên lâ nhûäng ngûúâi dng mấu.
(2) Mùåc dêìu bïånh nhên phẫi chõu mưåt phêìn nhû nhau chi phđ biïn tïë ca mưåt àún võ mấu nhû trong
trûúâng húåp chûäa cấc bïånh khưng truìn nhiïỵm khấc, khưng thïí cho rùçng ngûúâi cho mấu phẫi
àûúåc trẫ tiïìn mấu. Cấc quan sất ca Richard Titmuss (1972) vïì lúåi đch ca viïåc hiïën mấu tûå
nguån àûúåc thêëy sûã dng úã nhiïìu hoân cẫnh qëc gia khấc nhau.
Hiïåu quẫ chi phđ ca viïåc lổc mấu trong phông chưëng lêy nhiïỵm HIV nhû thïë nâo? Mưåt cêu trẫ lúâi
cho vêën àïì nây cố thïí tòm thêëy trong kïët quẫ hoẩt àưång ca Dõch v Truìn mấu ca U-gan-
àa (UBTS) nùm 1993. Àûúåc giao nhiïåm v cung cêëp mấu sẩch cho Cam-pa-la nùm 1991, àïën
nùm 1993 UBTS àậ cố khẫ nùng phc v cẫ nûúác. Trong nùm àố, dõch v truìn mấu àậ àûúåc
cung cêëp cho 20.156 bïånh nhên trong cẫ nûúác vúái chi phđ trung bònh khoẫng 38 àư la mưåt àún
võ, trung bònh mưỵi bïånh nhên cêìn 1/2 àún võ, vúái tưíng sưë ngên sấch khoẫng 929.900 àư la.
Bẫng khung 4.2 phên tđch lúåi đch phông chưëng HIV ca loẩi hònh dõch v nây, cho thêëy dõch v
gốp phêìn ngùn chùån viïåc lêy nhiïỵm HIV trong khoẫng 1863 ngûúâi àûúåc truìn mấu côn sưëng
sốt.
Nhûng àïí àấnh giấ tấc àưång ngoẩi vi tđch cûåc ca chûúng trònh nây, tûâ àố l giẫi cho viïåc
trúå cêëp ca chđnh ph, chng ta cêìn vûúåt ra ngoâi khn khưí lêy nhiïỵm sú phất àïí xem xết
tònh hònh lêy nhiïỵm thûá nhêët. Nhûäng trễ em bõ nhiïỵm do truìn mấu chûa chùỉc cố khẫ nùng
sưëng lêu hún àïí tiïëp tc truìn bïånh sang nhûäng ngûúâi khấc, nhûng mưåt sưë ngûúâi lúán àậ à
tíi vâ trúã nïn bùỉt àêìu cố hoẩt àưång tònh dc àïí tham gia vâo cấc hânh vi tònh dc nguy cú
sau khi truìn mấu nïëu hổ côn sưëng. Vò rêët nhiïìu trong sưë nhûäng ngûúâi nây thûúâng ưëm rêët
nùång, chûúng trònh nghiïn cûáu àấnh giấ dûå tđnh rùçng mưỵi cấ nhên trong sưë nhûäng ngûúâi nây
chó cố 50% cú hưåi truìn HIV sang mưåt ngûúâi khấc (European Commission 1995). Do vêåy,
tưíng sưë trûúâng húåp nhiïỵm HIV thûá phất àûúåc ngùn chùån lâ 415(1). Nïëu toân bưå lån cûá cho
mưåt dõch v cung cêëp mấu lâ ngùn ngûâa nhûäng lêy nhiïỵm thûá phất nây thò hiïåu quẫ chi phđ ca
dõch v nây lâ 929.900 àư la chia cho 415 hay 2.240 àư la àưëi vúái mưỵi trûúâng húåp lêy nhiïỵm thûá

y tïë bõ nhiïỵm bïånh vò quan hïå tònh dc, nhûng trong mưåt xậ hưåi vúái t lïå bïånh nhên HIV
dûúng tđnh cao, cưng tấc chùm sốc y tïë sệ trúã nïn nguy hiïím hún so vúái mưåt xậ hưåi khưng
cố HIV. Mưåt sưë sinh viïn àấng ra sệ trúã thânh bấc sơ hay y tấ vò vêåy sệ chổn nhûäng ngânh
nghïì thay thïë, trûâ phi hổ àûúåc b àùỉp vúái mưåt mûác th lao cao cho nhûäng ri ro nây. Mưåt
cåc khẫo sất gêìn àêy trong sưë cấc sinh viïn ngânh y vâ y tấ úã M cho thêëy AIDS thûåc sûå
àậ lâm giẫm sûác cën ht ca nhûäng chun ngânh cố nhiïìu khẫ nùng phẫi tiïëp xc vúái
cấc bïånh nhên HIV dûúng tđnh (Bernstein, Rabkin vâ Wolland 1990; Mazzullo vâ nhûäng
tấc giẫ khấc 1990). Vêën àïì nây cố nguy cú nghiïm trổng hún úã nhûäng nûúác bõ dõch bïånh
hoânh hânh nùång, úã àố t lïå hiïån nhiïỵm HIV cao hún rêët nhiïìu vâ gùng tay cao su cng
nhû cấc trang bõ bẫo hưå khấc thûúâng rêët khan hiïëm. Tẩi Dam-bi-a, mưåt sưë y tấ àậ u cêìu
mưåt mûác th lao àùåc biïåt àïí b vâo nhûäng ri ro cao trong nghïì nghiïåp do HIV gêy ra
(Buve vâ cấc tấc giẫ khấc).
Quy mư tùng chi phđ cấn bưå y tïë chûa àûúåc ûúác tđnh. Nhû àậ lûu úã trïn, tùng cûúâng
Bẫng khung 4.2. Hiïåu quẫ truìn mấu trấnh lêy nhiïỵm HIV, U-gan-àa, 1993.
Ngìn: Dûåa trïn kïët quẫ thu àûúåc tûâ Dõch v Truìn mấu Uganda theo bao scấo tẩi Beal, Bontinck vâ
Fransen (1992); European Commission (1995a); vâ Fransen (1997, trao àưíi cấ nhên).
Hiïåu quẫ truìn mấuTrễ em Ngûúâi lúánTưíng
Bïånh nhên truìn 11.515 8.614 20.156
Bïånh nhên dûå kiïën chïët nïëu khưng truìn 5.758 3.898 9.656
Bïånh nhên truìn mấu nhûng vêỵn chïët 3.801 2.592 6.393
Sưë tûã vong cố thïí ngûâa àûúåc 1.957 1.296 3.253
Sưë trûúâng húåp nhiïỵm HIV sú phất 1.033 830 1.863
Sưë trûúâng húåp nhiïëm HIV thûá phất0415415
Lúåi đch
171
àïì phông trong cấc bïånh viïån vâ trẩm xấ cố thïí giẫm chi phđ nây. Nhûng vò con ngûúâi
phẫn ûáng vúái nhûäng ri ro mâ hổ nhêån thûác àûúåc nhiïìu hún lâ nhûäng ri ro thûåc tïë, viïåc
tùng cûúâng cưng tấc àïì phông cố thïí tẩo ra rêët đt ẫnh hûúãng àưëi vúái u cêìu àôi tùng mûác
th lao. Do àố, dûúâng nhû rộ râng lâ nhêån thûác ca cấc cấn bưå y tïë vïì ri ro nây sệ lâm
tùng chi phđ y tïë.

Chng ta àậ lêåp lån trong hai phêìn trïn àêy rùçng tó lïå huët thanh dûúng tđnh
khưng àưíi 5% úã qìn thïí cëi cng sệ lâm tùng cêìu trong y tïë lïn khoẫng mưåt phêìn tû vâ
chi phđ cho y tïë vúái chêët lûúång àõnh trûúác lïn khoẫng 10%. Rt ra mưåt giẫ thiïët trong
phêìn nây vïì hïå sưë co giận cêìu vâ phẫn ûáng cung, giẫ àõnh rùçng bïånh nhên trẫ mưåt nûãa
chi phđ chùm sốc sûác khoễ, khung 4.3 cho biïët tưíng chi phđ y tïë qëc gia, vâ t trổng cng
nhû chi tiïu ca chđnh ph sệ tùng lïn 43%. Sûå gia tùng nây sệ đt hún úã nhûäng nûúác nhû
ÊËn Àưå, trong àố chó cố mưåt phêìn nùm chi phđ y tïë àûúåc chđnh ph thanh toấn, vâ nhiïìu
hún nûäa úã nhûäng nûúác nhû M Latinh vâ Àưng Êu, trong àố ba phêìn tû hay nhiïìu hún
nûäa chi phđ àûúåc nhâ nûúác trúå cêëp.
172
Giấ chùm sốc y tïë thûåc tïë sệ tùng lïn bao nhiïu do tấc àưång ca AIDS? Hònh khung 4.3 chó ra quy
mư gia tùng cố thïí àûúåc tđnh toân nhû thïë nâo trong mưåt àêët nûúác giẫ àõnh vúái hïå sưë co giận cêìu vâ
cung cho y tïë lâ 0,8 vâ 0,5 vâ chđnh sấch ca chđnh ph trúå cêëp mưåt nûãa chi phđ cho y tïë. Hai àûúâng
àêåm thïí hiïån khưëi lûúång cung vâ cêìu dõch v chùm sốc y tïë vúái mûác giấ trûúác khi cố nẩn dõch HIV.
(Àûúâng cêìu àûúåc vệ vúái hïå sưë co giận chó cố 0,4 nhùçm thïí hiïån kïët quẫ trúå cêëp ca chđnh ph àưëi
vúái ngûúâi tiïu dng). Hònh nây àûúåc xêy dûång nhùçm àïí cho mûác cên bùçng trïn thõ trûúâng xẫy ra úã
mûác giấ 10 àún võ tiïìn tïå àưëi vúái mưỵi àún võ dõch v y tïë, tẩi mûác giấ àố, 10 àún võ y tïë àûúåc cung
cêëp. Tưíng chi phđ cho y tïë trong qëc gia giẫ àõnh nây sệ gêëp 10 lêìn 10 hay 100 àún võ tiïìn tïå khi
cố nẩn dõch AIDS.
Bêy giúâ chng ta giẫ thiïët mưåt dõch HIV/AIDS bậo hôa úã t lïå huët thanh dûúng tđnh khưng àưíi
5% trong qìn thïí ngûúâi lúán. Lêåp lån trong chûúng nây cho thêëy rùçng khưëi lûúång dõch v y tïë theo
u cêìu úã bêët k mûác giấ nâo cng cố khẫ nùng tùng lïn 25%, trong khi àố chi phđ mua vúái bêët k
khưëi lûúång nâo vúái chêët lûúång nhêët àõnh sệ tùng lïn 10%. Hai ẫnh hûúãng nây ca nẩn dõch AIDS
àûúåc minh hoẩ búãi sûå dõch chuín sang bïn phẫi àûúâng cêìu 25% (chuín sang àûúâng gẩch nưëi
nghiïng tûâ trïn xëng) vâ sûå dõch chuín lïn phđa trïn ca àûúâng cung 10% (chuín sang àûúâng
gẩch nưëi nghiïng tûâ dûúái lïn). Ẫnh hûúãng àưëi vúái mûác giấ vâ khưëi lûúång cố thïí àổc àûúåc tûâ hònh
nây. Giấ mưỵi àún võ dõch v y tïë sệ tùng khoẫng 30%, vâ khưëi lûúång dõch v àûúåc cung cêëp sệ tùng
khoẫng 10%. Tưíng chi tiïu qëc gia, giấ mưỵi àún võ nhên vúái sưë lûúång àún võ sệ tùng 43%, lïn túái
143 àún võ tiïìn tïå (vò 13 x 11 = 143).
Khung minh hoẩ 4.3. Ûúác tđnh ẫnh hûúãng ca AIDS àưëi vúái khu vûåc y tïë

khêíu phêìn chùm sốc sûác khoễ ngoâi giấ ra sệ àûúåc ấp dng. Ngûúâi dên úã cấc nûúác cố chùm sốc
y tïë àûúåc chđnh thûác miïỵn phđ rêët quen thåc vúái nhûäng cú chïë nây. Mưåt sưë hïå thưëng àûa vâo thúâi
gian chúâ àúåi. Trong khi nhûäng hïå thưëng khấc, khi mưåt bïånh nhên khưng hâi lông vúái dõch v y tïë úã
cấc cú súã y tïë cưng cưång, hổ cố thïí trẫ tiïìn àïí àûúåc chùm sốc tưët hún tûâ cấc phông khấm tû ca
cấc bấc sơ. Trong nhûäng trûúâng húåp khấc, trẫ tiïìn thïm cho cấc y tấ hay ngûúâi gấc cûãa lâ àiïìu rêët
cêìn thiïët àïí cố thïí tiïëp cêån dûúåc vúái dõch v y tïë miïỵn phđ. Giấ chùm sốc y tïë thûåc tïë cho ngûúâi tiïu
dng lâ giấ trõ ca têët cẫ sûå hy sinh ca ngûúâi tiïu dng, vïì thúâi gian vâ tiïìn bẩc, cêìn thiïët àïí cố
àûúåc dõch v y tïë vúái chêët lûúång nhêët àõnh. Dõch AIDS tùng giấ thûåc tïë ngay cẫ khi dõch v chùm
sốc y tïë àûúåc coi lâ “miïỵn phđ”.
Khung 4.4. Giấ chùm sốc y tïë thûåc tïë
Bẫng 4.4. Bùçng chûáng vïì viïåc bïånh nhên HIV dûúng tđnh àêíy ra ngoâi nhûäng ïånh
nhên HIV êm tđnh
Thânh phưë Bïånh viïån
Tó lïå giûúâng bïånh do bïånh
nhên HIV dûúng
tđnh nùçm
Chiïìng Mai, Thấi Lan Tónh 50
Kin-sa-sa, CH Cưng Gư
a
Mama Yemo 50
Ki-ga-li, Ruan-àa Trung ûúng 60
Bujumbura, Bu-run-ài Prince Regent 70
Nai-rư-bi, Kï-ni-a Bïånh viïån T.W Kenyatta 39
b
Cam-pa-la, U-gan-àa Bïånh vienể Rubaga 56
a.
Trûúác kia lâ Zai a
b.
Do Floyd vâ Gilks phất hiïån thêëy lâ thúâi gian nùçm viïån trung bònh lâ nhû nhau giûäa bïånh nhên HIV dûúng vâ êm tđnh,
t lïå HIV dûúng tđnh trïn tưíng sưë nhêåp viïån lâ mưåt ûúác tđnh hûäu đch t lïå giûúâng bïånh cấc bïånh nhên HIV dûúng tđnh

tùng lïn lâm giẫm mưåt sưë bïånh nhên HIV êm tđnh mâ lệ ra nhûäng ngûúâi nây àûúåc chùm sốc.
Ngìn: Floyd vâ Gilkss 1996.
Hònh 4.2: Tấc àưång ca AIDS lïn t lïå sûã dng vâ t lïå tûã vong tẩi bïånh viïån qëc
gia Kenyatta, Nai-rư-bi, 1988/89 vâ 1992.
Bẫng B. T lïå tûã vong tẩi bïånh viïån giûä khưgn thay àưíi
àưëi vúái benểh nhên HIV - dûúng tđnh nhûn tùng 60% àưëi
vúái bïånh nhên HIV - êm tđnh giûäa hai nùm 1998 vâ 1992.
Bẫng A. T lïå sûã dng tùng àưëi vúái cấc bïånh nhên
HIV- dûong tđnh nhûng giẫm àưëi vúái cấc bïånh nhên
HIV - êm tđnh giûäa hai nùm 1988 vâ 1992
175
hûúáng nhûäng bïånh nhên ưëm nùång hún. D viïåc àõnh xët do nhên viïn bïånh viïån àïì ra
hay lâ phẫn ûáng ca bïånh nhên trûúác cẫm nhêån ca hổ àưëi vúái giấ dõch v thûåc tïë cao hún
(khung 4.4), nhûng nố àậ loẩi ra mưåt sưë bïånh nhên mâ bïånh viïån cố khẫ nùng cûáu sưëng.
Vò nhûäng ngûúâi nhiïỵm HIV chiïëm mưåt phêìn lúán trong sưë nhûäng ngûúâi mang bïånh úã
mưåt àêët nûúác bõ dõch tấc àưång nghiïm trổng, àiïìu dïỵ hiïíu lâ hổ sệ chiïëm phêìn ngây câng
tùng sưë giûúâng bïånh vâ tiïu tưën phêìn ngây câng tùng ngìn lûåc dânh cho y tïë. Têët cẫ cấc
cưng dên, d cố nhiïỵm HIV hay khưng, sệ cẫm thêëy àûúåc ấp lûåc nây. Tuy nhiïn, mûác àưå
chuín ngìn lûåc dânh cho chùm sốc y tïë khỗi cấc bïånh HIV êm tđnh cố thïí àậ bõ phống
àẩi lïn, nhû àậ xẫy ra tẩi bïånh viïån Kenyatta, nïëu chđnh ph trúå cêëp àùåc biïåt cho nhûäng
ngûúâi nhiïỵm HIV
9
. Chng tưi thẫo lån vêën àïì nây, vâ vêën àïì rưång hún nûäa, lâ trúå cêëp y
tïë ca chđnh ph ẫnh hûúãng nhû thïë nâo àïën nhu cêìu chùm sốc y tïë vâ chi tiïu cho y tïë
trong phêìn tiïëp theo.
Chđnh sấch giẫm nhể tấc àưång túái khu vûåc y tïë
Cấc dõch v chùm sốc y tïë àùỉt tiïìn vâ khan hiïëm vâ tưíng chi tiïu dânh cho y tïë tùng
cao àùåt trûúác xậ hưåi nhiïìu lûåa chổn khố khùn. Vò phêìn lúán chi tiïu gia tùng nây ch ëu
àûúåc tâi trúå bùçng cấc ngìn thu tûâ thụë, cấc chđnh ph vâ cấc cûã tri sệ phẫi lûåa chổn đt
nhêët theo ba hûúáng:

sûå gia tùng riïng ca trúå cêëp, hay so vúái sûå gia tùng nhu cêìu do dõch bïånh nối riïng mang
lẩi, hay thêåm chđ cẫ hai. Khi nhiïìu ngûúâi bõ ưëm vò bïånh AIDS, ẫnh hûúãng nây sệ rộ râng
hún khi chi tiïu cho chùm sốc y tïë ngây câng tùng; khi dõch trúã nïn nghiïm trổng, gấnh
nùång àưëi vúái ngên sấch ca chđnh ph sệ lâm cho chđnh ph khưng thïí duy trò àûúåc.
Àïí hiïíu àûúåc nhûäng thay àưíi vïì mûác àưå trúå cêëp ca chđnh ph ẫnh hûúãng àïën tấc
àưång ca dõch àưëi vúái khu vûåc y tïë nhû thïë nâo, chng tưi trûúác hïët phẫi xem xết mûác àưå
chđnh ph àậ trúå cêëp cho y tïë. Sau àố, lêëy ÊËn Àưå lâm vđ d, chng tưi dûå bấo tấc àưång ca
mưåt dõch àang lan rưång túái mûác trúå cêëp ca chđnh ph hiïån tẩi vâ mûác trúå cêëp gia tùng.
Nhû chng ta sệ thêëy, tùng tưíng trúå cêëp cho y tïë sệ lâm cho dõch ẫnh hûúãng rêët nhanh
àïën khu vûåc y tïë.
Hêìu hïët cấc chđnh ph tâi trúå mưåt phêìn lúán chi tiïu cho khu vûåc y tïë. Phêìn côn lẩi
bao gưìm nhûäng khoẫn thanh toấn khấc ca cấc nhâ bẫo hiïím tû nhên vâ têët cẫ cấc khoẫn
thanh toấn “tûâ ti ngûúâi bïånh” (trûåc tiïëp - ND) tẩi cấc cú súã tû nhên vâ cấc cú súã àûúåc
chđnh ph trúå cêëp, d lâ truìn thưëng hay hiïån àẩi. Tưíng trúå cêëp trung bònh khấc nhau
rêët nhiïìu, nhûng thûúâng lâ tùng lïn theo GDP. Nhû cố thïí thêëy trong hònh 4.3, nhûäng
nûúác nghêo nhêët, vúái mûác thu nhêåp bònh qn àêìu ngûúâi khoẫng 600 àư la, thûúâng trúå
cêëp khưng quấ mưåt nûãa chi phđ cho y tïë, trong khi nhûäng nûúác cố thu nhêåp cao hún trúå cêëp
khoẫng ba phêìn tû chi phđ nây.
Nùm 1990 tẩi ÊËn Àưå, chđnh ph àậ trúå cêëp khoẫng 21% tưíng chi tiïu cho y tïë, mưåt tó
Ghi ch: Àûúâng giûäa trong mưỵi mưåt ư chó phêìn trung võ àûúåc trúå cêëp, àónh vâ àấy ca ư lâ t lïå phêìn trùm thûá 75 vâ 25,
vâ hai “chên” lâ t lïå trúå cêëp tưëi thiïíu vâ tưëi àa.
Ngìn: Sưë liïåu ca NHTG.
Hònh 4.3: T lïå Nhâ nûúác trong chi tiïu cho y tïë úã mưåt sưë nûúác theo nhốm thu nhêåp,
cấc nùm khấc nhau, 1990-1997
177
lïå thêëp so vúái cấc nûúác cố thu nhêåp thêëp khấc. Àûúâng dûúái àấy trong hònh 4.4 lâ àûúâng
dûå bấo chi tiïu cho y tïë ca chđnh ph nïëu ÊËn Àưå khưng cố dõch AIDS vâ tiïëp tc dânh
6% ca GDP àang tùng ưín àõnh cho y tïë, trong àố chđnh ph tiïëp tc tâi trúå 21%. Trong
phûúng ấn cú bẫn nây, chi tiïu ca chđnh ph ÊËn Àưå cho y tïë tùng tûâ 3,2 tó àư la nùm 1991
àïën 8 tó àư la nùm 2010. Àûúâng thûá hai tûâ dûúái lïn thïí hiïån sûå gia tùng chi tiïu cho y tïë

quẫ lâ, mùåc d tó lïå hiïån nhiïỵm múái chó cố 5%, cao hún Mï-hi-cư mûúâi lêìn, tó lïå chi tiïu cho
AIDS trong sưë tưíng chi tiïu y tïë chó lâ 3,5%, nhiïìu hún Mï-hi-cư cố ba lêìn.
Mùåc d thẫo lån vïì thiïët kïë hïå thưëng tâi chđnh y tïë vûúåt ra ngoâi nưåi dung ca cën
sấch nây, bùçng chûáng cho thêëy rùçng nhûäng nûúác cố dõch úã giai àoẩn sú khai hay giai àoẩn
têåp trung, nhû ÊËn Àưå, cêìn thêån trổng cên nhùỉc, khưng chó nhûäng hêåu quẫ tûác thúâi vïì
ngên sấch khi cố thïm sûå cam kïët tâi trúå nâo cho viïåc chùm sốc chûäa bïånh, mâ côn phẫi
cên nhùỉc sûå nhên rưång nhûäng hêåu quẫ nây sệ xẫy ra nïëu nẩn dõch AIDS tiïëp tc lan trân.
Àiïìu cêìn thêån trổng lâ chó xem xết tùng tâi trúå hay bẫo hiïím ca chđnh ph cho chùm sốc
y tïë cng vúái nhûäng chûúng trònh phông chưëng tđch cûåc gip cho nhûäng ngûúâi cố nhiïìu
khẫ nùng nhiïỵm vâ lâm lan truìn bïånh cố thïí tûå bẫo vïå àûúåc mònh vâ bẫo vïå nhûäng
ngûúâi khấc.
T lïå trúå cêëp bònh àùèng d úã bêët k tònh trẩng HIV nâo. Mưåt phẫn ûáng thûúâng
thêëy thûá hai trong khu vûåc y tïë àưëi vúái dõch HIV/AIDS lâ àûa ra mưåt mûác trúå cêëp khấc
ph thåc vâo viïåc ngûúâi àûúåc chùm sốc cố bõ nhiïỵm HIV hay khưng. Àùåc biïåt úã nhûäng
nûúác àang cố dõch àang úã trong giai àoẩn sú khai, nhûäng ngûúâi bõ nhiïỵm HIV àïìu cố nguy
cú bõ phên biïåt àưëi xûã, do àố hẩn chïë khẫ nùng tiïëp cêån cấc dõch v chùm sốc y tïë hay phẫi
trẫ giấ cao hún. Tuy nhiïn khi dõch bïånh tiïën triïín thïm, chđnh ph phông bõ sûác ếp trúå
cêëp àùåc biïåt cho àiïìu trõ HIV/AIDS. Phêìn nây chó ra vai trô ca chđnh ph trong viïåc hẩn
chïë sûå phên biïåt àưëi xûã trong chùm sốc y tïë àưëi vúái nhûäng ngûúâi bõ nhiïỵm HIV vâ sau àố
xem xết hêåu quẫ ca viïåc trúå cêëp ûu àậi hún cho àiïìu trõ HIV.
Trúå cêëp àiïìu trõ AIDS khấc nhau rêët nhiïìu giûäa nûúác nây vúái nûúác khấc. Hònh 4.5
Ngìn: Tâi liïåu tham khẫo, Shepard vâ nhûäng ngûúâi khấc, 1996
Hònh 4.5: T lïå phêìn trùm chi tiïu liïn quan túái AIDS vâ tưíng chi tiïu chûäa trõ tâi trúå
búãi chđnh ph qëc gia, bưën nûúác vâ thânh phưë Sao Paulo, Bra-xin 1994.
Chđnh ph thûúâng cung cêëp
cấc mûác àưå bao cêëp cho Y
tïë khấc nhau ty thåc vâo
liïåu bïånh nhên cố bõ nhiïỵm
HIV hay khưng.
179

bïånh thưng qua quan hïå tònh dc vúái ngûúâi nhiïỵm HIV (xem khung 4.5). Àiïìu trõ AZT cho
nhûäng ph nûä cố thai nhiïỵm HIV cho thêëy cố khẫ nùng giẫm viïåc lêy bïånh khi sinh,
nhûng vêỵn quấ tưën kếm àïí cố thïí àûúåc coi lâ mưåt phûúng phấp phông ngûúâi lêy nhiïỵm
thûá phất úã nhûäng nûúác nghêo (xem khung 4.6). Trûâ trûúâng húåp bïånh viïm phưíi mâ, viïåc
àiïìu trõ cêìn àûúåc trúå cêëp úã têët cẫ cấc nûúác, hêìu hïët cấc bïånh cú hưåi úã nhûäng ngûúâi bõ nhiïỵm
HIV chó cố thïí truìn sang nhûäng ngûúâi nhiïỵm HIV khấc cng bõ ưëm tûúng tûå. Do àố, giẫ
thiïët àiïìu trõ nhûng bïånh nây trïn cú súã àố lâ bïånh truìn nhiïỵm khưng cố sûác thuët
phc cao. Nïëu trúå cêëp ca chđnh ph àûúåc coi lâ mưåt hònh thûác thanh toấn bẫo hiïím, tiïu
chđ hiïåu quẫ u cêìu phẫi cố mưåt t lïå àưìng bẫo hiïím cao hún (tûác lâ trúå cêëp đt hún) trong
bêët k trûúâng húåp nâo bïånh nhên phẫn ûáng mẩnh vúái giấ cẫ
11
. Phêìn thûá nhêët ca chûúng
nây cho thêëy rùçng thëc vâ dõch v y tïë àiïìu trõ AIDS cố thïí tưën mưåt khoẫn tiïìn rêët lúán,
mùåc d chó cố mưåt sưë loẩi hònh àiïìu trõ rêët tưën kếm cố tấc dng kếo dâi mưåt cht cåc
sưëng ca bïånh nhên vâ bïånh têåt, chûá khưng cẫi thiïån chêët lûúång cåc sưëng ca hổ. Do àố,
xết vïì tđnh hiïåu quẫ, khi mc tiïu lâ hẩn chïë sûå gia tùng chi tiïu khi cố bẫo hiïím, bïånh
nhên AIDS chó àûúåc trúå cêëp phêìn nâo đt hún chûá khưng phẫi cao hún. Khẫ nùng cëi cng
coi àiïìu trõ AIDS lâ mưåt nhu cêìu cùn bẫn, khố cố thïí giẫi thđch úã nhûäng nûúác nghêo, núi
chi phđ cú hưåi ca viïåc àiïìu trõ mưåt ngûúâi lúán mùỉc bïånh AIDS lâ phẫi bỗ chi tiïu tiïm
180
vacxin cho tûâ 100 àïën 200 trễ em, hóåc theo nhû hònh 1.8, tûúng àûúng vúái 10 trễ em ài
hổc úã trûúâng tiïíu hổc. Do àố, khưng cố lån cûá kinh tïë nâo cố thïí giẫi thđch cho t lïå trúå
cêëp cao hún cho AIDS.
Khuën nghõ chđnh sấch nâo cố thïí àûúåc rt ra tûâ hai quan sất nây? Mưåt hânh àưång
thêån trổng, hiïåu quẫ vâ cưng bùçng lâ àùåt tâi trúå chùm sốc sûác khoễ cho HIV/AIDS ngang
bùçng vúái cấc bïånh khấc. Viïåc àiïìu trõ cấc bïånh cố khẫ nùng lêy nhiïỵm àùåc biïåt cho nhûäng
ngûúâi nhiïỵm HIV, nhû bïånh viïm phưíi hay cấc bïånh lêy qua àûúâng tònh dc cng cêìn
àûúåc tâi trúå tûúng àưëi cao nhùçm hẩn chïë khẫ nùng lêy nhiïỵm sang nhûäng ngûúâi khấc.
Nhûäng vêën àïì sûác khoễ ca bïånh nhên nhiïỵm HIV cng nïn àûúåc tâi trúå úã mûác àưå tûúng
tûå nhû mûác àưå àûúåc ấp dng giẫi quët cấc bïånh lêy nhiïỵm khấc. Giẫ sûã Bra-xin tâi trúå

cao hún àïí àiïìu trõ chưëng retrovirt cố thïí trang trẫi chi tiïu àûúåc mưåt nùm hổc cho 400 hổc sinh.
Vò l do nây, ngay cẫ khi chi phđ àiïìu trõ chưëng retrovirt àûúåc chûáng minh cố tấc dng giẫm t lïå
nhiïỵm bïånh qua àûúâng tònh dc vâ ngay cẫ khi giấ cẫ giẫm xëng rêët nhiïìu, cấc nhâ hoẩch àõnh
chđnh sấch vêỵn phẫi cên nhùỉc rêët thêån trổng trûúác khi tiïën hânh trúå cêëp.
Khung 4.5. Liïåu phấp chưëng retrovirt cố phẫi lâ biïån phấp phông lêy nhiïỵm qua
àûúâng tònh dc hiïåu quẫ hay khưng?
181
sang con vâ nhûäng ngûúâi tham gia cấc àúåt thûã lêm sâng àûúåc qëc gia thưng qua, trong
àố bïånh nhên nhêån nhûäng hưỵ trúå hổ cêìn àïí tưëi àa hoấ sûå tn th ca hổ (Kunanusont
1997). Chđnh sấch nây rêët cố nghơa àưëi vúái viïåc àiïìu trõ chưëng retrovirt, vúái giẫ thiïët lâ
mûác àưå tn th thêëp úã ngoâi nhûäng cåc thûã nghiïåm mang lẩi đt tấc àưång lêm sâng cho
bïånh nhên vâ cố thïí gêy ra nhûäng ẫnh hûúãng ngoẩi vi tiïu cûåc khấc dûúái dẩng cấc loẩi
HIV khấng thëc. Hún nûäa, nhûäng ngûúâi tham gia trong cấc thûã nghiïåm lêm sâng cố thïí
tẩo ra nhûäng ẫnh hûúãng ngoẩi vi tđch cûåc dûúái hònh thûác tẩo ra sûå hiïíu biïët cố lúåi cho cấc
bïånh nhên khấc, do àố cêìn àûúåc trúå cêëp nhiïìu hún cấc bïånh nhên khấc. Quët àõnh ca
Thấi Lan trúå cêëp àiïìu trõ AZT phông chưëng truìn bïånh tûâ mể sang con cố thïí àûúåc coi lâ
mưåt loẩi “hâng hoấ cưng đch”, mâ cấc nûúác cố thu nhêåp trung bònh cố khẫ nùng àấp ûáng
àûúåc.
Nhûäng hânh àưång phẫn ûáng cố khẫ nùng chi trẫ vâ mang tđnh nhên àẩo àưëi
vúái nẩn dõch. Chng ta àậ lêåp lån rùçng chđnh ph cêìn trấnh hai hònh thûác phẫn ûáng
vïì mùåt y tïë àưëi vúái dõch bïånh: tùng tưíng trúå cêëp cho têët cẫ cấc loẩi hònh àiïìu trõ vâ cung
cêëp mưåt phêìn trúå cêëp lúán hún cho àiïìu trõ HIV/AIDS. Tuy nhiïn cố rêët nhiïìu cấch chđnh
ph cố thïí can thiïåp àïí giẫm nhể tấc àưång y tïë ca HIV/AIDS àưëi vúái nhûäng ngûúâi nhiïỵm
bïånh vâ gia àònh hổ vâ àưëi vúái cẫ khu vûåc y tïë. Mưỵi sûå can thiïåp àïìu àûúåc giẫi thđch trïn
cú súã kinh tïë cưng cưång, hóåc vò nố cố tấc àưång ngoẩi vi tđch cûåc to lúán hóåc búãi vò nố cẫi
thiïån hiïåu quẫ hay tđnh bònh àùèng ca thõ trûúâng y tïë theo nhûäng cấch khấc.
• Cung cêëp thưng tin vïì cưng hiïåu àiïìu trõ. Búãi vò nhûäng ngûúâi nhiïỵm HIV/AIDS
Trong sưë nhûäng thẫm kõch mâ dõch HIV/AIDS gêy ra, cố lệ khưng cố thẫm kõch nâo àau lông bùçng
viïåc nhûäng àûáa trễ bõ lêy virt tûâ mể khi sinh ra hay qua b sûäa mể. Cố cấc phûúng phấp phông lêy
bïånh tûâ mể sang con; nhûng thêåt àấng bìn, hêìu hïët cấc phûúng phấp àûúåc tòm ra cho àïën nay

gia àấng tin cêåy - nố cố thïí àûúåc thûåc hiïån mưåt cấch khưng tưën kếm.
• Trúå cêëp àiïìu trõ cấc bïånh cú hưåi truìn nhiïỵm vâ cấc bïånh lêy qua àưång tònh dc.
Trúå cêëp àiïìu trõ àùåc biïåt ph húåp àưëi vúái bïånh lao phưíi, mưåt trong nhûäng bïånh cú hưåi
phưí biïën thûúâng têën cưng bïånh nhên AIDS, búãi vò chûäa mưåt ca bïånh cố thïí ngùn chùån
àûúåc nhiïìu lêy nhiïỵm thûá phất. Àiïìu trõ cấc bïånh lêåu, giang mai vâ cấc bïånh lêy qua
àûúâng tònh dc khấc cng cêìn àûúåc tâi trúå, khưng phẫi chó búãi vò àố lâ nhûäng bïånh dïỵ
lêy, mâ côn búãi vò chng lâm tùng tưëc àưå truìn HIV, nhû àậ thẫo lån trong Chûúng
3. Búãi vò đt ngûúâi mùỉc phẫi, àiïìu trõ cấc bïånh àưåc huët, viïm khín cêìu hay mưåt
nhốm khấc cấc bïånh cú hưåi truìn nhiïỵm chó cố thïí thêëy úã nhûäng ngûúâi hïå miïỵn dõch
bõ phấ hu nghiïm trổng ngùn chùån àûúåc đt lêy nhiïỵm thûá phất, do àố cố thïí àûúåc trúå
cêëp nhûng phẫi úã mûác thêëp hún, tûúng àûúng vúái mûác trúå cêëp cho cấc bïånh kinh niïn
hay bïånh khưng lêy nhiïỵm khấc. Liïåu trúå cêëp àiïìu trõ chưëng retrovirt HIV cố thïí
àûúåc biïån minh lâ mưåt cấch àïí phông lêy nhiïỵm HIV hay khưng ph thåc vâo cưng
hiïåu àiïìu trõ vâ chi phđ so vúái cấc biïån phấp phông HIV khấc. Giûäa nùm 1997, nhûäng
àiïìu trõ nây quấ tưën kếm vâ kïët quẫ khưng chùỉc chùỉn àïí cố thïí àûúåc tâi trúå trïn
nhûäng cú súã nối trïn (xem khung 4.5).
• Trúå cêëp chi phđ ban àêìu cho chùm sốc AIDS vâ an toân mấu. Dõch AIDS àậ nêng
cao thûác ca cấc cấ nhên khiïën hổ sùén sâng trẫ tiïìn cho mưåt sưë loẩi dõch v, nhû thûã
mấu trûúác khi truìn vâ chùm sốc khi ưëm àau. Khi nhûäng dõch v nây côn thiïëu,
chđnh ph phẫi hưỵ trúå chi phđ ban àêìu lâ àiïìu nïn lâm, chùèng hẩn chđnh ph trúå cêëp
nhûäng àêìu tû lúán nhû phûúng tiïån hay thiïët bõ àiïån hay mưåt hïå thưëng nûúác, miïỵn lâ
nhûäng ngûúâi sûã dng phẫi trẫ tiïìn cho nhûäng dõch v mâ hổ àûúåc nhêån. Do àố, chđnh
ph úã nhûäng nûúác nghêo phẫi thânh lêåp cấc ngên hâng mấu, nhûng khưng nhêët thiïët
phẫi cung cêëp mấu miïỵn phđ vư thúâi hẩn. Tûúng tûå nhû vêåy, chđnh ph phẫi gip
thiïët lêåp cấc cú súã àiïìu trõ AIDS, àùåc biïåt lâ cấc chûúng trònh chùm sốc cưång àưìng,
nhiïn, vêỵn khưng rộ lâ liïåu bêët k mưåt trong sưë nhûäng chiïën lûúåc trïn, nïëu àûúåc chûáng minh lâ cố
hiïåu quẫ, cố thïí chi trẫ àûúåc hay khẫ thi vïì mùåt k thåt úã cấc nûúác àang phất triïín.
Nhûäng àûáa trễ sinh ra tûâ mể nhiïỵm HIV mâ may mùỉn thoất khỗi viïåc nhiïỵm HIV khi sinh tuy
nhiïn vêỵn cố thïí bõ nhiïỵm sau nây khi b mể. Kïët quẫ lâ, cấc quan chûác ngânh y tïë phẫi cên nhùỉc
lúåi thïë ca viïåc ni con bùçng sûäa mể vúái khẫ nùng bõ nhiïỵm HIV. Àưëi vúái nhûäng vng mâ ngun

búãi tấc àưång sau cấi chïët ca bïånh nhên lâ ngûúâi lúán thưng qua cấc chó sưë vïì xậ hưåi nhû
tònh trẩng mưì cưi cha mể, dinh dûúäng úã trễ em, viïåc hổc hânh vâ tònh trẩng nghêo àối. Vúái
sûå ài xëng ca cấc chó sưë nây vâ sûå múã rưång hưë ngùn cấch giûäa ngûúâi nghêo vâ cấc àưëi
tûúång khấc, HIV cố thïí lâm cho tònh trẩng nghêo àối úã cấc nûúác nghêo câng trêìm trổng
thïm vâ lâm chêåm viïåc àẩt àûúåc cấc mc tiïu phất triïín kinh tïë qëc dên. Trûúác hïët
chng ta tòm hiïíu xem HIV/AIDS tấc àưång àïën sûå nghêo àối nhû thïë nâo, sau àố xem xết
nghơa ca cấc phất hiïån àố àưëi vúái chđnh sấch chưëng àối nghêo trong mưåt dõch AIDS
nghiïm trổng.
HIV/AIDS tấc àưång àïën sûå nghêo àối nhû thïë nâo
Thónh thoẫng ngûúâi ta thûúâng nối rùçng “AIDS lâ bïånh ca àối nghêo”. Vúái nghơa
nâo thò cêu nây àng, hay sai? Thûá nhêët. Cố phẫi lâ nhûäng ngûúâi nghêo dïỵ cố khẫ nùng
bõ nhiïỵm HIV hún nhûäng ngûúâi khấc hay khưng? Thûá hai, t lïå bao nhiïu ngûúâi nhiïỵm
HIV lâ ngûúâi nghêo? Viïåc trẫ lúâi cấc cêu hỗi nây lâ quan trổng, búãi vò chng sệ cố ẫnh
hûúãng àïën cẫ viïåc têåp trung cấc biïån phấp phông ngûâa cng nhû cấc nưỵ lûåc giẫm tấc àưång
ca cấc trûúâng húåp mùỉc bïånh AIDS hiïån cố. Vïì tấc àưång ca AIDS àưëi vúái àối nghêo, trûúác
hïët chng ta nghiïn cûáu cấc bùçng chûáng hiïån cố àïí trẫ lúâi cho àûúåc hai cêu hỗi cú bẫn
trïn; kïë àố chng ta so sấnh tấc àưång vïì cấi chïët ca mưåt bïånh nhên AIDS vúái cấc c sưëc
khấc mâ cấc gia àònh gùåp phẫi vâ cấc hưå giấ àònh cố cấc mûác thu nhêåp khấc nhau àưëi phố
nhû thïë nâo.
HIV lêy nhiïỵm ngûúâi giâu vâ ngûúâi nghêo. Trong sưë cấc nûúác àang phất triïín,
mưëi quan hïå giûäa thu nhêåp vâ t lïå nhiïỵm HIV àûúåc nghiïn cûáu tưët nhêët úã Àưng vâ
Trung Phi
12
. Liïåu cấc mêỵu hònh quan sất àûúåc úã nhûäng núi nây cng sệ xët hiïån úã
nhûäng núi nâo khấc hay khưng lâ mưåt viïåc côn chúâ xem cố xẫy ra hay khưng. Mưåt sưë nhên
184
tưë àậ khiïën cùn bïånh nây trúã nïn trêìm trổng úã nhûäng vng bõ nùång nhêët ca chêu Phi lâ:
hêìu hïët nhûäng bïånh nhên HIV úã thúâi àiïím àiïìu tra àậ bõ nhiïỵm hâng nùm trûúác àố, khi
ngûúâi ta đt biïët vïì cấch phông trấnh nhiïỵm HIV; hún nûäa, khu vûåc nây lẩi vùỉt ngang cấc
tuën giao thưng chđnh vâ bõ ẫnh hûúãng ca chiïën tranh. Nhûng mưỵi mưåt nhên tưë trïn

nïn khưng thïí ûúác tđnh chđnh xấc t lïå ngûúâi nghêo vâ ngûúâi khưng nghêo bõ nhiïỵm lâ bao
nhiïu, thưng tin vïì cấc mûác àưå thu nhêåp vâ cấc t lïå nhiïỵm úã cấc nûúác cho rùçng sưë lûúång
ngûúâi nghêo bõ lêy nhiïỵm nhiïìu hún rêët nhiïìu so vúái ngûúâi khưng nghêo. Chùèng hẩn,
theo mưåt sưë liïåu àậ àûúåc qëc tïë chónh l vïì sûå nghêo àối tuåt àưëi, vng Cêån Xa-ha-ra
ca chêu Phi cố sưë ngûúâi nghêo lúán khoẫng gêëp bưën lêìn so vúái sưë ngûúâi khưng nghêo. Do
vêåy, ngay khi nhûäng ngûúâi nghêo bõ nhiïỵm chó vúái t lïå chó hún 1/4 so vúái nhûäng ngûúâi
khưng nghêo thò hổ cng àậ chiïëm àa sưë trong sưë nhûäng ngûúâi nhiïỵm HIV úã chêu lc nây
rưìi. Do ngûúâi nghêo úã nhiïìu vng thåc Cêån Xa-ha-ra chêu Phi cố t lïå nhiïỵm bïånh lúán
hún 1/4 t lïå ca nhûäng ngûúâi khưng nghêo, chng ta thêëy rùçng, úã Chêu Phi, đt nhêët thò
cng cố rêët nhiïìu ngûúâi nghêo nhiïỵm HIV hún ngûúâi giâu. Tuy quy mư nhỗ hún, nhûng
ngun tùỉc chung nây dûúâng nhû sệ cố thïí ấp dng tẩi cấc cấc khu vûåc àang phất triïín
khấc
13.
185
Chng ta àậ thêëy rùçng AIDS lâ cùn bïånh ca nghêo àối úã chưỵ nố ẫnh hûúãng nhiïìu
àïën ngûúâi nghêo hún lâ nhûäng ngûúâi khưng nghêo vâ cëi cng nố cố thïí trúã thânh cùn
bïånh ca àối nghêo úã chưỵ nố ẫnh hûúãng àïën mưåt t lïå lúán ngûúâi nghêo hún lâ ngûúâi giâu.
Nïëu chng ta giẫ àõnh rùçng mưåt trong nhûäng trấch nhiïåm ch ëu ca chđnh ph lâ lâm
cho nhên dên cố thïí thoất khỗi àối nghêo thò cấc phất hiïån nây àûa chng ta àïën cấc cêu
hỗi múái. Mưåt hưå gia àònh bõ ẫnh hûúãng gò khi mể, cha, hay cấc thânh viïn lúán tíi khấc
ca gia àònh bõ chïët vò AIDS? Chng ta xem xết cấc cêu hỗi nây úã 2 tiïíu mc tiïëp theo.
Khung 4.7 mư tẫ ba loẩi àùåc tđnh quët àõnh àïën tấc àưång ban àêìu lïn hưå gia àònh khi
mưåt ngûúâi lúán chïët vâ gia àònh àậ àưëi phố nhû thïë nâo vúái tònh cẫnh nây.
Ẫnh hûúãng trûåc tiïëp khi cố mưåt ngûúâi chïët vò AIDS lâ gò? Vúái bêët k gia àònh
nâo, khi cố ngûúâi lúán úã àưå tíi sung sûác bõ chïët vò AIDS thò àố lâ mưåt thẫm hoẩ. Nhûäng
ngûúâi côn sưëng khưng nhûäng phẫi chõu àûång sûå mêët mất to lúán vïì tinh thêìn mâ côn cẫ
nhûäng chi phđ vïì y tïë vâ mai tấng, cưång thïm nhûäng mêët mất vïì thu nhêåp vâ dõch v mâ
ngûúâi àố trûúác àêy àống gốp cho gia àònh. C sưëc phc lúåi vïì kinh tïë do cấi chïët vò AIDS
àưëi vúái nhûäng ngûúâi côn sưëng nghiïm trổng nhû thïë nâo? Ẫnh hûúãng trûåc tiïëp bao gưìm
cấc chi phđ vïì y tïë trûúác khi ngûúâi àố chïët vâ cấc chi phđ cho mai tấng. Àïí àấnh giấ àûúåc