Thiên 4 : KIM QUĨ CHÂN NGÔN LUẬN
Hoàng Đế hỏi: ‘Trời có 8 thứ gió, Kinh có 5 thứ gió, là nghĩa thế nào’? [1]
Kỳ Bá thưa: ‘Tám thứ gió nếu là ‘tà phong’, phạm vào kinh, tức thành Kinh
phong, nó xÂm vào 5 tạng, bệnh sẽ do đó mà phát sinh [2].
Chỉ cần được cái ‘sở thắng’ của 4 mùa, như : Xuân thắng Trường hạ, Trường
hạ thắng Đông, Đông thắng Hạ, Hạ thắng Thu, Thu thắng Xuân. Đó tức là cái
sở thắng của nó [3].
Đông phong sinh về mùa Xuân, bệnh phát tại Can du và cổ gáy [4]. Nam
phong sinh về mùa Hạ, bệnh phát tại Tâm du và Hung hiếp [5]. Tây phong sinh
về mùa thu, bệnh phát tại Phế du và vai, lưng [6]. Bắc phong sinh về mùa
Đông, bệnh phát tại Thận du và lưng, đùi [7]. Trung ương là Thổ, bệnh phát
tại Tỳ du và cột sống [8].
Cho nên, Xuân khí, thường phát bệnh tại đầu, Hạ khí, thường phát bệnh tại
tạng, Thu khí, thường phát bệnh tại vai và lưng; Đông khí, thường phát bệnh
tại tứ chi.
Cho nên, về mùa Đông nếu biết giữ gìn cẩn thận, không để cho dương khí quá
háo tán ra ngoài, thì sang Xuân sẽ không bị các chứng như vhảy máu cam, và
bệnh ở cổ gáy. Trọng hạ không bị bệnh ở ngực sườn , Trường hạ không bị
đổng tiết, trong bụng lạnh, Thu không bị phong ngược, Đông không bị tý quyết
và xôn tiết hãn xuất .
Nghĩ như tinh, là cái gốc của sinh mệnh con người. Cho nên người biết tạng
tinh (giữ gìn, dè dặt) thì mùa xuân không mắc bệnh ôn. Về mùa Hạ, nếu thủ
hãn (nắng nực ra mồ hôi) không tiết ra được, sang thu sẽ thành bệnh phong
ngược Đó là mạch pháp của bình nhân người thường, không bệnh.
Cho nên nói rằng trong Âm có Âm, trong Dương có Dương. Trong một ngày
thì ban ngày là dương, ban đêm là âm. Từ sáng sớm đến giữa trưa, là Dương ở
trong Dương, từ giưã trưa đến hoàng hôn, là Âm ở trong Dương, từ hoàng hôn
đến gà gáy, là Âm ở trong Âm, từ gà gáy đến sáng sớm, là Dương ở trong Âm.
Cho nên con người cũng ứng theo như vậy.
Nóùi về Âm Dương thuộc con người thì: ngoài là Dương trong là Âm, sau lưng
là Dương, trước bụng là Âm; nói về Âm Dương ở trong tạng phủ con người

Tây phương sắc trắng, thông vào với Phế, khai khiếu ở mũi, tạng tinh ở Phế,
bệnh phát sinh ở vai, về vị là cay và thuộc về Kim, thuộc về lục súc là ngựa,
thuộc về ngũ cốc là đạo, thuộc về bốn mùa, trên ứng với sao Thái bạch, thuộc
về âm là cung thương, thuộc về số là số chín, thuộc về mùi là mùi tanh, do đó
biết là thường sinh bệnh tại bì mao.
Bắc phương sắc đen, thông vào với Thận, khai khiếu ở nhị Âm (tiền Âm và
hậu Âm), tạng tinh với Thận, Bệnh phát sinh ở Khê, về vị là vị mặn và thuộc
về Thủy, thuộc về lục súc là con heo, thuộc về ngũ cốc là đậu, về bốn mùa thì
ứng với sao Thần, về âm là cung vũ, về số là số 6, về mùi là mùi húc mục, do
đó, biết là thường sinh bệnh tại xương.
Vậy nên người giỏi về xem mạch: phải xét rõ sự ‘nghịch tòng’ của 5 tạng, 6
phủ, và cái cội nguồn của Âm, Dương, Biểu, Lý và Tạng, Phủ ghi nhớ ở
trong tâm ý, hợp với tinh thần, sẽ biết được rõ rệt, khỏi phải hồ đồ thế là đắc
đạo