Quá trình hình thành và phân tích đường lối chống Mỹ của Đảng
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
BỘ MÔN: ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM
~~~~~*****~~~~~
ĐỀ TÀI:
QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH
VÀ PHÂN TÍCH ĐƯỜNG LỐI KHÁNG CHIẾN
CHỐNG MỸ CỨU NƯỚC CỦA ĐẢNG
~~~~~*****~~~~~
Hà Nội, 2012
Quá trình hình thành và phân tích đường lối chống Mỹ của Đảng
I. Bối cảnh lịch sử của cuộc kháng chiến
1. Bối cảnh đất nước
a) Cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân ở miền Nam (1954-
1975) là sự tiếp tục cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân dưới sự lãnh đạo của
Đảng.
Tháng 7-1954, miền Bắc được giải phóng, nhưng miền Nam còn dưới ách
thống trị của đế quốc và bọn tay sai. Đế quốc Mỹ hất cẳng thực dân Pháp, cùng
bọn tay sai Ngô Đình Diệm tiếp tục thống trị nhân dân ta ở miền Nam, hai mâu
thuẫn cơ bản trên vẫn tồn tại và đất nước tạm thời bị chia cắt. Đúng như Đảng ta đã
khẳng định tại Đại hội lần thứ III (tháng 9-1960): “Cuộc đấu tranh cách mạng của
nhân dân miền Nam là sự tiếp tục các cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ, khởi nghĩa Ba tơ,
tổng khởi nghĩa tháng Tám và cuộc kháng chiến trường kỳ của nhân dân ta trong
điều kiện mới của lịch sử”.
b) Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước diễn ra trong điều kiện đất nước bị
chia làm hai miền, phải tiến hành đồng thời hai chiến lược cách mạng khác nhau
dưới sự lãnh đạo thống nhất của Đảng.
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng (9-1960), xác định đường lối
cách mạng của nước ta:
- Một là, tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc.
- Hai là, giải phóng miền Nam khỏi ách thống trị của đế quốc Mỹ và bọn tay

Nam đã hoà được vào trào lưu chung của cách mạng thế giới.
Quá trình hình thành và phân tích đường lối chống Mỹ của Đảng
Thời kỳ này cũng cần lưu ý rằng, tuy chủ nghĩa đế quốc đã suy yếu nhưng
chừng nào còn chủ nghĩa đế quốc thì vẫn còn miếng đất để xảy ra chiến tranh. Lực
lượng xâm lược gây chiến chủ yếu trên thế giới là đế quốc Mỹ. Nguy cơ chiến
tranh thế giới vẫn tồn tại. Nhân dân các nước đang đứng trước sự đe doạ hết sức
nghiêm trọng của một cuộc chiến tranh hạt nhân. Mặt khác, sự tàn sát và huỷ diệt
ghê gớm trong cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ hai và hậu quả của nó còn làm cho
nhiều người lo ngại và lẫn lộn giữa chiến tranh chính nghĩa và chiến tranh phi
nghĩa.
Khi nhân dân ta tiến hành kháng chiến chống Mỹ cứu nước, trên thế giới tồn
tại bốn mâu thuẫn chủ yếu: mâu thuẫn giữa hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới với
các lực lượng tư bản chủ nghĩa thế giới; mâu thuẫn giữa các nước đế quốc với
nhau; mâu thuẫn giữa các dân tộc đòi độc lập với các lực lượng đế quốc thực dân;
mâu thuẫn giữa giai cấp vô sản với giai cấp tư sản. Đế quốc Mỹ xâm chiếmvà thiết
lập sự thống trị của chúng ở miền Nam nước ta đã làm nảy sinh và sâu sắc thêm cả
bốn mâu thuẫn trên ở miền Nam. Mỹ tuyên bố chiến tranh ở Việt Nam là chiến
tranh hệ tư tưởng, giữa hệ tư tưởng cộng sản với hệ tư tưởng "tự do" kiểu Mỹ. Đế
quốc Mỹ hất cẳng thực dân Pháp, độc chiếm miền Nam, đẩy dần các đế quốc châu
Âu ra khỏi Đông Nam Á, chèn ép quyền lợi của tư bản thực dân nhiều nước ở vùng
này, càng làm cho mâu thuẫn giữa Mỹ với các đế quốc khác thêm sâu sắc. Đế quốc
Mỹ cố xây dựng ở miền Nam một giai cấp tư sản mại bản làm tay sai cho chúng,
làm mâu thuẫn giữa giai cấp công nhân và tư bản ở miền Nam càng trở nên sâu
sắc. Để phục vụ chiến tranh của chúng ở miền Nam, đế quốc Mỹ bóc lột giai cấp
công nhân và nhân dân lao động Mỹ, bắt họ sang miền Nam làm bia đỡ đạn để bọn
tư bản Mỹ thu những món lợi kếch xù từ cuộc chiến tranh này. Mỹ còn lôi kéo các
nước tay sai đổ của đổ người vào cuộc chiến tranh của chúng ở miền Nam. Do vậy,
giai cấp công nhân, nhân dân lao động Mỹ và các nước chư hầu của Mỹ bị lôi cuốn
vào cuộc chiến tranh, ngày càng mâu thuẫn quyết liệt với tư bản Mỹ, với các nhà
Quá trình hình thành và phân tích đường lối chống Mỹ của Đảng

- Tháng 12/1957, Hội nghị Trung Ương Đảng lần thứ 13 đã xác định đường lối
tiến hành đồng thời 2 chiến lược cách mạng:
+ Mục tiêu và nhiệm vụ cách mạng của toàn Đảng, toàn dân ta hiện nay là:
củng cố miền Bắc, đưa miền Bắc tiến dần từng bước lên chủ nghĩa xã hội.
+ Tiếp tục đấu tranh để thực hiện thống nhất nước nhà trên cơ sở độc lập và dân
chủ bằng phương pháp hòa bình.
- Tháng 01/1959, Hội nghị Trung Ương Đảng lần thứ 15 họp bàn về cách mạng
miền Nam. Nghị quyết khẳng định lại 2 nhiệm vụ chiến lược của Cách mạng Việt
Nam: cách mạng XHCN ở miền Bắc và cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở
miền Nam.
Nghị quyết 15 của Trung Ương Đảng ra đời, xác định rõ mục tiêu, phương pháp
cách mạng miền Nam, mối quan hệ chiến lược của cách mạng hai miền, giữa cách
mạng Việt Nam và cách mạng thế giới; phản ánh đúng nhu cầu của lịch sử, giải
quyết kịp thời yêu cầu phát triển của cách mạng miền Nam; định hướng và động
viên nhân dân miền Nam vùng lên trong phong trào Đồng khởi (1959 - 1960), xoay
chuyển tình thế cách mạng miền Nam, làm tan rã hàng loạt bộ máy của ngụy quyền
ở các thôn, xã.
Quá trình đề ra và chỉ đạo thực hiện những nghị quyết, chủ trương trên chính là
quá trình hình thành đường lối chiến lược chung cho cách mạng cả nước.
Quá trình hình thành và phân tích đường lối chống Mỹ của Đảng
-Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 15 (1-1959) và Đại hội lần
thứ III của Đảng (9-1960) đã phân tích tính chất xã hội miền Nam và vạch ra
đường lối cách mạng miền Nam như sau:
Cuộc cách mạng miền Nam là cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân. Cuộc
cách mạng đó có:
Nhiệm vụ chung là đoàn kết toàn dân, kiên quyết đấu tranh chống đế quốc Mĩ
xâm lược và gây chiến tranh, đánh đổ tập đoàn thống trị độc tài Ngô Đình Diệm,
tay sai của đế quốc Mỹ, thành lập một chính quyền liên hiệp dân tộc dân chủ ở
miền Nam, thực hiện độc lập dân tộc và các quyền tự do dân chủ, cải thiện đời
sống nhân dân, giữ vững hoà bình, thực hiện thống nhất nước nhà trên cơ sở độc

đưa cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội.
- Ý nghĩa đường lối:
+ Đường lối đó thể hiện tư tưởng chiến lược của Đảng: giương cao ngọn cờ độc
lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, vừa phù hợp với miền Bắc vừa phù hợp với miền
Nam, vừa phù hợp với cả nước Việt Nam và phù hợp với tình hình quốc tế.
+ Đường lối chung của cách mạng Việt Nam đã thể hiện tinh thần độc lập, tự
chủ và sáng tạo của Đảng trong việc giải quyết những vấn đề không có tiền lệ
trong lịch sử, vừa đúng với thực tiễn Việt Nam vừa phù hợp với lợi ích của nhân
loại và xu thế của thời đại.
+ Đường lối chiến lược chung cho cả nước và đường lối cách mạng ở mỗi miền
là cơ sở để Đảng chỉ đạo quan dân ta phấn đấu giành được những thành tựu to lớn
trong xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh thắng lợi chống các
chiến lược chiến tranh của đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam.
Quá trình hình thành và phân tích đường lối chống Mỹ của Đảng
2. Giai đoạn 1965 – 1975
Khi đế quốc Mỹ tiến hành chiến lược "Chiến tranh đặc biệt" ở miền Nam, các
hội nghị của Bộ Chính trị đầu năm 1961 và đầu năm 1962 đã nêu chủ trương giữ
vững và phát triển thế tiến công mà ta đã giành được sau cuộc "đồng khởi" năm
1960, đưa cách mạng miền Nam từ khởi nghĩa từng phần phát triển thành chiến
tranh cách mạng trên quy mô toàn miền. Bộ Chính trị chủ trương kết hợp khởi
nghĩa của quần chúng với chiến tranh cách mạng, giữ vững và đẩy mạnh đấu tranh
chính trị, đồng thời phát triển đấu tranh vũ trang nhanh lên một bước mới, ngang
tầm với đấu tranh chính trị.
Hội nghị Trung Ương Đảng lần thứ chín (tháng 11 - 1963), ngoài việc xác định
đúng đắn quan điểm quốc tế, hướng hoạt động đối ngoại vào việc kết hợp sức
mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại để đánh Mỹ và thắng Mỹ, còn quyết định
nhiều vấn đề quan trọng về cách mạng miền Nam. Hội nghị tiếp tục khẳng định
đấu tranh chính trị, đấu tranh vũ trang đi đôi, cả hai đều có vai trò quyết định cơ
bản, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu mới của đấu tranh vũ trang. Đối với miền Bắc,
Hội nghị tiếp tục xác định trách nhiệm là căn cứ địa, hậu phương đối với cách

trong trường hợp chúng liều lĩnh mở rộng “Chiến tranh cục bộ” ra cả nước
- Nhiệm vụ và mối quan hệ giữa cuộc chiến đấu ở hai miền: Trong cuộc
chiến tranh chống Mỹ, miền Nam là tiền tuyến lớn, miền Bắc là hậu phương
lớn.Do đó, phải đánh bại cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ ở miền Bắc về
moi mặt nhằm bảo đảm chi viện đắc lực cho miền Nam càng đánh càng mạnh
* Mở rộng “Chuyển hướng tư tưởng”:
Quá trình hình thành và phân tích đường lối chống Mỹ của Đảng
Làm cho toàn Đảng, toàn dân hiểu rõ những vấn đề sau:
- Sự chuyển biến của tình hình, miền Bắc không còn ở trong thời kỳ xây
dựng hoà bình nữa, mà đã bắt đầu ở vào thời chiến.
- So sánh lực lượng giữa ta và địch. Nhấn mạnh những thuận lợi của ta và
thất bại nghiêm trọng của Mỹ, cho nên ta nhất định sẽ thắng, Mỹ nhất định sẽ thất
bại hoàn toàn.
- Giải phóng miền Nam là trách nhiệm chung của nhân dân cả nước và cả
nước đều phải tham gia đánh giặc. Cần phải xác định rõ “Miền Bắc dù có bị ném
bom bắn phá đến đâu cũng phải vào giải phóng miền Nam mà không chút nao
núng, nâng cao chí khí căm thù và quyết tâm thắng địch”. Phải đẩy mạnh phong
trào “ba sẵn sàng” với nội dung và yêu cầu mới. Cần phải xây dựng tác phong tích
cực, khẩn trương của thời chiến.
Phải ra sức xây dựng tư tưởng phấn khởi và tin tưởng, quyết chiến quyết
thắng đế quốc Mỹ và tay sai, tư tưởng sẵn sàng chiến đấu và công tác ở bất cứ nơi
nào theo tiếng gọi của Đảng và của Tổ quốc; tư tưởng sẵn sàng đánh bại bất cứ loại
chiến tranh nào của địch, sẵn sàng khắc phục mọi khó khăn gian khổ, sẵn sàng
chiến đấu lâu dài chống Mỹ với tinh thần tự lực cánh sinh cao; chống tư tưởng sợ
Mỹ, đánh giá địch quá cao, hoặc chủ quan khinh địch; tư tưởng hoang mang, dao
động, cầu an; tư tưởng muốn đàm phán khi chưa có điều kiện có lợi, muốn kết thúc
chiến tranh với bất cứ giá nào; tư tưởng ỷ lại vào sự giúp đỡ của nước ngoài và
không tin vào sức mình.
Như vậy, “chuyển hướng tư tưởng” ở đây có thể hiểu một cách ngắn gọn là:
chuyển từ nội dung và phương pháp tư tưởng ở thời bình sang nội dung và phương

Đó là đường lối chiến tranh nhân dân, toàn dân, toàn diện, lâu dài, dựa vào sức
mình là chính được phát triển trong hoàn cảnh mới, tạo nên sức mạnh mới để dân
tộc ta đủ sức đánh thắng giặc Mỹ xâm lược
III. Kết quả, ý nghĩa lịch sử, nguyên nhân thắng lợi và bài học kinh nghiệm
1. Kết quả và ý nghĩa lịch sử
a) Kết quả
Ở miền Bắc, Một chế độ xã hội mới, chế độ xã hội chủ nghĩa bước đầu được
hình thành.Văn hóa, xã hội, y tế, giáo dục không những được duy trì mà còn có sự
phát triển mạnh. Sản xuất nông nghiệp phát triển, công nghiệp địa phương được
Quá trình hình thành và phân tích đường lối chống Mỹ của Đảng
tăng cường. Quân dân miền Bắc đánh thắng cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc
Mỹ.
Ở miền Nam, Trong giai đoạn 1954 – 1960, đánh bại chiến lược chiến tranh
đơn phương của Mỹ - ngụy, đưa cách mạng từ thế giữ gìn lực lượng sang thế tiến
công. Trong giai đoạn 1961 – 1965, giữ vững và phát triển thế tiến công, đánh bại
chiến lược chiến tranh đặc biệt của Mỹ. Giai đoạn 1965 – 1968, đánh bại chiến
lược chiến tranh cục bộ của Mỹ và chư hầu, buộc Mỹ phải xuống thang chiến
tranh, chấp nhận ngồi vào bàn đàm phán với ta tại Paris. Giai đoạn 1969 – 1975
đánh bại chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh của Mỹ và tay sai mà đỉnh cao là
Đại thắng mùa xuân 1975 với chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, đập tan toàn bộ
chính quyền địch, buộc chúng phải tuyên bố đầu hàng không điều kiện, giải phóng
hoàn toàn miền Nam.
b) Ý nghĩa lịch sử
Ý nghĩa lịch sử đối với nước ta:
- Kết thúc thắng lợi 21 năm chiến đấu chống đế quốc Mỹ xâm lược (tính từ
năm 1954), 30 năm chiến tranh cách mạng (tính từ 1945), 115 năm chống đế quốc
thực dân phương Tây (tính từ 1858), quét sạch quân xâm lược ra khỏi bờ cõi, giải
phóng miền Nam; đưa lại độc lập, thống nhất toàn vẹn lãnh thổ cho đất nước.
- Hoàn thành cuộc cách mạng dân tộc dân chủ trên phạm vi cả nước. Mở ra
kỷ nguyên mới cho dân tộc ta, kỷ nguyên cả nước hòa bình, thống nhất, cùng

Quá trình hình thành và phân tích đường lối chống Mỹ của Đảng
Nguyên nhân thứ năm: Đoàn kết, liên minh chiến đấu với nhân dân Lào và
nhân dân Campuchia; đoàn kết quốc tế.
b) Những bài học kinh nghiệm trong cuộc kháng chiến chồng Mỹ cứu nước
Một là,kiên định quyết tâm quyết đánh, quyết thắng đế quốc Mỹ xâm lược.
Quyết đánh, quyết thắng đế quốc Mỹ xâm lược là quyết tâm lớn của Đảng, cũng là
quyết tâm của toàn quân, toàn dân, của cả nước Việt nam. Đó là một quyết tâm vĩ
đại được khẳng định từ đầu và luôn luôn kiên định trong suốt cuộc kháng chiến
chống Mỹ.
Hai là, đường lối kháng chiến chống Mỹ, cứu nước đúng đắn, sáng tạo, độc
lập, tự chủ.
Đại hội lần thứ IV của Đảng đã khẳng định: “Thắng lợi vĩ đại của sự nghiệp
chốngMỹ, cứu nước của nhân dân ta trước hết là thắng lợi của đường lối chính trị,
đường lối quân sự độc lập, tự chủ đúng đắn và sáng tạo của Đảng ta”. Đường lối
đó được thể hiện trong một loạt chủ trương mang tính hệ thống, kết hợp những vấn
đề về nguyên tắc, chiến lược với những vấn đề về sách lược và phương pháp, hình
thành một giải pháp tối ưu đưa cách mạng và kháng chiến tiến lên một cách vững
chắc, từ giai đoạn mở đầu đến giai đoạn kết thúc. Nó tạo nên sức chiến đấu to lớn
của cả nước, của toàn dân tộc, đồng thời tranh thủ được sự ủng hộ, giúp đỡ sâu
rộng và mạnh mẽ nhất của thế giới trong điều kiện quốc tế rất phức tạp, bảo đảm
cho quân và dân ta đánh thắng từng bước, tiến lên đánh thắng hoàn toàn cuộc chiến
tranh xâm lược của đế quốc Mỹ.
Thắng lợi của sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước là thắng lợi của chiến lược
giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, tiến hành cách mạng dân
tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam và cách mạng XHCN ở miền Bắc, kết hợp chặt
Quá trình hình thành và phân tích đường lối chống Mỹ của Đảng
chẽ hai nhiệm vụ đó với nhau nhằm thực hiện một mục tiêu chung: Hoàn thành
cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân trong cả nước, thực hiện thống nhất Tổ quốc,
đưa cả nước tiến lên XHCN.
Đường lối đó chỉ ra phương hướng giải quyết đúng đắn các mối quan hệ

nước, xây dựng miền Bắc tiến lên CNXH là xây dựng căn cứ địa cách mạng cho cả
nước.
Đảng ta còn chăm lo xây dựng và mở rộng những vùng căn cứ, vùng giải
phóng ngay tại chiến trường làm hậu phương tại chỗ.
Chú trọng xây dựng tuyến đường giao thông, vận chuyển chiến lược thông
suốt, chi viện từ hậu phương lớn miền Bắc vào tiền tuyến lớn miền Nam cũng như
đường vận chuyển chiến lược giữa Việt Nam, Lào, Campuchia. Tuyến vận tải 559
– đường Trường Sơn – đường Hồ Chí Minh là biểu tượng ý chí và nghị lực lớn lao
của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”.
Sáu là, phát huy sức mạnh đoàn kết chiến đấu của ba dân tộc Việt Nam, Lào,
Campuchia để cùng nhau đánh thắng đế quốc Mỹ xâm lược.
Bảy là, đoàn kết quốc tế, phát huy sức mạnh của thời đại gắn với sức mạnh
dân tộc
Quá trình hình thành và phân tích đường lối chống Mỹ của Đảng
Tám là, bồi dưỡng và phát huy nhân tố con người
Đảng ta đặt trọng tâm trước hết vào việc xây dựng nhân tố chính trị tinh thần
cho con người; xác định lập trường kiên quyết kháng chiến, quyết tâm đánh giặc
Mỹ đến thắng lợi hoàn toàn. Từ đó, động viên được ý chí chiến đấu, năng lực sáng
tạo và nỗ lực phi thường của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân làm nên chiến thắng.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Giáo trình đường lối cách mạng của Đảng Cộng Sản Việt Nam, NXB Chính
trị Quốc gia (2009)
2. Website:http://kenhdaihoc.com
3. Báo điện tử: Đảng Cộng Sản Việt Nam (dangcongsan.vn)
4. Giáo trình Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam (hỏi đáp), Nhà xuất bản Chính
trị Quốc gia (1996).
Quá trình hình thành và phân tích đường lối chống Mỹ của Đảng
5. Lịch sử Kháng chiến chống Mỹ cứu nước 1954-1975 (Tập 1, 2 , 3, 4), NXB
Chính trị Quốc gia (Bản online)
6. Website:www.lichsuvietnam.vn