Thiên 3 : SINH KHÍ THÔNG THIÊN LUẬN
Hoàng-Đế hỏi : “Ôi ! từ xưa đến nay, mạng sống của con người đều thông với
‘Thiên’, gốc của mạng sống lấy gốc ở Âm Dương [1]. Trong khoảng Trời Đất,
trong khoảng lục hợp, dù cho cửu châu ( dưới đất) hoặc cửu khiếu, ngũ tạng,
thập nhị tiết trong con người, tất cả khí đó đều thông với ‘Thiên Khí’ [2]. Khí
đó sinh ra ngũ hành, khí sinh ra ‘Tam khí’ [3]. Nếu con người nhiều lần phạm
vào sự ‘thông khí’ đó thì tà khí sẽ làm ‘thương’ đến bên trong, vì đây chính là
cái ‘gốc’ của sự sống ‘thọ mệnh’ [4].
Khí của “trời xanh” là trong và sạch, (nếu sinh khí con người thông với Thiên
khí) thì khí sẽ làm cho chí ý được bình trị [5]. Nếu con người sống thuận theo
với sự thông khí đó thì sẽ làm cho Dương khí của mình được vững vàng, tuy
có tặc tà đến, nó cũng không làm hại được [6]. Kết quả này là nhờ vào chúng ta
sống thích ứng với sự thuận tư của tứ thì [7]. Bậc thánh nhân dựa vào đó để
vận hành được cái tinh thần của mình, thích ứng được với Thiên khí, thông
được với thần minh [8]. Ngược lại, nếu chúng ta sống làm mất đi cách sống
“thông thiên” đó thì bên trong sẽ làm cho cửu khiếu bị bế, bên ngoài sẽ làm
cho cơ nhục bị ủng, làm cho vai trò của “vệ khí” bị tán, bị giải, Ta gọi đây là
trường hợp tự mình làm ‘thương’ đến thân mình, tự mình làm cho ‘nguyên khí’
bị tước đoạt vậy [9].
Dương khí trong con người cũng giống như nhật khí trên trời, nếu chúng ta làm
thất đi (Dương khí đó) tức là chúng ta đã làm gẫy đi tuổi thọ một cách không
ngờ được [10]. Cho nên, nếu Thiên khí vận hành phải dựa vào nhật khí để có
sự sáng suả, thì ở con người Dương khí cũng phải nhân đó mà vươn lên; đó là
ý nghĩa của ‘vệ khí’ bảo vệ bên ngoài con người vậy [11]. Gặp lúc chúng ta ở
vào mùa lạnh, chúng ta nên thích ứng với bên ngoài như cái chốt cửa vận xoay,
nếu chúng ta vọng động trong việc thức ngủ thì thần khí chúng ta trôi nổi ra
ngoài (không còn giữ được Dương khí nữa) [12]. Gặp lúc chúng ta ở vào mùa
nóng nực nó sẽ làm cho mồ hôi ra, trong lòng phiền muộn rồi đưa đến hơi thở
khó khăn, nhanh và khò khè [13]. (Nếu nhiệt tà tấn công vào trong, ảnh hưởng
đến thần minh) thân hình chúng ta tuy có yên tĩnh, nhưng lại phải nói nhiều,
thân hình nóng lên như đang trên lò than, cần phải ra mồ hôi mới giải được

nó sẽ nghịch hành vào vùng cơ nhục và tấu lý, thế là nó sẽ gây thành chứng
ung thủng [27]. Nếu mồ hôi (phách hạn) ra chưa hết, trong lúc hình thể lại suy
nhược, khí lại bị tiêu đến kiệt, các du huyệt sẽ bị bế tắc không không, gây
thành chứng ‘phong ngược’ [28].
Cho nên, phong là nguyên nhân bắt đầu của trăm bệnh [29]. Tuy nhiên, nếu
(Dương khí) giữ được thanh tĩnh thì cơ nhục và tấu lý được đóng lại và gìn giữ
cẩn thận, dù cho có những đại phong có tính hà khắc, độc hại cũng không thể
nào hại chúng ta được [30]. Đó là nhờ chúng ta thích ứng được với sự thuận tự
của tứ thì vậy [31].
Cho nên, nếu tà khí gây bệnh lâu ngày, nó sẽ truyền hóa, trên dưới không còn
giao nhau nữa, bấy giờ dù có những bậc lương y, họ cũng không thể làm gì
được! [32]
Vì thế, Dương khí bị súc tích cũng sẽ đưa đến chỗ chết [33]. Dương khí (súc
tích) sẽ làm cách trở (không thông), và nếu đã bị cách trở như thế, chúng ta nên
dùng phép tả [34]. Nếu chúng ta không có những cách trị liệu nhanh và chính
xác, chỉ ứng phó bằng phương pháp vụng về, bệnh sẽ đi tới chỗ suy bại (tử
vong) [35].
Vì thế, Dương khí của con người ban ngày chủ bên ngoài [36]. Sáng sớm, nhân
khí của con người sinh ra, giữa trưa là lúc Dương khí thịnh lên, lúc mặt trời lặn
về hướng tây là lúc Dương khí đã hư, “khí môn” bắt đầu đóng lại [37].
Vì thế, khi đêm đến chúng ta phải thu tạng (Dương khí) lại, đừng làm nhiễu
loạn cân cốt, đừng có mặt ở những nơi có vụ và lộ (mù và móc) [38]. Nếu
chúng ta sống nghịch lại với “3 thì” đó, hình thể chúng ta mới bị khốn đốn và
suy bạc [39].
Kỳ Bá nói : “Âm có nhiệm vụ tạng tinh và ứng lên với (Dương khí) một cách
nhanh chóng [40]. Dương có nhiệm vụ bảo vệ bên ngoài một cách vững vàng
[41]. Nếu Âm không thắng được Dương sẽ làm cho mạch lưu hành một cách
cấp bách, (và nếu Dương khí) trùng với Dương khí sẽ làm cho cuồng [42]. Nếu
Dương không thắng được Âm sẽ làm cho khí của ngũ tạng cùng tranh nhau và
sẽ làm cho cửu khiếu bất thông [43]. Cho nên bậc thánh nhân sống thuận với

không còn bình hành [61]. Thức ăn quá nhiều vị đắng, Tỳ khí không còn nhu
nhuận, Vị khí bị trướng mãn [62]. Thức ăn quá nhiều vị cay (tân), cân mạch bị
bại hoại và buông lỏng, tinh thần cũng bị tổn thương [63]. Cho nên, nếu cẩn
thận trong việc điều hòa ‘ngũ vị trong thức ăn’, cốt tiết sẽ được ngay thẳng, cân
mạch được nhu hòa, khí huyết được lưu thông, tấu lý kín đáo, được vậy thì cốt
khí được tinh cường [64]. Mọi người nên cẩn trọng theo đúng với phép ‘dưỡng
sinh’ thì tuổi trời của mình sẽ được hưởng trọn [65]