DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

STT
Chữ viết tắt
Đọc là
1
2
3
4
5
6
ĐC
GV
HS
SGK
TN
TP
Đối chứng
Giáo viên
Học sinh
Sách giáo khoa
Thực nghiệm
Thành phố
DANH MỤC BIỂU ĐỒ
STT
Tên biểu đồ
Trang
1

4
5

6
Bảng 3.1

Bảng 3.2

Bảng 3.3

Bảng 3.4
Bảng 3.5

Bảng 3.6

Kết quả kiểm tra của lớp thực nghiệm và lớp
đối chứng
Kết quả kiểm tra của lớp thực nghiệm và lớp
đối chứng
Kết quả kiểm tra của lớp thực nghiệm và lớp
đối chứng
Bảng thống kê điểm thực nghiệm
Tỉ lệ điểm của các lớp thực nghiệm và đối
chứng qua 3 bài kiểm tra
Bảng tổng hợp phiếu điều tra
50

52

53

3.2. Phương pháp bản đồ, biểu đồ, tranh ảnh 3
3.3. Phương pháp phân tích số liệu thống kê 3
3.4. Phương pháp thực nghiệm 3
4. Đóng góp của khóa luận 4
5. Cấu trúc của đề tài 4
CHƢƠNG 1. TÌM HIỂU ĐỊA LÍ KINH TẾ - XÃ HỘI VIỆT NAM CÓ
LIÊN QUAN ĐẾN CHỦ ĐỀ ĐỊA LÍ LỚP 5 5
1.1 Vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên 5
1.1.1 Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ 5
1.1.2. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên 7
1.2. Địa lý dân cư – dân tộc 10
1.2.1. Đặc điểm dân số Việt Nam 10
1.2.2. Dân tộc 11
1.2.3. Sự phân bố dân cư 12
1.3. Sự phát triển kinh tế 13
1.3.1. Nông nghiệp 13
1.3.2. Lâm nghiệp và thủy sản 22
1.3.3. Công nghiệp 26
1.3.4. Giao thông vận tải 31
1.3.5. Thương mại và du lịch 34
CHƢƠNG 2: VẬN DỤNG NHỮNG KIẾN THỨC ĐỊA LÍ KINH TẾ - XÃ
HỘI VIỆT NAM ĐỂ THIẾT KẾ MỘT SỐ GIÁO ÁN VÀO GIẢNG DẠY
CHỦ ĐỀ ĐỊA LÍ LỚP 5 39
Bài 8: Dân số nước ta 39
Bài 10 : Nông nghiệp 42
Bài 14: Giao thông vận tải 44
Bài 15: Thương mại và du lịch 46
CHƢƠNG 3. THỰC NGHIỆM 48
3.1. Mục đích thực nghiệm 48
3.2. Nguyên tắc tiến hành thực nghiệm 48

phải nắm chắc kiến thức để có thể giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách dễ
dàng và đầy đủ nhất.
Trong bộ môn Tự nhiên - Xã hội lớp 4 và lớp 5 phân môn địa lí chiếm vai
trò quan trọng, cung cấp cho các em những kiến thức cơ bản, ban đầu về tự
nhiên, kinh tế - xã hội của Việt Nam và các châu lục trên thế giới. Trên cơ sở đó
giúp học sinh vận dụng được những kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống và
là cơ sở để học sinh học tập môn địa lí ở các bậc học tiếp theo. Phần địa lí Việt
Nam chiếm đa số trong chủ đề địa lí ở tiểu học hiện nay. Trong chương trình lớp
4, phần địa lí cung cấp cho các em những kiến thức cơ bản, những đặc điểm tiêu
biểu về thiên nhiên, con người của các vùng trên nước ta. Địa lí lớp 5 cung cấp
cho các em kiến thức cơ bản, những đặc điểm tiêu biểu về các đặc điểm tự
nhiên, kinh tế - xã hội của Việt Nam, một số hiện tượng địa lí châu lục, của khu
vực Đông Nam Á và một số nước điển hình ở các châu lục trên thế giới.
Trong thực tế hiện nay ở các trường tiểu học, nhất là các trường vùng sâu,
vùng xa do điều kiện còn khó khăn nên giáo viên chỉ chú trọng dạy 2 môn Toán
và Tiếng Việt mà chưa chú trọng nhiều tới việc giảng dạy tự nhiên – xã hội.
Chính vì vậy mà hiệu quả dạy và học tự nhiên – xã hội chưa cao.
Hơn nữa, trong chương trình đào tạo giáo viên ở trường Cao đẳng và Đại
học, phần địa lí chỉ được học rất ít. Khối lượng kiến thức nhiều, thời gian nghiên
cứu ít, bởi thế nhiều nội dung chưa được tìm hiểu kĩ. Để trang bị cho mình
lượng kiến thức cần thiết và để dạy học tốt hơn môn địa lí sau này, đồng thời
giúp cho nhiều sinh viên tiểu học có thể tham khảo những nội dung kiến thức

2
chuyên sâu, nên chúng tôi chọn đề tài ‘‘Tìm hiểu địa lí kinh tế - xã hội Việt
Nam để giảng dạy chủ địa lí lớp 5’’ là nội dung khóa luận tốt nghiệp của mình.
2. Mục tiêu, nhiệm vụ, giới hạn phạm vi nghiên cứu
2.1. Mục tiêu
- Khóa luận tổng hợp những vấn đề cơ bản nhất về địa lí kinh tế - xã hội
Việt Nam có liên quan đến chủ đề địa lí lớp 5.

khai thác vấn đề địa lí Việt Nam cho giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn địa lí
cũng như những người muốn tìm hiểu tới môn địa lí.
Nghiên cứu biểu đồ, bản đồ, tranh ảnh nhằm tìm hiểu về lí thuyết từ đó vận
dụng vào thực tiễn giảng dạy để đạt dược hiểu quả dạy học, giúp học sinh hiểu
bài nhanh hơn, nhớ bài lâu và kĩ hơn.
3.3. Phương pháp phân tích số liệu thống kê
Các số liệu thống kê có ý nghĩa quan trọng cho việc hình thành các tri thức
về khái quát đặc điểm, tình hình phát triển kinh tế - xã hội của các vùng miền,
quốc gia, khu vực và thế giới, phân tích các số liệu thống kê để có thể nhận xét
đánh giá đúng đắn.
Trong phân môn địa lí cho học sinh làm quen với phương pháp sử dụng và
phân tích số liệu là một trong những biện pháp làm tăng vốn hiểu biết về thực
tiễn của các em bởi vì các số liệu thống kê không chỉ có trong các tài liệu địa lí
mà chúng còn được giới thiệu rộng rãi trên các báo cáo, tạp chí, tài liệu thông tin
đại chúng.
Trong khóa luận chương thực nghiệm, tôi đã sử dụng rất nhiều phương
pháp phân tích số liệu thống kê như: thống kê kết quả học tập của học sinh, số
lượng học sinh… Qua các số liệu thống kê được, phân tích và đưa ra những
nhận xét, đánh giá một cách khoa học, chính xác hơn về thực tiễn của đề tài.
3.4. Phương pháp thực nghiệm
Đây là phương pháp rất quan trọng trong quá trình thực hiện đề tài. Để
kiểm nghiệm các giáo án đã soạn xem có thực sự phù hợp, chúng tôi tiến
hành thực nghiệm tại trường Tiểu học Quyết Thắng – TP. Sơn La. Trên cơ sở
những kết quả thu được sẽ khẳng định kết quả của đề tài. Phương pháp này
được tiến hành qua việc kiểm tra đánh giá sau khi học và qua việc thăm dò
qua phiếu điều tra.

4
4. Đóng góp của khóa luận
- Đề tài hoàn thành là tư liệu tham khảo, cung cấp những kiến thức cơ bản

CHƢƠNG 1
TÌM HIỂU ĐỊA LÍ KINH TẾ - XÃ HỘI VIỆT NAM CÓ LIÊN QUAN
ĐẾN CHỦ ĐỀ ĐỊA LÍ LỚP 5

1.1 Vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên
1.1.1 Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ
Nước ta nằm ở rìa phía đông của bán đảo Đông Dương, phía Bắc giáp
Trung Quốc, phía Tây giáp Lào và Campuchia, phía Đông là biển Đông.
Hệ tọa độ địa lí trên đất liền được xác định như sau:
- Điểm cực Bắc ở vĩ độ 23
0
23’B, tại xã Lũng Cú, huyện Đồng Văn, tỉnh
Hà Giang.
- Điểm cực Nam ở vĩ độ 8
0
30’B, tại xã Đất Mũi, huyện Ngọc Hiển, tỉnh
Cà Mau.
- Điểm cực Tây ở kinh độ 102
0
09’Đ, tại xã Sín Thầu, huyện Mường Nhé,
tỉnh Điện Biên.
- Điểm cực Đông ở kinh độ 109
0
24’Đ, tại bán đảo Hòn Gốm, tỉnh Khánh Hòa.
Trên vùng biển, hệ tọa độ địa lí của nước ta còn kéo dài tới khoảng vĩ độ
6
0
50’B và từ khoảng kinh độ 101
0
Đ đến 117

lớn nhỏ, tập trung nhiều nhất ở vùng biển thuộc các tỉnh Quảng Ninh, Hải Phòng
(vịnh Bắc bộ) và các tỉnh Kiên Giang, Cà Mau thuộc vùng biển Tây Nam nước
ta (trong vịnh Thái Lan). Cách bờ tương đối xa, từ 170 đến 250 hải lý là huyện
Hoàng Sa (TP Đà Nẵng) và huyện Trường Sa (tỉnh Khánh Hòa).
Nước ta nằm hoàn toàn trong vùng nội chí tuyến, nóng ẩm, ở giữa vùng
Châu Âu gió mùa, lại ở rìa phía đông bán đảo Trung - Ấn, thông ra Thái Bình
Dương qua Biển Đông. Chính điều này tạo nên nền tảng của tự nhiên nước ta là
thiên nhiên nhiệt đới gió mùa ẩm, chịu ảnh hưởng sâu sắc của biển. Với lãnh thổ
trải gần 15 vĩ tuyến, sự phân hóa không gian của thiên nhiên Việt Nam khá lớn.
Nước ta nằm ở vị trí giao nhau của vành đai sinh khoáng Địa Trung Hải. Những
hoạt động mác ma ứng với các vành đai sinh khoáng này đã làm cho tài nguyên
khoáng sản của nước ta rất đa dạng.
Nước ta còn nằm ở nơi giao thoa giữa các luồng di cư của thực vật thuộc
các khu hệ Hymalaya Malaixia – Inđônêxia và Ấn Độ Mianma. Những luồng di
cư này chủ yếu diễn ra vào thời kỳ tân kiến tạo và làm phong phú thêm các khu
hệ thực, động vật ở nước ta bên cạnh các loài đặc hữu.
Chính các đặc điểm này làm cho thiên nhiên nước ta trở nên đa dạng,
phong phú mà nhiều nơi trên thế giới không có được.
Việt Nam có mối quan hệ qua lại thuận lợi với các nước láng giềng, các
nước trong khu vực và với các nước khác trên thế giới nhờ có vị trí địa lí khá
đặc biệt.

7
Về kinh tế, Việt Nam nằm trên ngã tư đường hàng hải và hàng không quốc
tế quan trọng với nhiều cảng biển như: Cái Lân, Hải Phòng, Đà Nẵng, Sài
Gòn… và các sân bay quốc tế: Nội Bài, Đà Nẵng, Tân Sơn Nhất… cùng các
tuyến đường bộ, đường sắt xuyên Á, đường biển hàng không nối liền nước ta
với các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á và trên thế giới, tạo điều kiện cho
nước ta giao lưu thuận lợi với các nước. Hơn thế nữa, nước ta còn là cửa ngõ mở
nối ra biển, thuận tiện cho nước Lào, các khu vực Đông bắc Thái Lan và

/năm, còn ở miền Nam 130 kcal/cm
2
/năm.
Cân bằng bức xạ quanh năm dương ở miền Bắc là 86 kcal/cm
2
/năm, còn ở miền
Nam là 112 kcal/cm
2
/năm. Nhiệt độ trung bình năm là 22 – 27
0
C. Tổng nhiệt độ
hoạt động là từ 8000 – 10000
0
C. Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tạo điều kiện cho
nước ta trồng từ các loại cây ưa nhiệt của vùng nhiệt đới (bông, lúa gạo…), cho
đến các cây của xứ cận nhiệt hay ôn đới.
Tính chất ẩm thể hiện ở lượng mưa trung bình năm từ 1500 – 2000 mm. Độ
ẩm không khí thường xuyên trên 80%. Lượng mưa, ẩm trong năm ở hầu hết các
vùng nước ta đáp ứng được nhu cầu của cây trồng, vật nuôi.
Sự phân hóa khá mạnh mẽ của các loại hình khí hậu và của mùa khí hậu
làm cho nước ta diện tích tuy không lớn, nhưng mùa nào thức ấy, nông sản rất
phong phú nhờ việc bổ sung của các nông sản theo các mùa thu hoạch khác
nhau từ Bắc vào Nam.
Tuy nhiên, khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa với lượng mưa và độ ẩm lớn cũng
gây ra những khó khăn trở ngại: các thiên tai như mưa bão, lũ lụt, hạn hán gây
tổn thất cho sản xuất; gây khó khăn cho các hoạt động giao thông vận tải, du
lịch, công nghiệp khai thác.
1.1.2.3. Tài nguyên nước
Nước ta có mạng lưới sông ngòi dày đặc trung bình khoảng 0,5 – 1,0
km/km

bùn), nhưng giá trị đối với sản xuất nông nghiệp bị hạn chế rất nhiều.
1.1.2.5. Hệ sinh thái và tài nguyên sinh vật
Các hệ sinh thái ở nước ta rất đa dạng và phong phú, gồm có các hệ sinh
thái: hệ sinh thái rừng nhiệt đới gió mùa; hệ sinh thái rừng rậm nhiệt đới; hệ sinh
thái rừng thưa nhiệt đới và xavan; hệ sinh thái trên các loại thổ nhưỡng đặc biệt;
hệ sinh thái do ảnh hưởng của độ cao.
Sự đa dạng sinh học ở nước ta nổi bật so với các nước khác có cùng quy
mô lãnh thổ, và ngay cả các nước lân cận. Trên cả nước có tới 14.624 loài thực
vật thuộc gần 300 họ. Về động vật có tới 11.217 loài và phân loài. Về cây trồng,

10
nước ta cũng có hơn 200 loài. Nguồn tài nguyên đa dạng sinh học là nguồn gen
quý giá mà chúng ta còn chưa hiểu hết, đồng thời cũng là nguồn đạm động vật to
lớn, nguồn nguyên liệu cho công nghiệp thực phẩm, công nghiệp dược phẩm và
công nghiệp nhẹ.
1.1.2.6. Tài nguyên khoáng sản
Khoáng sản nước ta khá phong phú về thể loại: các khoáng sản nhiên liệu –
năng lượng, khoáng sản kim loại, khoáng sản phi kim loại, nước khoáng. Đến
nay đã phát hiện được hơn 3500 mỏ và điểm quặng của hơn 80 loại khoáng sản,
nhưng mới có 300 mỏ của 30 loại khoáng sản được đưa vào khai thác.
Nước ta có một số khoáng sản có trữ lượng lớn, chất lượng tốt, là điều kiện
vật chất cho việc xây dựng một số ngành công nghiệp trọng điểm, đồng thời tạo
ra nguồn hàng xuất khẩu khoáng sản chủ lực của đất nước.
1.2. Địa lý dân cƣ – dân tộc
1.2.1. Đặc điểm dân số Việt Nam
1.2.1.1. Việt Nam là một nước đông dân
Nước ta có diện tích vào loại trung bình đứng thứ 58 trên thế giới, nhưng
dân số lại thuộc hàng các nước đông dân trên thế giới. Theo số liệu điều tra dân
số toàn quốc lần thứ nhất (1/4/1979) dân số nước ta có 52,46 triệu người. Đến
thời điểm tổng điều tra dân số lần thứ 2 (1/4/1989), dân số Việt Nam đã tăng

1.2.2.1. Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc
Theo tổng cục thống kê công bố ngày 2/3/1979 đã xác định 54 dân tộc khác
nhau đang sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam. Đại đa số các dân tộc có nguồn gốc
bản địa, có quá trình hình thành và phát triển cùng với lịch sử dựng nước và giữ
nước, cùng sống chung dưới mái nhà của Việt Nam thống nhất .
Trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam, người Việt (Kinh) chiếm đa số
(86,2% dân số cả nước), các thành phần dân tộc còn lại sinh sống rải rác suốt từ
bắc vào nam, nhưng chỉ chiếm 13,8% dân số cả nước.
Về mặt số lượng, sau người Việt là người Tày, Thái, Khơme. Mỗi tộc
người có số dân trên một triệu, tổng cộng chiếm 4,3% dân số cả nước. Các tộc
người có số dân từ 50 vạn đến gần 1 triệu, là người Hoa, Mường, Nùng,

12
H’Mông, Dao. Các tộc người khác có số lượng ít hơn, dao động từ hai ba chục
vạn tới vài trăm người.
Về ngôn ngữ, ở nước ta tồn tại bốn ngữ hệ phân bố ở Đông Nam Á, trong
đó ngữ hệ Nam Á là lớn nhất. Ngữ hệ này bao gồm ngôn ngữ của các cư dân có
địa bàn cư trú từ miền núi đến đồng bằng, từ Nam vào Bắc. Ngữ hệ Thái và Hán
– Tạng, về mặt lịch sử chủ yếu phân bố ở miền Bắc, ngữ hệ Nam Đảo gồm một
số ngôn ngữ ở miền Trung và Tây Nguyên.
1.2.2.2. Sự phân bố các dân tộc ở nước ta
Dân tộc Kinh (Việt) có số dân đông nhất, sống tập trung ở các đồng bằng,
ven biển. Các dân tộc ít người sống chủ yếu ở vùng núi và cao nguyên, có thể
chia ra thành các khu vực có đặc điểm riêng.
Khu vực miền núi phía Bắc (từ đèo ngang trở ra) tập trung 31 trong 54 dân
tộc, thuộc 7 trong 8 nhóm ngôn ngữ và 2 trong 3 ngữ hệ trong cả nước. Trong số
các dân tộc ở phía Bắc, đông đảo hơn cả là người Tày, người Nùng, người
H’Mông, Dao.
Khu vực Trường Sơn – Tây Nguyên, đây là khu vực có rất nhiều tộc người,
gồm các tộc người thuộc ngữ hệ Nam Á với nhóm ngôn ngữ Việt – Mường

2
).
1.2.3.2. Dân cư nước ta phân bố không đồng đều
Các vùng đồng bằng chiếm 38% diện tích cả nước, nhưng lại có hơn 80%
dân số. Ngược lại, trung du miền núi phía Bắc và Tây Nguyên chiếm 1/2 diện
tích cả nước nhưng chỉ có gần 20% dân số.
Có những tỉnh mật độ dân số chỉ dưới 40 người/km
2
như Lai Châu, Kon
Tum, lại có những vùng nông thôn của Đồng bằng sông Hồng mật độ dân số
trên 1000 người/km
2
. Các vùng nằm dọc hai con sông lớn sông Hồng và sông
Cửu Long có mật độ dân số cao: các tỉnh Hưng Yên 1205 người/km
2
, Thái Bình
1158 người/km
2
, Nam Định 1181 người/km
2
ở Đồng bằng sông Hồng; các tỉnh
Vĩnh Long 702 người/km
2
, Tiền Giang 701 người/km
2
, Cần Thơ 628 người/km
2

ở vùng phù sa ngọt của đồng bằng sông Cửu Long. Các vùng vên biển có mật độ
dân số 100 – 200 người/km

con người, các loại đất có sự phân hóa khác nhau.
Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, phần lớn diện tích đồi núi
của nước ta là đất ferarit loại đất này thích hợp cho trồng cây công nghiệp. ngoài
đất ferarit còn một số loại đất khác. Đất xám phù sa cổ ở rìa Đồng bằng sông
Hồng và tập trung nhiều nhất ở Đông Nam Bộ, có khả năng phát triển cây công
nghiệp và cây ăn quả. Đất đen (macgalit) phát triển trên đá bazơ (đá bazan, đá
vôi) thường gặp ở các thung lũng đá vôi, phân bố nhiều ở miền núi phía Bắc.
Loại đất này rất thích hợp để trồng các loại cây có giá trị (quế, chè, thuốc lá…).
Đất bazan được tập trung chủ yếu ở Tây Nguyên, một phần Đông Nam Bộ.
Đây là loại đất rất thuận lợi cho việc trồng cây công nghiệp (đặc biệt cao su, cà
phê…) trên quy mô lớn.
Ở các châu thổ dọc theo các thung lũng, đất phù sa chiếm ưu thế. Hai đồng
bằng rộng nhất đồng thời là hai vựa lúa lớn nhất của nước ta có nhiều diện tích
đất phù sa. Đây là loại đất tốt, hàm lượng dinh dưỡng cao, có độ pH trung tính,
rất thích hợp cho việc trồng lúa nước.
Ngoài đất phù sa, ở vùng đồng bằng tồn tại các loại đất khác (đất mặn, đất
chua mặn ven biển, đất cát, đất glây hóa trong các vùng trũng, đất lầy thụt than
bùn), nhưng giá trị đối với sản xuất nông nghiệp bị hạn chế rất nhiều.
Đất đai là nguồn tài nguyên quý giá, nhưng không phải là vô hạn. Trước
thực trạng nguồn đất đang bị thoái hóa, việc khai thác cần phải đi đôi với việc
bảo vệ nhằm phát triển một nền nông nghiệp biền vững, hiệu quả.
15
Khí hậu
Nằm trong vành đai nội chí tuyến Bắc bán cầu, khí hậu của nước ta cơ bản
là nhiệt đới. Do hình thể kéo dài theo chiều kinh tuyến ở rìa Đông Nam lục địa
châu Á nên chế độ nhiệt có sự khác giữa các vùng. Từ đèo Hải Vân trở ra chịu
ảnh hưởng của khối không khí lạnh cực đới phía Bắc tràn xuống nên hàng năm

hiệu và đầu tư thích đáng để giảm thiểu thiên tai.
Nguồn nước
Nằm trong vùng nhiệt đới, Việt Nam có nguồn nước phong phú. Do các hệ
thống sông lớn của nước ta bắt nguồn từ các nước láng giềng (hệ thống sông
Hồng từ Trung Quốc, hệ thống sông Mã, sông Cả từ Lào, sông Cửu Long thuộc
hệ thống sông Mê Công từ Mianma …) nên khối lượng nước mặt lớn hơn nước
mưa. Lượng nước mưa hàng năm tương đối lớn càng tạo điều kiện cho sự phong
phú của nguồn nước mặt.
Mạng lưới sông ngòi phân bố rộng khắp và tương đối dầy đặc. Các vùng
nông nghiệp trù phú gắn liền các hệ thống sông lớn. Lưu vực sông Hồng - Thái
Bình bao trùm toàn bộ không gian nông nghiệp Bắc Bộ. Các lưu vực sông miền
Trung (sông Mã, Cả, Gianh, Hương, Thu Bồn, Trà Khúc, sông Ba …) đồng thời
cũng là vùng lúa. Hệ thống sông Đồng Nai, Cửu Long bao phủ lên không gian
nông nghiệp Đông, Tây Nam Bộ. Ngoài nguồn nước sông ngòi còn bồi đắp một
khối lượng phù sa khổng lồ cho nông nghiệp.
Bên cạnh nước mặt, nguồn nước ngầm nước ta cũng rất phong phú. Tài
nguyên nước ngầm cũng góp phần quan trọng cho nông nghiệp, đối với các
vùng có mùa khô khắc nghiệt (Tây Nguyên), nước ngầm được khai thác để tưới
tiêu và phục vụ sinh hoạt.
Tài nguyên nước phong phú, song lại phân bố không đều về thời gian và
không gian. Đây là khó khăn với hoạt động nông nghiệp.
Điều kiện kinh tế - xã hội
Nguồn lao động
Số dân nước ta đông và tốc độ gia tăng dân số còn cao. Vì thế, nguồn lao
động dồi dào thường xuyên được bổ sung và chất lượng lao động (trình độ
chuyên môn, nghiệp vụ) bước đầu được cải thiện, tuy chưa đáp ứng kịp yêu cầu
của nền kinh tế nói chung và nông nghiệp nói riêng trước công cuộc đổi mới.

17
Trong điều kiện như vậy, nguồn lao động được coi là nhân tố quan trọng để phát

18
nông thôn với các trung tâm kinh tế lớn và với các cửa khẩu. Những tiến bộ trong
việc điện khí hóa nông thôn có ý nghĩa rất quan trọng trong việc rút ngắn khoảng
cách giữa nông thôn và thành thị, đưa công nghệ mới vào công nghiệp hóa nông
thôn. Cơ khí hóa trong nông nghiệp đã có những bước tiến mới.
Ngoài những nhân tố kể trên còn nhiều nhân tố khác nữa như thị trường
tiêu thụ sản phẩm (trong nước và quốc tế), tiến bộ khoa học kĩ thuật nông
nghiệp… Tất cả tạo thành một hệ thống thúc đẩy sự phát triển của ngành kinh tế
vào loại quan trọng hàng đầu này của đất nước.
1.3.1.2. Địa lí các ngành nông nghiệp
Ngành trồng trọt
Sản xuất lương thực
Ở nước ta, việc đẩy mạnh sản xuất lương thực có tầm quan trọng đặc biệt,
nhằm đảm bảo lương thực cho trên 80 triệu dân, cung cấp thức ăn cho chăn nuôi
và nguồn hàng cho xuất khẩu. Việc đảm bảo an ninh lương thực còn là cơ sở để
đa dạng hóa sản xuất nông nghiệp.
Điều kiện tự nhiên, tài nguyên đất, nước, khí hậu của nước ta cho phép phát
triển sản xuất lương thực phù hợp với các vùng sinh thái nông nghiệp. Tuy
nhiên, thiên tai (bão lụt, hạn hán…) và sâu bệnh vẫn thường xuyên đe dọa sản
xuất lương thực; có năm thiên tai diễn ra trên diện rộng.
Tình hình sản xuất lương thực ở nước ta trong những năm qua là:
Bằng cách tăng vụ và khai hoang mở rộng diện tích nên diện tích gieo trồng
lúa đã tăng mạnh, từ 5,6 triệu ha (năm 1980) lên 6,04 triệu ha (năm 1990), 7,5
triệu ha (năm 2002), sau đó giảm nhẹ còn hơn 3,7 triệu ha (năm 2005). Bình
quân lương thực trên đầu người không ngừng tăng, năm 2003 đạt 466 kg/người,
trong đó riêng thóc là 427kg.
Do áp dụng rộng rãi các biện pháp thâm canh nông nghiệp, đưa vào sử dụng
đại trà các giống mới, nên năng suất và sản lượng lúa tăng mạnh, nhất là vụ đông
xuân. Hiện nay, năng suất lúa đã đạt 49 tạ/ha/năm (năm 1980 mới đạt 21 tạ/ha/năm,
năm 1990 là 31,8 tạ/ha/năm). Sản lượng lúa cũng tăng mạnh từ 19,2 triệu tấn năm

khoảng 2,5 triệu ha, trong đó diện tích cây công nghiệp lâu năm là hơn 1,6 triệu
ha (chiếm hơn 65%).

20
Cây công nghiệp nước ta chủ yếu là cà phê, cao su, hồ tiêu, điều, dừa, chè.
Sự phát triển mạnh sản xuất các cây công nghiệp chủ lực đã đưa Việt Nam lên vị
trí hàng đầu trên thế giới về xuất khẩu cà phê, điều và hồ tiêu. Cà phê chủ yếu
được trồng trên đất badan ở Tây Nguyên. Ngoài ra, còn trồng ở Đông Nam Bộ
và rải rác ở Bắc Trung Bộ. Cao su được trồng chủ yếu trên đất badan và đất xám
bạc màu trên phù sa cổ ở Đông Nam Bộ, ngoài ra còn được trồng ở Tây Nguyên,
một số tỉnh ở Duyên hải miền Trung. Hồ tiêu được trồng chủ yếu trên đất badan
ở Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và Duyên hải miền Trung. Điều được trồng nhiều
nhất ở Đông Nam Bộ. Dừa được trồng nhiều nhất ở Đồng bằng sông Cửu Long.
Chè được trồng nhiều ở Trung du và miền núi Bắc Bộ, Tây nguyên.
Các cây công nghiệp hàng năm ở nước ta chủ yếu là mía, lạc, đậu tương,
bông, đay, cói, dâu tằm, thuốc lá. Các vùng chuyên canh mía đường được phát
triển ở Đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam Bộ và Duyên hải miền Trung.
Lạc được trồng nhiều trên các đồng bằng Thanh – Nghệ - Tĩnh, trên đất xám bạc
màu ở Đông Nam Bộ và ở Đắk Lắk. Đậu tương được trồng nhiều ở Trung du và
miền núi Bắc Bộ, những năm gần đây được phát triển mạnh ở Đắk Lắk, Đồng
Tháp. Vùng trồng đay truyền thống là ở Đồng bằng sông Hồng, còn vùng trồng
cói lớn nhất là ven biển Ninh Bình, Thanh Hóa.
Nước ta có nhiều tiềm năng về tự nhiên để phát triển các loại cây ăn quả.
Nhiều sản phẩm đã nổi tiếng từ xưa như cam Xã Đoài; bưởi Đoan Hùng, Phúc
Trạch, Biên Hòa; nhãn Hưng Yên; xoài Lái Thiêu, Cao Lãnh; đào Sa Pa; mận
Lạng Sơn…
Tuy nhiên sự phát triển của ngành này chậm và thiếu ổn định. Năm 2002 cả
nước có khoảng 643,5 nghìn ha cây ăn quả các loại. Tỉ trọng của nó trong cơ cấu
giá trị sản xuất ngành trồng trọt dao động từ 9% năm 1990 xuống 7,5% năm
1995 và 7,1% năm 2002.

Chăn nuôi gia súc ăn cỏ
Chăn nuôi gia súc ăn cỏ dựa vào các đồng cỏ tự nhiên. Đàn trâu ổn định ở
mức 2,9 triệu con, trong khi đàn bò từ chỗ chỉ bằng 2/3 đàn trâu (đầu thập niên
80 của thế kỉ XX), đến năm 2005 đã là 5,5 triệu con và có xu hướng tăng mạnh.
Trâu được nuôi nhiều nhất ở Trung du miền núi Bắc Bộ (hơn 1/2 đàn trâu cả