TRƯỜNG ………………….
KHOA……………………….

Báo cáo tốt nghiệp
Đề tài:

Một số kết quả cụ thể trong công tác phòng chống buôn lậu
và gian lận thương mại của Cục Hải quan thành phố Hà nội
1
MỤC LỤC
L i nói uờ đầ 2
PH N TH NH TẦ Ứ Ấ 3
KHÁI QUÁT CHUNG V C C H I QUAN THÀNH PH HÀ N IỀ Ụ Ả Ố Ộ 3
PH N TH HAIẦ Ứ 11
TH C TR NG CÔNG TÁC U TRANH CH NG BUÔN L UỰ Ạ ĐẤ Ố Ậ 11
VÀ GIAN L N TH NG M I T I C C H I QUAN THÀNH PH HÀ N IẬ ƯƠ Ạ Ạ Ụ Ả Ố Ộ 11
I. KHÁI NI M V GIAN L N TH NG M I VÀ BUÔN L U.Ệ Ề Ậ ƯƠ Ạ Ậ 11
1. Khái ni m v gian l n th ng m iệ ề ậ ươ ạ 11
K t lu nế ậ 28
2. M t s k t qu c th trong công tác phòng ch ng buôn l u v gian ộ ố ế ả ụ ể ố ậ à
l n th ng m i c a C c H i quan th nh ph H n iậ ươ ạ ủ ụ ả à ố à ộ 32
K t lu nế ậ 33
PH N TH BAẦ Ứ 35
M T S GI I PHÁP U TRANH CH NG BUÔN L UỘ Ố Ả ĐẤ Ố Ậ 35
VÀ GIAN L N TH NG M I TRONG TH I GIAN T I.Ậ ƯƠ Ạ Ờ Ớ 35
Nh n xét chungậ 35
1.1 Nh n xét chungậ 35
K T LU NẾ Ậ 42
Lời nói đầu
Chống buôn lậu, gian lận thương mại luôn là mối quan tâm của nhiều
quốc gia trên thế giới . Tệ nạn buôn lậu và gian lận thương mại ở nước ta

PHẦN THỨ NHẤT
KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CỤC HẢI QUAN THÀNH PHỐ HÀ NỘI

3
Hải quan Việt Nam có nhiệm vụ thực hiện kiểm tra, giám sát hàng hoá,
phương tiện vận tải; phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hoá
qua biên giới; tổ chức thực hiện pháp luật về thuế đối với hàng hoá xuất khẩu,
nhập khẩu; kiến nghị chủ trương, biện pháp quản lý nhà nước về hải quan đối
với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh và chính
sách thuế đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu.
Hải quan Việt Nam được tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập
trung, thống nhất .
Cục Hải quan thành phố Hà nội là đơn vị trực thuộc Tổng cục Hải quan,
thuộc Bộ Tài chính, có chức năng tổ chức thực hiện pháp luật của Nhà nước
về Hải quan và các văn bản pháp luật khác có liên quan đến hoạt động xuất
nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh hàng hoá, trên địa bàn hoạt động
của Cục Hải quan thành phố Hà Nội bao gồm thành phố Hà nội và một số tỉnh
lân cận như Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh, Hà Tây, Hoà Bình.
I. CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ CỦA CỤC HẢI QUAN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Cục Hải quan thành phố Hà nội thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn theo
quy định của Luật Hải quan, các quy định khác của pháp luật có liên quan và
những nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể như sau:
1. Tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn và triển khai thực hiện các quy định của nhà
nước về thủ tục hải quan.
Cục hải quan thành phố Hà nội có nhiệm vụ tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn,
triển khai thực hiện các quy định của nhà nước về thủ tục hải quan trên địa
bàn quản lý của Cục, bao gồm:
a. Thực hiện thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng
hoá xuất khẩu, nhập khẩu, chuyển cửa khẩu, quá cảnh và phương tiện
vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh theo quy định của pháp luật.

5. Tổ chức nghiên cứu, tiếp nhận và triển khai ứng dụng tiến bộ khoa học ,
công nghệ và phương pháp quản lý hải quan hiện đại vào các hoạt động
của Cục Hải quan.
6. Phối hợp chặt chẽ với các cơ quan nhà nước, tổ chức hữu quan, đơn vị
trên địa bàn để thực hiện nhiệm vụ được giao.
5
7. Tổ chức tuyên truyền và hướng dẫn thực hiện chính sách, pháp luật về hải
quan trên địa bàn.
8. Thực hiện nhiệm vụ hợp tác quốc tế về hải quan theo phân cấp hoặc uỷ
quyền của Tổng cục trưởng và Bộ trưởng Bộ Tài chính.
9. Tổng kết, thống kê, đánh giá tổng hợp tình hình và kết quả các mặt công
tác của Cục Hải quan; thực hiện báo cáo theo quy định của Tổng cục.
10. Ban hành các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn, giải thích các vấn đề thuộc
phạm vi quản lý của Cục Hải quan theo quy định của Tổng Cục trưởng.
11. Đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng và quản lý đội ngũ cán bộ, công chức của
Cục Hải quan theo quy định của Nhà nước và theo phân cấp quản lý cán
bộ.
12. Quản lý, sử dụng có hiệu quả cơ sở vật chất, phương tiện, trang bị kỹ
thuật và kinh phí hoạt động của Cục Hải quan theo đúng quy định của
Nhà nước.
13. Thực hiện các nhiệm vụ khác được giao.
II . CƠ CẤU TỔ CHỨC CỤC HẢI QUAN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Cục Hải quan thành phố Hà Nội có các phòng, ban tham mưu giúp việc
Cục trưởng; các Chi cục Hải quan cửa khẩu, Đội Kiểm soát hải quan và đơn vị
tương đương trực thuộc Cục Hải quan. Cụ thể:
- Khối phòng ban tham mưu gồm 9 phòng, ban: Văn phòng, Phòng Tổ
chức cán bộ-đào tạo, Thanh tra, Trung tâm dữ liệu và xử lý thông tin,
Phòng Nghiệp vụ, Phòng Kiểm tra sau thông quan, Phòng Trị giá tính
thuế, Phòng tham mưu chống buôn lậu và xử lý, Đội Kiểm soát hải
quan.

chính về Hải quan; giải quyết khiếu nại quyết định hành chính, hành vi
hành chính và giải quyết tố cáo theo thẩm quyền Chi cục Hải quan được
pháp luật quy định.
Địa bàn hoạt động của Hải quan thành phố Hà Nội rộng, phân tán.
Ngoài Hải quan cửa khẩu sân bay quốc tế Nội Bài là cửa khẩu xuất nhập trực
tiếp, còn lại phần lớn các đơn vị là các địa điểm thông quan nằm sâu trong nội
địa.Đa số hàng hoá xuất nhập khẩu làm thủ tục xuất nhập dưới dạng chuyển
7
cửa khẩu theo các tuyến đường: hàng không, đường bộ, đường biển, đường
sắt. Hiện nay, có trên 10000 doanh nghiệp, tổ chức xuất nhập khẩu đăng ký
làm thủ tục tại Cục Hải quan thành phố Hà Nội. Những yếu tố trên đòi hỏi lực
lượng kiểm tra, kiểm soát của Hải quan thành phố Hà Nội phải đủ mạnh để
đảm bảo tốt yêu cầu quản lý và phục vụ cho hoạt động xuất nhập khẩu.
III. VAI TRÒ CỦA HẢI QUAN TRONG CÔNG TÁC ĐẤU TRANH CHỐNG
BUÔN LẬU, GIAN LẬN THƯƠNG MẠI
Chức năng về quản lý Nhà nước về Hải quan thể hiện ở hai mặt: quản lý
bằng chính sách pháp luật và bằng hoạt động kiểm tra, giám sát. Nhà nước tạo
điều kiện thuận lợi đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập
cảnh qua biên giới trên cơ sở tuân thủ pháp luật Việt Nam, điều ước quốc tế có
liên quan đến hoạt động Hải quan mà Việt Nam ký kết và công nhận.
Hải quan Việt Nam, khi tiến hành kiểm tra, giám sát, kiểm soát, có
nhiệm vụ tổ chức đấu tranh chống buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng
hoá, ngoại hối, tiền Việt Nam qua biên giới; áp dụng các biện pháp phát hiện,
ngăn chặn, điều tra, xử lý các vi phạm theo quy định của pháp luật.
Xuất nhập khẩu là hoạt động kinh doanh buôn bán ở phạm vi quốc tế.
Vì vậy, các nước đều phải có luật pháp và các cơ quan chức năng ngăn ngừa,
phòng chống các tệ nạn trong lĩnh vực thương mại.
Việc tăng cường giao lưu để hợp tác, trao đổi là một đòi hỏi tất yếu để
hoà nhập với nền kinh tế thế giới. Trong mối quan hệ đa phương đó, sự xâm
nhập của các yếu tố tiêu cực có tính quốc tế là không thể tránh khỏi được, và

Hải quan thành phố Hà Nội.
- Chịu sự chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra trực tiếp về nghiệp vụ kiểm soát
hải quan của Cục trưởng Cục Điều tra chống buôn lậu; và thực hiện
chế độ báo cáo định kỳ và đột xuất về nghiệp vụ kiểm soát hải quan
đối với Cục trưởng Cục Điều tra chống buôn lậu theo quy định của
Tổng cục Hải quan.
- Đối với các đơn vị thuộc và trực thuộc Cục Hải quan thành phố Hà
Nội là quan hệ phối hợp để thực hiện nhiệm vụ được giao.
2. Nhiệm vụ của Đội Kiểm soát hải quan thành phố Hà nội
Đội Kiểm soát thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của Luật
Hải quan, các quy định khác của Pháp luật có liên quan và những nhiệm vụ
quyền hạn, cụ thể sau:
9
2.1. Trong phạm vi địa bàn hoạt động của Hải quan do Cục Hải quan thành
phố Hà nội quản lý, Đội Kiểm soát thực hiện các nhiệm vụ:
- Thực hiện các biện pháp nghiệp vụ cơ bản, tổ chức nắm tình hình,
xây dựng trình Cục trưởng phương án, kế hoạch trọng tâm, trọng điểm
để phòng ngừa và đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại , vận
chuyển trái phép hàng hoá qua biên giới, các hành vi vi phạm pháp
luật hải quan, chống móc nối với nội bộ Hải quan và tổ chức thực hiện
sau khi được phê duyệt.
- Thu thập thông tin về buôn lậu, gian lận thương mại để Cục trưởng chỉ
đạo các Chi cục Hải quan cửa khẩu thực hiện kiểm tra, giám sát hải
quan và kiểm soát phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng
hoá qua cửă khẩu.
- Tiến hành các biện pháp tuần tra, điều tra hoặc biện pháp nghiệp vụ
khác nhằm ngăn ngừa, phát hiện, bắt giữ các vụ buôn lậu, gian lận
thương mại, vận chuyển trái phép hàng hoá qua biên giới theo kế
hoạch phương án được Cục trưởng phê duyệt.
- Phối hợp với các lực lượng chống buôn lậu trên địa bàn để thực hiện

mua, người bán nhằm thực hiện phần giá trị được kết tinh trong hàng hóa thì
gian lận thương mại cũng mới xuất hiện. Sản xuất hàng hóa ngày càng phát
triển, thị trường ngày càng mở rộng, các sản phẩm đưa ra trao đổi, buôn bán
trên thị trường ngày càng nhiều, tiêu chuẩn và chủng loại hàng hóa ngày càng
đa dạng, phong phú thì gian lận thương mại cũng ngày càng phức tạp và tinh
vi hơn. Ngày nay, mặc dù người ta khó có thể tiến hành xã hội hóa toàn cầu
nhưng toàn cầu hóa về kinh tế lại là một quá trình tất yếu khách quan dẫn đến
gian lận thương mại mang tính toàn cầu trên cơ sở sự khác biệt các Nhà nước,
quốc gia độc lập.
Gian lận thương mại ở Việt nam không phải là vấn đề mới, từ xa xưa,
ông cha ta đã đúc kết hành vi gian lận thương mại thành câu:" Buôn gian, bán
11
lận" để chỉ những mặt trái của việc buôn bán, để mọi người cảnh giác với thủ
đoạn,mánh khóe,lừa dối khách hàng của các gian thương. Hiện nay chúng ta
đang phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận động theo cơ chế
thị trường có sự điều tiết của Nhà nước. Chấp nhận cơ chế thị trường tất yếu
phải chấp nhận cạnh tranh. Cạnh tranh là động lực để phát triển. Nguyên nhân
và động cơ cuối cùng của cạnh tranh là lợi nhuận. Trong cạnh tranh chắc chắn
sẽ xuất hiện hình thức và thủ đoạn gian lận thương mại phức tạp và tinh vi thể
hiện ở các hành vi trốn thuế, lẩn tránh sự kiểm soát của Nhà nước, buôn lậu,
lừa đảo, hối lộ, lấy cắp bí mật sản xuất, cạnh tranh tiêu cực phi kinh tế như
vậy, có thể thấy mục đích hành vi gian lận trong lĩnh vực thương mại nhằm
thu được lợi nhuận không chính đáng.
Ơ nước ta hiện nay chưa có một văn bản pháp luật nào đề cập một cách
đầy đủ khái niệm về gian lận thương mại cũng như gian lận thương mại trong
lĩnh vực Hải quan. Mặc dù vậy, thuật ngữ gian lận thương mại được sử dụng
một cách rộng rãi ở các Bộ, ngành, các tổ chức khác nhau. Sau đây, chúng ta
xem xét quan điểm của tổ chức Hải quan Thế giới định nghĩa về gian lận
thương mại .
1.1. Gian lận thương mại trong lĩnh vực Hải quan

1.2. Sự khác nhau giữa buôn lậu và gian lận thương mại
Căn cứ vào điều 153 Bộ luật hình sự có thể, rút ra khái niệm buôn lậu
"Buôn lậu là hành vi buôn bán trái phép qua biên giới hàng hóa, tiền Việt
Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý hoặc vật phẩm thuộc di tích lịch sử văn
hóa".
Theo tổ chức Hải quan Thế giới WCO: "gian lận thương mại trong lĩnh
vực Hải quan là hành vi vi phạm pháp luật Hải quan, lừa dối Hải quan để lẩn
tránh một phần hoặc toàn bộ việc nộp thuế xuất, nhập khẩu, vi phạm các biện
pháp cấm hoặc hạn chế do luật pháp Hải quan quy định, để thu được khoản lợi
nào đó trong việc vi phạm này".
So sánh khái niệm gian lận thương mại trong lĩnh vực Hải quan với khái
niệm buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới có thể
thấy có những điểm khác nhau sau:
- Gian lận thương mại thực chất đó là tiến hành hoạt động xuất nhập khẩu
có phép tắc, công khai đến cơ quan Hải quan để làm thủ tục (khai báo,
kiểm tra, nộp thuế) và công khai, hợp pháp đưa hàng hóa qua cửa khẩu.
13
nhưng lợi dụng những kẽ hở để khai báo gian dối như về mẫu mã,về số
lượng, về chất lượng nhằm đạt được kết quả cuối cùng là gian lận về
mức thuế phải nộp. Hành vi này có khi chỉ là thủ đoạn riêng của chủ
hàng khi có sự tiếp tay của một số nhân viên Hải quan biến chất.
- Buôn lậu là hành vi lén lút đưa hàng hóa xuất nhập khẩu qua biên giới
trốn tránh hoặc chống lại sự kiểm tra, kiểm soát của Hải quan bằng cách
không đi qua cửa khẩu, hoặc tuy có đi qua cửa khẩu nhưng dùng thủ
đoạn bí mật bất hợp pháp như trà trộn hàng lậu trong các hàng hóa khác
có làm thủ tục, cấu tạo chỗ bí mật để giấu hàng lậu để che dấu hàng
hóa, trốn tránh, chống lại sự kiểm tra của Hải quan, nhằm đạt được lợi
ích cuối cùng là thu được lợi nhuận thặng dư siêu ngạch. Hành vi buôn
lậu có khi chỉ có giá trị nhỏ, nhưng hầu hết phải do những tổ chức bất
hợp pháp có đường dây bất hợp pháp qua biên giới, có khi xuyên quốc

đề nổi cộm là cùng một hành vi vi phạm như không khai báo hoặc khai báo
không đúng khi vân chuyển hàng hoá qua biên giới việc xử lý có thể áp
dụng điều 153 Bộ luật hình sự ghép vào tội danh "tội buôn lậu", nhưng cũng
hành vi đó cũng có thể áp dụng điều 12 Nghị định 130/2004/NĐ- CP về quy
định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý nhà nước về Hải
quan. Do đó, việc phân định rõ ràng ranh giới để xác định tội danh buôn lậu và
gian lận thương mại là một vấn đề bức xúc cần được nghiên cưú giải quyết.
Theo pháp luật Việt Nam, gian lận thương mại không phải là một tội
danh trong Bộ luật hình sự, nhưng các biểu hiện đặc trưng của nó lại trùng
hợp với tội buôn lậu, một bộ phận của gian lận thương mại là buôn lậu và
buôn lậu bao gồm cả gian lận thương mại. Hai khái niệm này thường đi đôi,
gắn liền với nhau trong tiềm thức xã hội, chúng có phần giao thoa với nhau
nhưng không bao hàm tất cả. Đặc biệt là gian lận thương mại, ngoài buôn lậu,
gian lận thương mại còn bao gồm nhiều yếu tố khác như: buôn bán hàng giả,
ăn cắp mẫu mã, khai báo sai về số lượng, chất lượng hàng hóa
Sự khác nhau cơ bản giữa gian lận thương mại và buôn lậu là buôn lậu
trước hết là:
- Hành vi gian lận thương mại nhưng ở mức cao hơn, tính chất phức tạp
và nghiêm trọng hơn. Nó là trường hợp đặc biệt của gian lận thương
mại.
- Về bản chất của những kẻ buôn lậu là mạo hiểm, sử dụng "cơ bắp" và
các phương tiện cần thiết để đưa hàng qua biên giới.
15
- Bản chất của gian lận thương mại là "cơ mưu, trí não" lợi dụng sự sơ
hở, không rõ ràng, không chính xác khoa học và đầy đủ của luật pháp,
chính sách của các cơ quan quản lý chức năng để thực hiện hành vi gian
dối, lừa gạt qua cửa khẩu một cách công khai nhằm thu lợi bất chính.
Phạm vi của khái niệm gian lận thương mại rộng hơn khái niệm buôn
lậu.
- Nếu xép ở mức độ nguy hiểm đối với nền kinh tế thì hành vi buôn lậu

2- Khai báo sao
3- Khai tăng, giảm giá trị hàng hóa
4- Lợi dụng chế độ ưu đãi xuất xứ (kể cả chế độ hạn ngạch thuế )
5- Lợi dụng chế độ ưu đãi hàng gia công
6- Lợi dụng chế độ tạm nhập tái xuất
7- Lợi dụng yêu cầu về giấy phép xuất nhập khẩu ( qua thỏa thuận lợi dụng
giấy phép nhập hàng dệt cho trang bị quân đội để nhập hàng dệt nói
chung)
8- Lợi dụng chế độ quá cảnh (mang hàng hóa quá cảnh để tiêu dùng ở nước
hàng đi qua )
9- Khai sai về số lượng, trọng lượng, chất lượng hàng hóa
10- Lợi dụng chế độ mục đích sử dụng, kể cả buôn bán trái phép hàng được
ưu đãi thuế (Lợi dụng sự ưu đãi của Chính phủ về thuế xuất khẩu dành
cho những đối tượng sử dụng nhất định )
11- Vi phạm đạo luật về diễn giải thương mại hoặc quy định về bảo vệ
quyền lợi người tiêu dùng
12- Sản xuất và lưu thông hàng giả, hàng ăn cắp mẫu mã
13- Hàng giao dịch buôn bán không có sổ sách
14- Yêu cầu giả, khống việc hoàn hoặc truy hoàn thuế Hải quan (kể cả làm
chứng từ giả về hàng đã xuất khẩu)
15- Kinh doanh "ma", đăng ký kinh doanh lậu liễm nhằm hưởng tín dụng
trái phép
17
16- Thanh lý có chủ đích (nghĩa là thành lập Công ty kinh doanh một thời
gian ngắn, để nợ thuế, khi số tiền nợ thuế lên cao thì tuyên bố thanh lý
để tránh nộp thuế, giám đốc Công ty đó thành lập Công ty mới ngay sau
đó với cùng ý định. Loại gian lận này còn được gọi là " Hội chứng
phượng hoàng")
Ngoài ra, gian lận thương mại còn biểu hiện trong việc chuyển tải hàng
hóa. Đó là việc thông qua một nước thứ 3 để che dấu nguồn gốc thực sự của

thực tế hơn.
Cùng với sự thiết lập của hàng rào thuế quan, hầu hết các cửa khẩu
trong cả nước đều diễn ra hiện tượng và gian lận thương mại. Tuy nhiên ở
những vùng giáp ranh với các nước khác nhau thì những mặt hàng, thủ đoạn
và cách thức gian lận có dấu hiệu đặc thù riêng.
Tình hình gian lận thương mại trên từng tuyến như sau:
1. Tuyến đường bộ.
Nước ta có 24 tỉnh biên giới tiếp giáp với 3 nước Trung quốc, Lào,
Cămpuchia. Trong đó, các tỉnh biên giới phía Bắc và miền Trung là các tỉnh
miền núi. Đặc điểm chung các tỉnh biên giới là ngoài cửa khẩu quốc tế còn có
các cửa khẩu quốc gia và các cửa khẩu địa phương. Đáng chú ý dọc tuyến biên
giới còn có nhiều đường mòn, chợ biên giới do dân cư hai nước thường qua
lại mua bán, trao đổi hàng hóa. Biên giới Tây- Nam địa hình tuy bằng phẳng
nhưng trải dài, qua lại dễ dàng. Nhìn chung, địa hình biên giới đường bộ nước
ta đa dạng và phức tạp, đây là mảnh đất màu mỡ cho gian thương lợi dụng
trong buôn bán.
- Trên tuyến biên giới Việt-Trung, trọng điểm của buôn lậu và gian lận
thương mại là Quảng Ninh và Lạng Sơn. Hàng hóa thường được "cửu vạn"
vận chuyển bằng phương thức xé lẻ, thu gom nhiều lần, sau đó dùng hoấ đơn
buôn chuyến, hóa đơn mua hàng để lưu thông hàng hóa nhằm trốn thuế xuất
nhập khẩu.Trong những năm qua, đã phát hiện hàng trăm vụ với tổng trị giá
hàng lậu là hàng chục tỷ đồng.
Tại hang Dơi-Lạng Sơn, mỗi ngày lượng hàng lậu nhập vào nội địa lên
đến hàng tỷ đồng. Vụ án đường dây buôn lậu tại hang Dơi được xét xử tháng 9
năm 2002 là một ví dụ điển hình. Chỉ tính riêng trong tháng 9 năm 2002, trên
toàn quốc đã có tới 576 vụ buôn lậu và gian lận thương mại xảy ra.
19
Mặt hàng buôn lậu và gian lận thương mại chủ yếu là những mặt hàng
thuộc diện Nhà nước quản lý dán tem hoặc những hàng hóa có thuế suất cao
như đồ điện cao cấp, điện dân dụng, phương tiện vận tải, hàng tiêu dùng, hàng

2. Tuyến biển
Tình hình buôn lậu và gian lận thương mại trên các vùng ven biển nước
ta có nguy hại không kém gì các tuyến khác, nó diễn ra liên tục, ngày càng có
tổ chức chặt chẽ với các thủ đoạn tinh vi và hoàn hảo hơn.
Mặt hàng xuất lậu chủ yếu vẫn là kim loại, quặng kim loại và gỗ. Mặt
hàng nhập lậu chủ yếu vẫn là các mặt hàng cấm nhập khẩu, những mặt hàng
tạm ngưng nhập khẩu và những mặt hàng Nhà nước điều tiết nhập khẩu bằng
thuế suất cao.
Các cơ quan chuyên trách đã phát hiện ra một số đường dây buôn lậu và
gian lận thương mại lớn liên kết trong nước với nước ngoài, được tổ chức rất
chặt chẽ, có sự chỉ huy thống nhất từ trung tâm, được trang bị và lợi dụng các
phương tiện kỹ thuật hiện đại của Nhà nước để thông tin liên lạc bí mật, nhanh
chóng và chính xác.
Tình hình buôn lậu trên từng vùng biển của nước ta diễn ra với quy mô,
tính chất phức tạp khác nhau.
Tại vùng biển tiếp giáp Trung Quốc, buôn lậu và gian lận thương mại
ngày càng tăng về số lượng và quy mô hoạt động. Gian thương thường sử
dụng các loại tầu nhỏ có sức chở từ 50 tấn đến 400 tấn với tốc độ cao để hoạt
động. Với đầy đủ phương tiện thông tin liên lạc tiên tiến, khi có sự cố, bọn
đầu nậu có thể huy động đông đảo cửu vạn đến ứng cứu nhằm giành lại hàng
hoặc tẩu tán khi bị cơ quan chức năng thu giữ.
Tại 4 tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh,Quảng Bình với chiều dài bờ
biển 430 km, tình hình buôn lậu và gian lận thương mại trên tuyến biển diễn ra
rất phức tạp. Từ cảng Cửa Lò, Nghệ An hàng lậu như: hàng điện tử, xe đạp,
quạt điện, nồi cơm điện của Nhật (chủ yếu là đồ cũ), vật liệu xây dựng của
Trung quốc được nhập lậu bán tại địa phương hoặc chuyển tiếp đi các tỉnh
khác.
Khu vực bờ biển từ Quảng Ngãi, Phú Yên cho đến cảng Sài Gòn,tình
trạng buôn lậu và gian lận thương mại cũng diễn ra sôi động, đặc biệt là vùng
biển Quy Nhơn, Bình Định nơi mà hàng lậu thường được thuyền viên các tầu

mang và khai hộ nhằm mục đích buôn bán kiếm lời. Lợi dụng tiêu chuẩn hành
22
lý miễn thuế, gian thương đã thu gom tờ khai hành lý của khách nhập cảnh, tổ
chức nhập hàng theo các tờ khai này để hưởng tiêu chuẩn miễn thuế.
- Lợi dụng chế độ quà biếu, gửi hàng có giá trị lớn, gửi nhiều lần, nhiều địa
chỉ qua đường bưu điện để buôn bán kiếm lời.
- Cùng các thủ đoạn gian lận thương mại, tình trạng buôn lậu qua đường hàng
không cũng hết sức tinh vi: việc xuất lậu hàng cổ vật có đối tượng chủ yếu là
khách du lịch, thương nhân thuộc quốc tịch Mỹ, Pháp, Đức, Đài Loan, Hồng
Kông với thủ đoạn cất giấu, để lẫn hàng trong tư trang, trong hàng gốm sứ,
giả cổ
- Việc vận chuyển trái phép các chất ma túy ra và vào Việt Nam đã xuất hiện
khá nhiều. Đối tượng chủ yếu là người nuớc ngoài và Việt kiều có quan hệ
móc nối với một số phần tử và người thân trong nước. Thủ đoạn xuất nhập lậu
ma túy thường được ngụy trang, cất giấu rất tinh vi như để trong đế giầy,
trong va li 2 đáy, ép vào khuôn tranh sơn mài Điển hình như 2 vụ lớn đã bị
Hải quan phát hiện là vụ nhập lậu 18,1 kg heroin bị Hải quan Tân Sơn Nhất
phát hiện và vụ xuất lậu 5,1 kg heroin bị Hải quan Nội Bài bắt giữ. Đây là 2
vụ xuất và nhập lớn nhất từ trước tới nay ở nước ta do Hải quan phát hiện.
Nhìn chung, nước ta có địa hình phức tạp, lại nằm trong khu vực và gần
kề với những nước như: Trung Quốc, Thái Lan, Singapore, Hàn Quốc hàng
hóa của những nước này có chất lượng khá hơn hoặc giá rẻ hơn và đang trong
tình trạng dư thừa. Bằng con đường tiểu ngạch, con đường buôn lậu và gian
lận thương mại, họ đã đẩy hàng hóa thừa ế vào thị trường nước ta để vừa khỏi
ứ đọng vốn, vừa giải quyết vấn đề thất nghiệp.
Vì lợi ích cục bộ, một số địa phương, huyện, tỉnh đã thu thuế nhẹ hơn
thuế nhập khẩu, hoặc làm ngơ để cho hàng lậu vào nội địa, tổ chức đón lõng ở
tuyến sau để thu thuế buôn chuyến, nhằm tăng và thu hút nguồn thu. Làm như
vậy, vô hình chung đã hợp thức hóa cho việc vận chuyển hàng buôn lậu và
gian lận thương mại vào tiêu thụ trong nội địa. Thực tế cho thấy buôn lậu và

doanh thu, thuế phụ thu, thuế bình ổn giá, thuế VAT Do đó, thuế xuất nhập
khẩu tương đối cao, có những loại hàng có thuế xuất từ 100%-200% như ôtô
du lịch, rượu bia, hàng điện tử v v Do thuế suất cao nên sự chênh lệch giữa
giá phải trả cho việc khai báo đầy đủ, chính xác và xuất trình trung thực cho
các cơ quan kiểm tra kiểm soát Nhà nước với lợi nhuận do gian lận thương
24
mại là rất lớn. Vì vậy, các gian thương thường tính toán mạo hiểm, chấp nhận
những rủi ro để gian lận trốn thuế, đây là một trong những vấn đề hấp dẫn bọn
gian thương, gian lận thương mại.
Chính sách thuế xuất nhập khẩu ở nước ta hiện nay bộc lộ những bất
hợp lý tạo kẽ hở cho công tác quản lý kiểm tra kiểm soát hàng xuất nhập khẩu.
Luật thuế xuất nhập khẩu hiện hành của ta vừa đánh thuế theo tính chất mặt
hàng, vừa đánh thuế theo mục đích sử dụng là rất lớn. Có những mặt hàng
đáng lẽ thuế xuất là 100% nhưng đánh theo mục đích sử dụng thì thuế suất
này chỉ có 0%, hoặc đáng lẽ phải nộp 50% thuế suất nhưng chỉ khai là chuyên
dụng được Hải quan kiểm tra và cơ quan giám định là chính xác thì mặt hàng
đó chỉ còn phải nộp 5% hoặc 0%. Đây là một loại hình gian lận thương mại
khá phổ biến ở Việt Nam.
Tóm lại: Có nhiều hình thức gian lận thương mại gây hậu quả rất
nghiêm trọng qua việc lợi dụng chính sách thuế xuất nhập khẩu, chủ yếu tập
trung vào những mặt hàng có thuế suất cao, lợi nhuận lớn hoặc chênh lệch
giữa mặt hàng này với loại hàng khác. Hành vi gian lận thương mại qua chính
sách thuế nhiều khi tỏ ra rất lộ liễu và trắng trợn.
2. Gian lận thương mại qua giá hàng hóa xuất nhập khẩu
Việc xác định giá để tính thuế Hải quan là một trong những yếu tố quan
trọng để tính thuế Hải quan. Luật thuế xuất nhập khẩu quy định giá tính thuế
hàng hóa xuất nhập khẩu được căn cứ vào giá ghi trên hợp đồng và hóa đơn
thương mại hợp lệ, phù hợp với các chứng từ khác có liên quan. Đối với hàng
bán là giá FOB, đối với hàng nhập là giá CIF (đối với mặt hàng Nhà nước
không quản lý giá và cao hơn 70% giá do Tổng cục Hải quan thống kê ).