MỤC LỤC
TỪ VIẾT TẮT.............................................................................................1
LỜI MỞ ĐẦU..............................................................................................2
I. LÝ LUẬN CHUNG VỀ KHU CÔNG NGHIỆP.......................................3
1. Khái niệm khu công nghiệp.......................................................................4
2. Cơ cấu của khu công nghiệp......................................................................4
3. Vai trò của khu công nghiệp trong quá trình
công nghiệp hoá - hiện đại hoá......................................................................5
II. THỰC TRẠNG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN
KHU CÔNG NGHIỆP Ở VIỆT NAM..........................................................7
1. Những thành tựu đạt được.........................................................................7
2. Những mặt hạn chế..................................................................................14
III. KIẾN NGHỊ VÀ GIẢI PHÁP...............................................................19
1. Bài học kinh nghiệm................................................................................20
2. Định hướng và mục tiêu..........................................................................21
3. Một số giải pháp......................................................................................26
KẾT LUẬN................................................................................................29
TÀI LIỆU THAM KHẢO.........................................................................30
PHỤ LỤC...................................................................................................31
1
XHCN.........................................XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
CNXH...........................................CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
TBCN............................................TƯ BẢN CHỦ NGHĨA
KCN..............................................KHU CÔNG NGHIỆP
KCX..............................................KHU CHẾ XUẤT
NEP...............................................CHÍNH SÁCH KINH TẾ MỚI
GDP..............................................TỔNG SẢN PHẨM QUỐC NỘI
TNHH...........................................TRÁCH NHIỆM HỮU HẠN
XDCB...........................................XÂY DỰNG CƠ BẢN
2
Thực hiện đường lối đổi mới được khởi xướng từ Đại hội Đảng lần thứ

công nghiệp trên lãnh thổ được thực hiện gắn liền với quá trình tăng cường
tích tụ, tập trung sản xuất theo lãnh thổ, hình thành các “tụ điểm” công nghiệp
với quy mô và tính chất khác nhau như cụm công nghiệp, khu công nghiệp
tập trung, khu công nghiệp kỹ thuật cao, khu chế xuất,…
Hiện nay có nhiều tranh cãi có tính học thuật về khu công nghiệp, các
quan niệm này được xây dựng để thực hiện các mục tiêu nhất định như phát
triển các khu công nghiệp, quản lý nhà nước và khu công nghiệp hoặc khai
thác tác động của khu công nghiệp đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Theo quan
niệm thông thường, khu công nghiệp là khu vực có tính chất độc lập trong đó
có các doanh nghiệp chuyên sản xuất hàng hoá và thực hiện các hoạt động
dịch vụ và có chế độ quản lý riêng. Quy chế khu công nghiệp (Ban hành kèm
theo Nghị định số 192/CP ngày 25/12/1994 của Chính phủ) quy định khu công
nghiệp do Chính phủ quyết định thành lập, có ranh giới địa lý xác định,
chuyên sản xuất công nghiệp và thực hiện các dịch vụ hỗ trợ sản xuất công
nghiệp, không có dân cư sinh sống. Tuy nhiên, cũng có quan niệm cho rằng
khu công nghiệp là một khu vực phụ không nhất thiết phải có sự ngăn cách
biệt lập và trên thực tế có nhiều tập đoàn và tổ hợp công nghiệp với một chuỗi
đồ sộ các xí nghiệp, nhà máy liên kết với nhau trên một khu vực rộng lớn và
việc bố trí mặt bằng các khu sản xuất trên quy mô lớn như vậy hình thành một
loại hình tổ chức mới của khu công nghiệp mà không nhất thiết phải có một
quy chế đặc thù.
Theo Nghị định số 36/CP ngày 24 /04/1997 của Chính Phủ cho rằng, khu
công nghiệp là khu tập trung các doanh nghiệp công nghiệp chuyên sản xuất
hàng công nghiệp và thực hiện các dịch vụ cho sản xuất công nghiệp, có ranh
giới địa lý xác định, không có dân cư sinh sống; do Chính phủ hoặc Thủ
4
tướng Chính phủ quyết định thành lập; trong khu công nghiệp có thể có doanh
nghiệp chế xuất.
Như vậy, khu công nghiệp có thể hiểu là một phương thức tổ chức các
hoạt động sản xuất sản phẩm và cung ứng dịch vụ công nghiệp với những chế

việc phát triển các đô thị mới, phát triển các cơ sở phụ trợ và dịch vụ, tạo điều
kiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế xã hội nói chung. Vai trò tích cực tác động
của các khu công nghiệp có thể xác định rõ trên một số khía cạnh chủ yếu
như:
- Tạo điều kiện mặt bằng thuận lợi cho việc hình thành các doanh nghiệp
công nghiệp mới, tạo điều kiện thu hút vốn đầu tư cho sản xuất công nghiệp
(bao gồm cả vốn trong và ngoài nước, bao gồm cả vốn đầu tư mở rộng quy
mô sản xuất…).
- Tạo điều kiện để tập trung xử lý chất thải, bảo vệ môi trường thuận lợi
hơn, hợp lý hơn, đặc biệt là đảm bảo việc hình thành một đô thị hợp lý, bền
vững.
- Trên cơ sở thuận lợi về mặt bằng sản xuất, các doanh nghiệp có điều
kiện phát triển sản xuất, thu hút thêm lao động, tạo thêm nhiều việc làm cho
người lao động (kể cả làm việc tại các khu công nghiệp, các việc làm phụ trợ
ngoài khu công nghiệp, các dịch vụ cần thiết để hỗ trợ cho sự phát triển khu
công nghiệp,…).
- Tạo điều kiện để thực hiện các liên kết, hỗ trợ kinh tế mới (hỗ trợ về
công nghệ, hỗ trợ về quản lý). Đặc biệt với sự phát triển của công nghệ thông
tin, hiện nay sự gắn kết hỗ trợ các ngành cơ khí, điện, điện tử với nguyên lý
điều khiển số, xử lý tri thức,…
- Trên cơ sở các kết quả nêu trên sẽ đóng góp đáng kể vào sự phát triển
ngành công nghiệp và đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của bản
thân địa phương có khu công nghiệp và cả nước nói chung.
6
Quá trình phát triển các khu công nghiệp ở Việt Nam thời gian qua đã có
những tác động tích cực đối với nền kinh tế nói chung và công cuộc công
nghiệp hoá - hiện đại hoá nói riêng. Vai trò quan trọng của các khu công
nghiệp trong quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá đã được thể hiện rõ
trong sự đóng góp của các khu công nghiệp trong việc tạo tốc độ tăng trưởng
kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế (khối lượng vốn đầu tư cho công

nghiệp thuộc danh mục các khu công nghiệp ưu tiên thành lập theo các quyết
định của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.
Các khu công nghiệp đã huy động được lượng vốn đầu tư lớn của các
thành phần kinh tế trong và ngoài nước, phục vụ cho công nghiệp hoá - hiện
đại hoá đất nước. Việc áp dụng các chính sách ưu đãi và những điều kiện
thuận lợi về hạ tầng kinh tế - kỹ thuật, các khu công nghiệp ngày càng hấp
dẫn các nhà đầu tư. Số dự án đầu tư nước ngoài và tổng vốn đăng kí vào khu
8
công nghiệp ngày càng được mở rộng. Giai đoạn 5 năm 1991 – 1995, số dự
án đầu tư nước ngoài có 155 dự án, đến năm 2001 – 2005 là 1.377 dự án với
tổng vốn đầu tư tăng thêm đạt 8.080 triệu USD, tăng gấp 2,34 lần về số dự án
và 12% về tổng vốn đầu tư so với kế hoạch 5 năm 1996 – 2001. Tính đến cuối
tháng 12/2005, các khu công nghiệp đã thu hút được 2.120 dự án có vốn đầu
tư nước ngoài còn hiệu lực với tổng vốn đầu tư đăng ký đạt 16.843 triệu USD.
Thực tế đã chứng tỏ, nguồn vốn nước ngoài đầu tư xây dựng và phát triển
khu công nghiệp những năm qua là hết sức quan trọng. Cùng với nguồn lực từ
bên ngoài, chúng ta còn đặc biệt coi trọng phát huy nội lực của thành phần
kinh tế trong nước. Nếu như trong 5 năm 1991 – 1995, chỉ có gần 50 dự án
trong nước đầu tư vào các khu công nghiệp, thì đến 5 năm 2001 – 2005 thu
hút được 1.870 dự án, tăng gấp 4,16 lần so với kế hoạch 5 năm trước. Đến
cuối tháng 12/2005, tổng số có 2.367 dự án trong nước còn hiệu lực với tổng
vốn đầu tư trên 117 nghìn tỷ đồng.
b. Khu công nghiệp đã tạo ra một kết cấu hạ tầng mới, hiện đại
Tại các khu công nghiệp, hệ thống cơ sở hạ tầng kinh tế - kỹ thuật nói
chung khá hoàn chỉnh, một số đạt tiêu chuẩn quốc tế nhất là đường sá, kho
bãi, điện, nước, giao thông, thông tin liên lạc và các cơ sở dịch vụ tài chính,
ngân hàng, bảo hiểm. Hệ thống kết cấu hạ tầng hiện đại đó có giá trị lâu dài
không chỉ đối với địa phương có khu công nghiệp mà góp phần hiện đại hoá
hệ thống kết cấu hạ tầng trên cả nước.
Đến cuối tháng 12/2005, 131 dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh cơ sở

vận hành được nâng lên hàng năm từ 40% năm 1996 lên 50% năm 2000 và từ
55% năm 2001 lên 72% năm 2005.
- Tính đến cuối tháng 12/2005, bình quân 1 ha đất công nghiệp của các
khu công nghiệp đã vận hành thu hút được hơn 2 triệu USD tăng 60% so với
năm 2001 (1,2 triệu USD/ha). Giá trị sản xuất công nghiệp do 1 ha đất công
nghiệp tạo ra tăng đều qua các năm từ 0,54 triệu USD/ha lên 0,76 triệu
10
USD/ha; giá trị xuất khẩu bình quân hàng năm trong 5 năm 2001 – 2005 đạt
trên 0,33 USD/ha.
- Số lao động thực tế sử dụng bình quân một ha đất sản xuất trong khu
công nghiệp được huy động khoảng 80 – 100 người với giá trị sản xuất ra
khoảng 30 tỷ đồng/ha/năm.
c. Khu công nghiệp có tác động tích cực vào quá trình chuyển dịch cơ cấu
kinh tế của từng địa phương
Các khu công nghiệp tác động vào quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế
của từng địa phương theo hướng công nghiệp hoá - hiện đại hoá, đa dạng hoá
ngành nghề, nâng cao trình độ công nghệ và khả năng cạnh trạnh của sản
phẩm, góp phần tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nói chung của cả
nước, mở rộng mối quan hệ hợp tác quốc tế.
Giá trị sản xuất công nghiệp của các khu công nghiệp tăng đều qua các
năm và tốc độ gia tăng giá trị sản xuất công nghiệp trong khu công nghiệp đều
vượt so với tốc độ gia tăng giá trị sản xuất công nghiệp trong cả nước. Tổng
giá trị sản xuất công nghiệp của các khu công nghiệp thời kỳ 1996 – 2000 đạt
khoảng 9,5 tỷ USD, tăng bình quân khoảng 20%/năm. Trong thời kỳ 2001 –
2005, tổng giá trị sản xuất công nghiệp của các doanh nghiệp khu công
nghiệp (kể cả trong và ngoài nước) đạt khoảng 44,4 tỷ USD, gấp 5 lần so với
5 năm trước. Tỷ trọng giá trị sản xuất công nghiệp của các doanh nghiệp khu
công nghiệp trong tổng giá trị sản xuất công nghiệp của cả nước đã tăng lên
đáng kể từ mức khoảng 8% năm 1996 lên 14% năm 2000 và từ mức 17% năm
2001 lên khoảng 28% năm 2005.

Ngoài ra, các khu công nghiệp còn có tác dụng lan toả tích cực tới trình
độ phát triển của các vùng, các ngành các lĩnh vực. Khu công nghiệp mở rộng
mối liên kết ngành và liên kết vùng tập trung xung quanh khu công nghiệp.
Liên kết ngành trong khu công nghiệp bước đầu đã có những kết quả nhất
định thực hiện trong phạm vi nội bộ khu công nghiệp bởi những ngành nghề
bổ trợ lẫn nhau, đặc biệt là các doanh nghiệp đầu tư trong khu công nghiệp đã
12
tạo điều kiện cho các doang nghiệp khu công nghiệp hoặc bản thân các doanh
nghiệp trong các khu công nghiệp có điều kiện tiêu thụ sản phẩm tại các cơ sở
kinh doanh xung quanh khu công nghiệp.
Các khu công nghiệp ra đời đã tạo nên những vùng công nghiệp tập
trung, tác động rất tích cực tới việc phát triển các cơ sở nguyên liệu, thúc đẩy
phát triển các loại hình dịch vụ phục vụ công nghiệp, nâng cao giá trị nông
sản hàng hoá, nâng cao hiệu quả tổng hợp của các ngành sản xuất. Hiệu quả
này đặc biệt rõ nét ở các khu công nghiệp thuộc vùng đồng bằng sông Hồng
và đồng bằng sông Cửu Long, các doanh nghiệp chế biến tại Nam Định, Hà
Nam, Bắc Giang, Cần Thơ,…góp phần tiêu thụ nông sản các hộ gia đình, cơ
sở nông nghiệp ở vùng nông thôn cung quanh, cải thiện một bước đời sống
nông dân. Khu công nghiệp góp phần mở rộng thị trường các yếu tố đầu vào,
đầu ra tại các vùng lân cận, đặc biệt là những địa phương trình độ công
nghiệp phát triển, có sức lan toả lớn, chuyển các địa phương từ cơ cấu kinh tế
thuần nông sang cơ cấu kinh tế công nghiệp hiện đại. Trong thời gian tới, xu
hướng lan toả từ các khu công nghiệp, ở các địa phương này sẽ còn được mở
rộng hơn nữa sang các địa phương khác như Long An, Bình Phước,…
Việc phát triển các khu công nghiệp có tác động rất rõ rệt đến quá trình
quy hoạch, đào tạo phát triển nguồn nhân lực cũng như quá trình chuyển dịch
cơ cấu lao động của địa phương nơi khu công nghiệp đóng và địa phương lân
cận. Với thế mạnh về công nghệ, thiết bị hiện đại, phương pháp quản lý tiến
bộ, các doanh nghiệp này sản xuất ra sản phẩm có chất lượng và ổn định. Các
doanh nghiệp trong khu công nghiệp đã và đang tác động tích cực tới yếu tố

Việt Nam.
Tóm lại, quá trình phát triển các khu công nghiệp ở Việt Nam trong
những năm qua đã thể hiện sự đúng đắn trong đường lối phát triển kinh tế của
Đảng thông qua những thành tựu đã đạt được ở trên. Các khu công nghiệp đã
có những đóng góp không nhỏ trong việc tăng kim ngạch xuất khẩu, nâng cao
trình độ và hiện đại hoá công nghệ, từ đó làm giảm chi phí sản xuất, tăng
14