Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Lời nói đầu
Sau 3 tháng làm việc khẩn trơng, Khoá luận tốt nghiệp ngành Xã
hội học với đề tài Vai trò của Công đoàn đối với công nhân, lao động
tại công ty cổ phần dụng cụ số 1 trong giai đoạn hiện nay (Qua khảo sát
xã hội học tại công ty cổ phần dụng cụ số 1) đã đợc hoàn thành.
Lời đầu tiên, em xin chân thành cảm ơn thầy giáo Tống Văn
Chung, ngời đã hớng dẫn, chỉ bảo tận tình và giúp đỡ em trong việc
nghiên cứu đề tài. Đồng thời, em xin chân thành cảm ơn các bác, các cô,
chú tại phòng Tổ chức lao động, phòng Công đoàn công ty cổ phần dụng
cụ số 1. Là một sinh viên khoa xã hội học, em mạnh dạn chọn đề tài về
Công đoàn, kiến thức còn hạn chế, cũng nh cha có thực tế kinh nghiệm
nhiều, nên trong đề tài không tránh khỏi những thiếu xót. Kính mong đ-
ợc sự thông cảm và góp ý của thầy cô, các bạn để khoá luận đợc hoàn
thiện.
Một lần nữa em xin chân thành cảm ơn!1
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
phần I: mở đầu
1. Tính cấp thiết của đề tài.
Nh chúng ta đã biết, Công đoàn là thành viên của hệ thống chính trị. Từ
khi ra đời Công đoàn đã có đợc vị trí, vai trò hết sức quan trọng đối với lịch sử
nớc nhà. Công đoàn cùng với Đảng, Mặt trận tổ quốc, Đoàn thanh niên... lãnh
đạo công nhân, nông dân, trí thức và các tầng lớp lao động khác đứng lên đấu
tranh đòi quyền lợi cho dân tộc, giai cấp và cho ngời lao động. Khi đất nớc
thống nhất, Công đoàn vẫn gánh trên vai mình sứ mệnh lịch sử cao cả đó là bảo
vệ lợi ích dân tộc, lợi ích của giai cấp mình bằng những việc làm cụ thể hữu ích.
Thế kỷ XXI sẽ tiếp tục có nhiều biến đổi. Khoa học và công nghệ sẽ có
bớc tiến nhảy vọt. Kinh tế tri thức có vai trò ngày càng nổi bật trong quá trình

báo cáo cha đầy đủ, có khoảng 4000 ngời bị tai nạn lao động, trong đó bị chết
khoảng 400 ngời. Việc chăm sóc sức khoẻ, phòng chống bệnh nghề nghiệp cho
ngời lao động có nhiều nơi cha quan tâm đúng mức, sức khoẻ của một bộ phận
công nhân bị giảm sút. Các vi phạm về an toàn và vệ sinh lao động không đợc
xử lý nghiêm minh, kịp thời.
Trong 5 năm (1998 - 2002) thì vấn đề tranh chấp lao động tập thể và đình
công diễn ra phức tạp và có xu hớng tăng lên. Bình quân hàng năm có trên 70
vụ, xảy ra trong tất cả các loại hình doanh nghiệp, tập trung nhiều ở các tỉnh,
thành phố lớn và các khu công nghiệp tập trung, ở các doanh nghiệp t nhân và
các doanh nghiệp có vốn đầu t nớc ngoài.
Từ những vấn đề trên cho ta thấy tổ chức Công đoàn nói chung cũng nh
Công đoàn công ty cổ phần dụng cụ số 1 cần lựa chọn những vấn đề trọng tâm,
tập trung chỉ đạo nghiên cứu để cụ thể hoá thành chơng trình hành động, để
nâng cao đời sống công nhân, lao động; góp phần vào sự vững mạnh của tổ
chức Công đoàn Việt Nam.

3
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Nhận thức đợc tầm quan trọng, tính cấp thiết của tổ chức Công đoàn ở
mỗi giai đoạn lịch sử, nhất là vai trò của Công đoàn với giải quyết việc làm, tiền
lơng, tiền công, công tác bảo hộ đối với công nhân, lao động tại công ty.
Nghiên cứu vai trò của Công đoàn có ý nghĩa quan trọng không chỉ về lý luận
mà cả về thực tiễn, nên tôi đã quyết định chọn đề tài: Vai trò của Công đoàn
đối với công nhân, lao động tại công ty cổ phần dụng cụ số 1 trong giai
đoạn hiện nay.
2. ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn.
2.1 ý nghĩa khoa học.
Nghiên cứu đề tài này giúp chúng ta hình thành quan niệm đúng đắn,
khoa học về lý luận và nghiệp vụ Công đoàn, đặc biệt đề tài chỉ ra vai trò to lớn
của Công đoàn đối với công nhân, viên chức và lao động cũng nh đối với quá

+ Hoạt động của Công đoàn công ty trớc cổ phần hoá.
+ Vai trò của Công đoàn công ty từ khi cổ phần hoá cho đến nay.
+ Đa ra khuyến nghị, giải pháp nhằm nâng cao vị trí, vai trò của tổ chức
Công đoàn công ty.
3.2 Đối tợng nghiên cứu.
Vai trò của Công đoàn đối với công nhân, lao động tại công ty cổ phần
dụng cụ số 1 trong giai đoạn hiện nay.
3.3 Khách thể nghiên cứu.
Công nhân, viên chức và lao động đang làm việc tại công ty cổ phần
dụng cụ số 1.
3.4 Phạm vi nghiên cứu đề tài.
a. Không gian.
Địa bàn khảo sát tại công ty cổ phần dụng cụ số 1 - 108 Nguyễn Trãi,
Thanh Xuân, Hà Nội.
b. Thời gian.
Đề tài thực hiện trong thời gian từ 7/2 -> 7/5/2004.
4. Phơng pháp nghiên cứu.
4.1 Phơng pháp luận chung.
Đề tài nghiên cứu lấy chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật
lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, t tởng Hồ Chí Minh làm phơng pháp luận
chung, đồng thời sử dụng các nguyên lý cơ bản khác của xã hội học Mác xít

6
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
làm cơ sở nhận thức luận. Trong quá trình nghiên cứu dựa trên những nguyên lý
cơ bản sau:
Nguyên lý phát triển: sự biến đổi và phát triển của xã hội có nguyên nhân
sâu xa là sự phát triển của lực lợng sản xuất, lực lợng sản xuất phát triển đến
một giai đoạn lịch sử nhất định, đòi hỏi quan hệ sản xuất cũ lỗi thời, lạc hậu
phải thay đổi, để thiết lập quan hệ sản xuất mới phù hợp với tính chất và trình

lịch sử, cụ thể và đúng đắn để nhìn nhận, đánh giá vấn đề trong quá trình
nghiên cứu.
Để thực hiện nghiên cứu đề tài, tôi còn sử dụng một số lý thuyết xã hội
học làm công cụ cho quá trình nghiên cứu của mình:

Lý thuyết cấu trúc - chức năng:
Cấu trúc là kiểu quan hệ giữa con ngời và xã hội đợc hình thành một cách
ổn định, bền vững.
Chức năng là nhu cầu, lợi ích, sự cần thiết, sự đòi hỏi, hệ quả, tác động
mà một thành phần, bộ phận tác động ra hay thực hiện để đảm bảo sự tồn tại,
vận động của cả hệ thống.
Lịch sử của thuyết này gắn liền với tên tuổi của các nhà xã hội học
August Comte, Herbert Spencer, Emile Dukheim
Về mặt chủ thuyết chức năng còn gọi là thuyết cấu trúc - chức năng hay
thuyết chức năng - cấu trúc. Nhng dù với tên gọi nào đi chăng nữa, các tác giả
của chủ thuyết này đều nhấn mạnh tính liên kết chặt chẽ của các bộ phận cấu
thành nên một chỉnh thể mà mỗi bộ phận đều có chức năng nhất định góp phần
đảm bảo sự tồn tại của chỉnh thể đó với t cách là một cấu trúc tơng đối ổn định,
bền vững.
Các luận điểm của lý thuyết cấu trúc - chức năng đều nhấn mạnh tính cân
bằng, ổn định và khả năng thích nghi của nó hoạt động nhịp nhàng với nhau để

8
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
đảm bảo sự cân bằng chung của cấu trúc. Thuyết này cho rằng một xã hội tồn
tại đợc, phát triển đợc là do các bộ phận cấu thành của nó hoạt động nhịp nhàng
với nhau để đảm bảo sự cân bằng chung của cả cấu trúc; bất kì một sự thay đổi
nào cũng kéo theo sự thay đổi khác. Sự biến đổi của cấu trúc tuân theo quy luật
tiến hoá, thích nghi khi môi trờng sống thay đổi, sự biến đổi của cấu trúc luôn
hớng tới thiết lập lại trạng thái cân bằng ổn định. Đối với cấu trúc xã hội, các

riêng, đảm bảo cho tổ chức tồn tại và phát triển để thực hiện đợc chức năng của
mình; trong đó bảo vệ lợi ích hợp pháp chính đáng của công nhân lao động là
hết sức quan trọng. Cấu trúc - chức năng của Công đoàn phải phù hợp với nhau
và hài hoà với lợi ích của đất nớc, của nhân dân và chức năng của Công đoàn
phải phù hợp với từng giai đoạn phát triển lịch sử. Có nh vậy, Công đoàn mới
thực sự là tổ chức của công nhân, lao động; mới có thể thu hút đông đảo công
nhân, lao động tham gia sinh hoạt.


Lý thuyết biến đổi xã hội:
Chủ nghĩa duy vật lịch sử của Mác đã chỉ ra rằng: sự phát triển của xã
hội loài ngời là một quá trình lịch sử tự nhiên, sự phát triển đó, trải qua các giai
đoạn khác nhau, mỗi giai đoạn bắt đầu bằng một cuộc cách mạng xã hội. Động
lực quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội là đời sống vật chất của xã hội.
Phơng thức sản xuất xã hội (lực lợng sản xuất và quan hệ sản xuất phù hợp với
nó). Trong mỗi giai đoạn xã hội, lực lợng sản xuất đợc phát triển không ngừng
và đòi hỏi có một quan hệ sản xuất phù hợp vớ nó. Khi quan hệ sản xuất trở nên
chật hẹp, lỗi thời, mâu thuẫn với sự lớn mạnh của lực lợng sản xuất sẽ dẫn tới
cuộc cách mạng xã hội, thay xã hội cũ bằng xã hội mới, phù hợp với tính chất
và trình độ của lực lợng sản xuất.
Xã hội luôn vận động, biến đổi và phát triển. Đặc biệt nh ngày nay, ta
thấy điều này càng đợc khẳng định trong thực tế. Vậy biến đổi xã hội là gì?

10
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Theo từ điển xã hội học, biến đổi xã hội là: một quá trình xã hội về
những thay đổi trong cơ cấu của một hệ thống xã hội. Những thay đổi này liên
quan đến các đặc trng của nó.
Theo xã hội học đại cơng, nhà xuất bản chính trị Quốc gia thành phố
Hồ Chí Minh thì biến đổi xã hội là: sự thay đổi xã hội từ một ngỡng phát triển

xã hội gắn với hành vi của những ngời mang các điạ vị... ở mức độ này thì vai
trò riêng là một tổ hợp hay nhóm các kỳ vọng hành vi.
Vai trò thực ra là nói đến cả một nhóm các khái niệm trực thuộc với nhau
mà sau đó tạo thành lý thuyết vai trò nh là một hệ thống khái niệm: vai trò, địa
vị (thân thế), kỳ vọng (kỳ vọng - có thể - nên - phải), hình thức thởng phạt (tích
cực, tiêu cực) nhóm quy chiếu, hành vi (đợc kỳ vọng và thực tế). Sau đó là
những khái niệm bổ sung nh năng lực - cái tôi, quyền lực, bản thân, sự đồng
nhất, tính đợc sử dụng, tình huống, tầng lớp và những phân hóa của vai trò nh
vai trò quy gán và vai trò giành đợc...
Vận dụng lý thuyết này vào đề tài, vai trò của Công đoàn đợc thể hiện
qua các hoạt động cụ thể của mình: tham gia giải quyết việc làm; Công đoàn
với vấn đề tiền lơng, tiền công lao động; Công đoàn tham gia công tác bảo hộ,
an toàn và vệ sinh lao động... Do vậy, Công đoàn có một cơ cấu tổ chức phù
hợp, dới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam thực hiện tốt vai trò, chức
năng của mình.
4.2 Phơng pháp cụ thể.
Để nghiên cứu đề tài này mội cách khách quan, khoa học và mang tính
đặc thù của ngành xã hội học, tôi có sử dụng một số phơng pháp nghiên cứu cụ
thể của xã hội học sau:

12
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
4.2.1 Phơng pháp phân tích tài liệu.
Đây là phơng pháp xem xét các thông tin có sẵn trong các tài liệu để rút
ra những thông tin cần thiết nhằm đáp ứng mục tiêu nghiên cứu của một đề tài
nhất định. Tài liệu chính là nguồn thông tin để trả lời cho câu hỏi đặt ra trong
nghiên cứu này.
Khi thực hiện đề tài này, tôi đã dựa vào văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc
lần thứ VIII, IX, văn kiện Đại hội Công đoàn lần thứ IX, báo cáo Đại hội Công
đoàn công ty cổ phần dụng cụ số 1, đồng thời kết hợp với các văn bản pháp quy,

những thông tin cần thiết ở Công đoàn công ty cổ phần dụng cụ số 1. Qua đó có
cơ sở dữ liệu để phản ánh đúng bản chất về vai trò của Công đoàn đối với công
nhân lao động tại công ty trong giai đoạn hiện nay.
4.2.4 Phơng pháp quan sát.
Quan sát xã hội học là quá trình tri giác và ghi chép mọi yếu tố có liên
quan đến đối tợng nghiên cứu phù hợp với đề tài và mục tiêu nghiên cứu.
4.2.5 Các phơng pháp khác.
Ngoài các phơng pháp kể trên, tôi còn vận dụng các phơng pháp liên
ngành nh so sánh, thống kê, tiến trình lịch sử... để khẳng định cũng nh làm sáng
tỏ giả thuyết và mục đích nghiên cứu của đề tài.
5. Giả thuyết nghiên cứu và khung lý thuyết.
5.1 Giả thuyết nghiên cứu.
- Quá trình cổ phần hoá tác động tích cực đến vai trò của Công đoàn
công ty đối với công nhân lao động.

14
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
- Công đoàn tham gia giải quyết việc làm cho công nhân, lao động có
hiệu quả.
- Công đoàn tham gia vấn đề tiền lơng, tiền công của công nhân, lao
động có hiệu quả.
- Công đoàn có trách nhiệm trong công tác bảo hộ, an toàn vệ sinh lao
động.
5.2 Khung lý thuyết.

Hoạt động của Công ty cổ phần dụng cụ số 1
Vai trò của Công đoàn đối với công nhân lao động
Tham gia giải quyết
việc làm cho công
nhân lao động

Đảng, Nhà nớc và các tổ chức chính trị - xã hội, đặc biệt là tổ chức Công
đoàn có trách nhiệm tạo điều kiện thuận lợi về vật chất và tinh thần, xây dựng,
hoàn thiện cơ chế chính sách, tạo động lực khuyến khích công nhân, lao động
khắc phục khó khăn, tự giác rèn luyện, tích cực tham gia các chơng trình đào

16
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
tạo, từng bớc tri thức hoá công nhân và hình thành xã hội học tập, để góp phần
thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc đi đến thành công.
Công đoàn là thành viên của hệ thống chính trị nớc nhà, là cánh tay phải
đắc lực của Đảng, là mắt khâu tổ chức nối liền Đảng, Nhà nớc với quần chúng
công nhân, lao động. Để thực hiện đợc sứ mệnh cao cả thì Công đoàn có nhiệm
vụ vận động, tổ chức tập hợp, giáo dục và xây dựng đội ngũ công nhân lao động
trở thành lực lợng cách mạng thực hiện đúng chủ trơng, chính sách của Đảng và
Nhà nớc.
Hiểu đợc vai trò to lớn của tổ chức Công đoàn, đã có nhiều tác giả nghiên
cứu về đề tài này nh: Hoạt động Công đoàn trong giai đoạn mới của Hoàng
Thị Khánh; Đề tài KX05 - 10 đề cập đến Tính chất của Mặt trận tổ quốc và các
đoàn thể quần chúng thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội của Nguyễn Viết V-
ợng, chủ nhiệm đề tài; Giai cấp công nhân và tổ chức Công đoàn Việt Nam
trong nền kinh tế thị trờng và định hớng xã hội chủ nghĩa Việt Nam (nhà xuất
bản Lao động) của Nguyễn Viết Vợng cùng một số ngời. Các tác giả đã phân
tích những vấn đề về giai cấp công nhân và tổ chức Công đoàn Việt Nam trong
nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa. Qua đó, nêu lên dự báo, ph-
ơng hớng và giải pháp xây dựng giai cấp công nhân, tổ chức Công đoàn Việt
Nam ngày càng vững mạnh.
Hiện nay cha có nhiều công trình nghiên cứu xã hội học về vai trò Công
đoàn trong các công ty cổ phần hoá, đợc sự góp ý của cán bộ công ty cùng thầy
giáo hớng dẫn, tôi chọn đề tài Vai trò của Công đoàn đối với công nhân, lao
động tại công ty cổ phần dụng cụ số 1 trong giai đoạn hiện nay làm khoá luận

18
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Mục tiêu của tổ chức là đề cập đến vấn đề tổ chức đó phải đạt đợc bằng
hoạt động của mình.
Nh vậy, Công đoàn là một tổ chức, nó có vị trí, vai trò, chức năng, mục
tiêu hoạt động của mình đã đợc Đảng, Nhà nớc và xã hội thừa nhận.
2.2 Vai trò của Công đoàn.
Vai trò là mô hình hành vi gần nh chức năng phải thực hiện của mỗi cá
nhân phụ thuộc vào sự trông chờ của ngời khác hoặc ở xã hội đối với cá nhân
đó.
Vai trò của tổ chức là sự tác động của tổ chức đó đến tiến trình phát triển
của lịch sử và cách mạng, đợc phản ánh trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã
hội, văn hoá t tởng mà tổ chức đó tồn tại và phát triển.
Lênin đã từng nói: Công đoàn có vai trò là trờng học quản lý, trờng học
kinh tế, trờng học chủ nghĩa Cộng sản.
Là trờng học quản lý, Công đoàn giúp cho ngời công nhân, viên chức và
lao động biết quản lý mà trớc mắt là tham gia quản lý sản xuất, quản lý xí
nghiệp, quản lý các công việc xã hội.
Là trờng học kinh tế, Công đoàn vận động công nhân, viên chức và lao
động tham gia tích cực vào việc đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, hoàn thiện các
chính sách kinh tế nâng cao năng suất lao động, chất lợng sản phẩm, hiệu quả
sản xuất - kinh doanh.
Là trờng học Chủ nghĩa Cộng sản, Công đoàn giáo dục công nhân, viên
chức và lao động thái độ lao động mới. Đồng thời Công đoàn tiến hành giáo dục
chính trị, t tởng, giáo dục pháp luật, giáo dục văn hoá, giáo dục lối sống, giáo
dục nâng cao đời sống vật chất và tinh thần, hình thành nhân sinh quan, thế giới
quan khoa học cho công nhân, viên chức và lao động.

19
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368

sống, tiếp thu những thành tựu tiên tiến của văn minh nhân loại.
Vị trí, vai trò của Công đoàn còn tiếp tục đợc nâng cao theo xu hớng phát
triển của nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa. Để phát huy hơn nữa
vai trò của mình, Công đoàn cần chủ động, tích cực thực hiện tốt các chức năng
của tổ chức.
2.3 Công đoàn.
Trong tác phẩm Đờng cách mệnh (xuất bản năm 1927), Nguyễn ái
Quốc đã từng viết: Công hội trớc là cho công nhân đi lại với nhau cho có cảm
tình, hai là để nghiên cứu với nhau, ba là để sửa sang cách sinh hoạt cho công
nhân khá hơn bây giờ, bốn là giữ gìn quyền lợi cho công nhân, năm là để giúp
cho thế giới.
Sau này, Hiến pháp Nớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam (1992)
(chơng I - điều 10) cũng đã ghi Công đoàn là tổ chức chính trị xã hội của giai
cấp công nhân và của ngời lao động. Cùng với cơ quan Nhà nớc, tổ chức kinh
tế, tổ chức xã hội chăm lo bảo vệ quyền lợi của cán bộ, công nhân, viên chức và
những ngời lao động khác, tham gia quản lý Nhà nớc và xã hội, tham gia kiểm
tra, giám sát hoạt động của cơ quan Nhà nớc, tổ chức kinh tế, giáo dục công
nhân, viên chức và những ngời lao động khác xây dựng và bảo vệ tổ quốc.
Luật Công đoàn đã đợc Quốc hội Nớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt
Nam thông qua tại kỳ họp thứ 7 khoá VIII ngày 30/6/1990 khẳng định Công
đoàn là tổ chức chính trị - xã hội rộng lớn của giai cấp công nhân và của ngời
lao động Việt Nam, tự nguyện lập ra dới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt
Nam, là thành viên trong hệ thống chính trị của xã hội Việt Nam, là trờng học
Chủ nghĩa xã hội của ngời lao động.

21
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Chơng II
kết quả nghiên cứu thực nghiệm
1. Đặc điểm tình hình sản xuất kinh doanh của công ty.

giám đốc là các phó giám đốc phụ trách về sản xuất - kỹ thuật, phó giám đốc
phụ trách kinh doanh, tiếp đó là các phòng ban.
Bên sản xuất kỹ thuật gồm có:
- Phòng kế hoạch.
- Phòng kỹ thuật.
- Phòng cơ điện.
- Phòng KCS.
- Công tác định mức lao động.
- Công tác an toàn lao động và đào tạo.
- Phân xởng cơ khí 1.
- Phân xởng cơ khí 2.
- Phân xởng cơ khí 3.
- Phân xởng cơ khí 4.
- Phân xởng dụng cụ.
- Phân xởng nhiệt luyện.
- Phân xởng bao gói.
Bên kinh doanh gồm:

23
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
- Ban kiểm tra cơ bản.
- Phòng thơng mại.
- Phòng kinh doanh vật t.
- Các đại lý.
- Cửa hàng dịch vụ cơ điện.
Phòng tài chính kế toán.
Phòng tổ chức lao động.
Phòng y tế.
Phòng bảo vệ.
Trung tâm kinh doanh các chi nhánh liên quan.