Khuyến cáo mới nhất về thuốc ức chế bơm proton
Loét dạ dày tá tràng có nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh khá phức
tạp, có sự tham gia của nhiều yếu tố, trong đó ảnh hưởng của dịch
vị dạ dày mà trực tiếp là acid HCl ở dạ dày đóng vai trò quan
trọng. Sự bài tiết HCl ở dạ dày là do tế bào viền đảm nhận, cơ chế
tiết khá phức tạp và ở công đoạn cuối cùng phải có sự tham gia của
enzym H
+
K
+
ATPase (còn gọi là bơm proton) nằm ở màng tế bào
viền để vận chuyển HCl đã được bài tiết ở trong lòng tế bào viền ra
bên ngoài đổ vào lòng dạ dày tạo nên dịch vị. Do đó trong các
trường hợp loét dạ dày có sự tăng tiết dịch vị thì người ta thường
sử dụng các thuốc ức chế bơm proton này. Các thuốc có tác dụng
bất hoạt enzym bằng cách gắn với enzym tạo nên phức hợp không
còn hoạt tính vận chuyển ion H
+
và được gọi là thuốc ức chế bơm
proton.
Các thuốc thường được sử dụng
Hiện nay đã có 5 thế hệ thuốc thuộc nhóm ức chế bơm proton được
sử dụng rộng rãi.
Omeprazole: Viên 20mg được tổng hợp năm 1979, có tác dụng ức
chế đặc hiệu không hồi phục đối với bơm proton H
+
K
+
ATPase
của tế bào thành, có vai trò quan trọng trong sự tiết acid ở giai
đoạn cuối cùng. Thuốc có tác dụng ức chế tiết acid mạnh, có thể

thuốc khi đó mới có tác dụng. Do đó khi sử dụng các thuốc này
cần có một số chú ý: Là tiền thuốc và không bền ở môi trường
acid, vì vậy các thuốc ức chế bơm proton đều bao tan ở ruột.
Không nên bẻ nhỏ hoặc nghiền viên thuốc trước khi uống để bảo
vệ dược chất.
Nên uống thuốc ức chế bơm proton trước ăn 30 phút, khi đó thuốc
sẽ được đưa đến tế bào viền đúng lúc tế bào viền tiết ra acid do bữa
ăn, có acid tiền thuốc biến thành thuốc và phát huy tác dụng.
Thời gian bán thải của thuốc khoảng 1 – 2 giờ, nhưng nhờ gắn với
bơm proton bằng liên kết thuận nghịch, vì vậy tác dụng ức chế sự
tiết acid mạnh và kéo dài.
Một số thuốc có thể gây tương tác thuốc do ức chế cytocrom P450
đưa đến giảm sự chuyển hóa và thải trừ khi dùng chung như
seduxen, theophylin…
Những tác dụng không mong muốn và khuyến cáo mới nhất
Hiện nay, thuốc ức chế bơm proton là một thành phần cơ bản trong
các phác đồ điều trị viêm loét dạ dày, hành tá tràng hiện nay, tùy
theo thể bệnh và mức độ bệnh mà thời gian dùng thuốc sẽ từ 6 – 8
tuần. Ngoài các đặc điểm trên, cũng cần lưu ý một số tác dụng
không mong muốn có thể xảy ra như dùng kéo dài dẫn đến làm
tăng gastrin máu, mức gastrin sẽ trở về bình thường vài tuần sau
khi ngưng thuốc. Các tác dụng phụ thường thấy là tiêu chảy, táo
bón, đau đầu.
Gần đây, Cơ quan quản lý thuốc và thực phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã
tiến hành các nghiên cứu về tính an toàn của thuốc ức chế bơm
proton khi dùng liều cao hoặc kéo dài. Ngày 25/5/2010, trên trang
web chính thức của mình, FDA đưa ra cảnh báo với các bác sĩ và
bệnh nhân khi sử dụng thuốc ức chế bơm proton liều cao hoặc kéo
dài trên một năm sẽ làm gia tăng nguy cơ gãy xương chậu, xương
cổ tay và xương cột sống. Đồng thời yêu cầu các hãng dược phẩm