LỜI MỞ ĐẦU
Giống như chứng khoán, bất động sản, ngoại tệ, thông thường người
ta đổ xô đi mua vàng khi thấy giá lên và khả năng sẽ còn lên. Cho dù không
phải với mục đích đầu tư, mà chỉ là bảo toàn đồng tiền có được, nhiều người
sẽ lưỡng lự khi mua vàng nếu nhận thấy khả năng giá vàng biến động khó
lường trong tương lai.
Đầu cơ vàng ở Việt Nam thời gian qua đã được hỗ trợ bởi nhiều yếu
tố. Thứ nhất là sự gia tăng mạnh mẽ, kéo dài của giá vàng quốc tế. Thứ hai
là một thị trường nội địa bị ngăn sông cấm chợ, chia năm xẻ bảy với các quy
định riêng rẽ và mang tính chạy từ thái cực này qua thái cực khác. Thứ ba là
nhu cầu bảo toàn vốn của người dân khi lãi suất tiết kiệm giảm về 14%/năm
trong khi các kênh đầu tư truyền thống đang không thuận lợi.
Chúng ta hãy cùng timf hiểu vấn đề này qua bài tiểu luận “ phân tích
hoạt động đầu cơ vàng và giải pháp hạn chế hoạt động đầu cơ vàng”.
1
NỘI DUNG
I. KHÁI NIỆM ĐẦU CƠ
Đầu cơ là hiện tượng các tổ chức, cá nhân lợi dụng những thời điểm
mà thị trường có nhiều biến động theo xu hướng tăng giá của loại hàng hóa
nào đó được dự báo trước, để tích trữ. Sau đó, đợi đến thời điểm thị trường
có giá cả tăng vọt rồi tung hàng tích trữ của mình ra nhằm thu về mức lợi
nhuận cao.
Lợi dụng cơ chế tự phát của thị trường để hoạt động mua bán thu lãi
mau chóng và dễ dàng (Đầu cơ tích trữ, Bán giá đầu cơ, Đầu cơ gạo.
Như vậy ta chỉ thấy "đầu cơ" toàn có nghĩa xấu thôi, chẳng thấy "tốt"
ở chỗ nào hết. Tuy nhiên, các nhà đầu tư thì chưa chắc đã nghĩ như vậy bởi
lẽ trong kinh doanh thì ai cũng nghĩ tới lợi nhuận đầu tiên, mà đầu cơ là 1
trong những hình thức mang lại lợi nhuận nhanh nhất (Một dạo ta đã nghe
có 1 số cây xăng biết trước sẽ tăng giá nên họ ghìm lại không bán nữa đến
khi giá tăng cao mới đem ra bán).
Tuy nhiên nếu nói về pháp luật hay lương tâm của doanh nhân hoặc

theo đúng những gì hai bên đã chốt giá. Với một thị trường khá kỷ luật như
thế, giới kinh doanh vàng dễ dàng làm giá trên thị trường. Khi có thua lỗ, họ
cũng gồng mình chịu đựng và tự giải quyết với nhau hơn là làm to chuyện.
3
Để có thể thực hiện một phi vụ đầu cơ, giới kinh doanh phải tổng hợp,
phân tích và phán đoán tình hình trong và ngoài nước. Đặc biệt, họ khai thác
tối đa thông tin về tình hình ngoại tệ, các chủ trương chính sách liên quan
vàng và ngoại tệ như lệnh cấm nhập khẩu vàng. Từ đó sẽ đưa ra quyết định
đánh lên hay đánh xuống. Khi đã có quyết định, các hoạt động đầu cơ được
đưa ra để đẩy giá.
Tuy nhiên, đầu cơ theo phương thức trên là không hấp dẫn vì phải tiền
trao cháo múc, vốn bao nhiêu đầu cơ bấy nhiêu, “tiền tươi thóc thật” vì thế
không có lời nhiều nhưng rủi ro cũng ít. Từ đó một vài công ty kinh doanh
vàng lớn đã đi tìm cảm giác mới là dùng tiền vay của ngân hàng để kinh
doanh vàng. Hoạt động này đỏ đen nhiều hơn, lãi cao nhưng mất tiền cũng
bộn vì có sử dụng vốn vay. Phương thức đầu cơ vàng bằng vốn vay được
thực hiện thông qua ngân hàng. Cụ thể như sau: doanh nghiệp chốt giá bán
vàng với khách hàng nhưng trong tay chưa có vàng. Doanh nghiệp sẽ mang
tiền đến ngân hàng để vay lấy vàng bán. Số tiền phải đưa vào ngân hàng
tương đương 107-110% lượng vàng cần vay. Trong đó, phần tiền nộp vào
cao hơn 7-10% giá trị vàng sẽ vay được xem là phần tiền ký quỹ để ngân
hàng xử lý trong trường hợp giá vàng tăng cao hơn so với thời điểm vay.
Trường hợp giá vàng tăng mạnh kéo tỉ lệ ký quỹ giảm còn 5%, ngân hàng sẽ
yêu cầu người vay bổ sung tiền ký quỹ để duy trì mức 7-10%. Trường hợp
giá tăng thêm, số tiền cầm cố chỉ còn tương ứng 103% giá trị số vàng đã
vay, người vay không bổ sung tiền ký quỹ thì ngân hàng sẽ xử lý hợp đồng
để thu nợ. Ngược lại nếu giá vàng giảm, doanh nghiệp sẽ tất toán số vàng đã
vay để thu lãi.
2. Hoạt động đầu cơ vàng trên thế giới
4

phố lớn, đặc biệt là Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh. Thời gian qua, một
số doanh nghiệp lợi dụng chức năng kinh doanh vàng trong giấy phép để
môi giới, tổ chức các sàn giao dịch vàng nhỏ làm chân rết cho các sàn vàng
lớn, liên kết với nhau làm giá, đầu cơ trên thị trường, thêm hoạt động mua
bán ngoại tệ trái phép, tung tin thất thiệt, gây ảnh hưởng tâm lý của người
dân về giá vàng và ngoại tệ để đầu cơ trục lợi.
Cùng với đó, lợi dụng việc chưa có quy định cụ thể giữa vàng nguyên
liệu và vàng trang sức, tình trạng xuất khẩu vàng nguyên liệu trá hình dưới
dạng vàng trang sức trong những năm qua cũng khá phổ biến, có năm lên
đến hàng chục tấn. Trên thị trường còn tồn tại một số doanh nghiệp sản xuất
vàng trang sức mỹ nghệ không đảm bảo chất lượng, giả mẫu mã của các đơn
vị có uy tín, gây ảnh hưởng đến quyền lợi của người tiêu dùng và uy tín của
những doanh nghiệp làm ăn chân chính.
Về hoạt động sản xuất vàng miếng, hiện có 8 tổ chức tín dụng và
doanh nghiệp được ngân hàng nhà nước cấp phép sản xuất vàng miếng.
Trong giai đoạn 2008-2009, vấn đề nổi cộm nhất là hoạt động của các sàn
giao dịch vàng. Tính đến cuối năm 2009, cả nước có 8 sàn giao dịch vàng
của các tổ chức tín dụng. Hoạt động của các sàn giao dịch vàng không
6
những gây rủi ro lớn cho các sàn vàng, nhà đầu tư mà còn tác động tiêu cực
tới nền kinh tế và xã hội.
4. Đầu cơ vàng tại Việt Nam
Đầu cơ vàng ở Việt Nam thời gian qua đã được hỗ trợ bởi nhiều yếu
tố. Thứ nhất là sự gia tăng mạnh mẽ, kéo dài của giá vàng quốc tế. Thứ hai
là một thị trường nội địa bị ngăn sông cấm chợ, chia năm xẻ bảy với các quy
định riêng rẽ và mang tính chạy từ thái cực này qua thái cực khác. Thứ ba là
nhu cầu bảo toàn vốn của người dân khi lãi suất tiết kiệm giảm về 14%/năm
trong khi các kênh đầu tư truyền thống đang không thuận lợi.
Tận dụng bối cảnh đó, giới đầu cơ đã tạo ra một quy luật bất thành
văn nhằm nuôi dưỡng nhu cầu mua vàng. Đó là duy trì giá vàng trong nước

cũng không hoàn toàn loại trừ rủi ro. Giá vàng nhập thấp hơn giá đã bán
trong nước thì các đầu mối nhập có lời, nhưng chẳng may giá thế giới vọt
lên thì doanh nghiệp đã bán vàng trước đó vẫn lỗ như thường.
Giá vàng niêm yết đầu ngày của SJC và một số ngân hàng, theo quan
sát của chúng tôi, luôn có khoảng cách chênh lệch với giá quốc tế. Sau đó
giá được điều chỉnh liên tục, có khi hàng chục lần/ngày. Vấn đề là ở chỗ
không có một cơ quan quản lý nào kiểm tra, kiểm soát xem liệu giá niêm yết
của SJC, ngân hàng và các đầu mối giao dịch vàng lớn đã ở mức hợp lý so
với giá quốc tế và cung cầu thị trường.
8
Mục tiêu hàng đầu của SJC và các doanh nghiệp vàng là lợi nhuận,
chứ không phải làm nhiệm vụ ổn định thị trường. Vì thế quan niệm cho rằng
doanh nghiệp nhà nước như SJC phải gánh vác trách nhiệm ổn định thị
trường là thiếu thực tế.
Sự điều tiết và kiểm soát thị trường vàng, nhìn từ góc độ này, đang bị buông
lỏng. Nhớ lại năm 1991-1992 mỗi chi nhánh ngân hàng nhà nước địa
phương có một công ty kinh doanh vàng bạc đá quý. Sau đó các công ty này
được giải thể và thế vào đó là tổng công ty vàng bạc đá quý do ngân hàng
nhà nước quản lý. Thị trường vàng mở ra, tư nhân được tham gia mua bán
chính thức.
Mở cửa thị trường vàng là một chủ trương đúng. Tuy nhiên mở như
thế nào, ở mức độ nào, mới là cốt lõi vấn đề. Quản lý vàng phải như quản lý
ngoại tệ. Một khi xác định được rõ ràng như vậy thì mới xác định được vai
trò của Nhà nước đến đâu trên thị trường vàng!
Đối với thị trường vàng hiện nay, Nhà nước mà cụ thể là ngân hàng
nhà nước, phải thực thi hai nhiệm vụ cùng lúc: kiểm soát, ổn định giá vàng
(ổn định hiểu theo nghĩa giá trong nước ngang bằng giá quốc tế) và tìm biện
pháp thu hút nguồn vàng trong dân đưa vào sử dụng phát triển kinh tế.
Ở thời điểm hiện tại, giải pháp tối ưu có lẽ là thành lập công ty kinh
doanh vàng trực thuộc ngân hàng nhà nước hoạt động không vì mục đích lợi

đối với giá vàng thế giới, nhìn nhận về dự báo giá vàng lúc tả lúc hữu, đã
khiến niềm tin vào vàng trở thành thái quá, không kiểm soát được. Bản chất
của giá cả là cung cầu, cộng thêm yếu tố niềm tin trợ lực, nhiều người mua
vàng với hy vọng giá sẽ còn lên, không mua nhanh thì không thể mua được.
Tâm lý vàng đã lan sang ngoại tệ. Khi Ngân hàng Nhà nước cho nhập
khẩu 10 tấn vàng, tỷ giá liên ngân hàng đã đồng loạt được đẩy lên. Người ta
tính toán nhu cầu ngoại tệ để nhập số vàng đó và cho rằng đó là sức cầu
mạnh, ắt hẳn tác động đến cung cầu đô la Mỹ, nên những doanh nghiệp,
ngân hàng có ngoại tệ đã tạm ngưng bán ra hoặc chỉ bán với giá cao. Trên
thực tế những đầu mối được cấp hạn ngạch nhập vàng không đợi đến khi có
hạn ngạch mới lo đi mua đô la. Đa số họ đã có ngoại tệ từ trước.
Sự đầu cơ tỷ giá trên thị trường liên ngân hàng, thực chất không bắt
nguồn từ mất cân đối cung cầu, mà bắt nguồn từ tỷ giá thị trường tự do. Và
đây không phải lần đầu tiên hiện tượng này diễn ra. Nó đã từng xảy ra, đã
từng lặp lại.
Tại sao lần này tỷ giá thị trường tự do lại đi trước tỷ giá liên ngân
hàng? Vì giá vàng trong nước suốt những ngày qua đã luôn cao hơn giá vàng
thế giới 1 triệu, thậm chí có lúc tới 2 triệu đồng/lượng. Sự chênh lệch đó là
nguồn cơn của nhập vàng lậu. Để vàng lậu về, đô la thị trường tự do phải
được thâu gom để chuyển ra thanh toán. Không thể biết đích xác vàng lậu
nhập về bao nhiêu, nên không thể phỏng đoán chính xác lượng ngoại tệ
“chảy máu” từ nhập lậu vàng là bao nhiêu. Thị trường tự do rất nhạy cảm,
chỉ cần một động thái “rút dây” gom đô la nhập vàng lậu, là “động rừng” và
tỷ giá cứ thế biến động mặc dù giao dịch thực số lượng không lớn.
11
Như vậy việc đầu cơ vàng đã gây một tác hại vô cùng lớn, nó gây ra
một cơn sốt giá vàng vô cùng lớn, tỷ giá bình quân liên ngân hàng của đồng
Việt Nam so với các ngoại tệ mạnh liên tục biến động khó lường, giá vàng
lên nhanh dẫn đến bất ổn kinh tế, đồng tiền mất giá trị, kinh tế lâm vào
khủng hoảng, cuộc sống người dân gặp khó khăn, các nhu yếu phẩm phục vụ

vàng vật chất.
Giống như chứng khoán, bất động sản, ngoại tệ, thông thường người
ta đổ xô đi mua vàng khi thấy giá lên và khả năng sẽ còn lên. Cho dù không
phải với mục đích đầu tư, mà chỉ là bảo toàn đồng tiền có được, nhiều người
sẽ lưỡng lự khi mua vàng nếu nhận thấy khả năng giá vàng biến động khó
lường trong tương lai.
2. Các giải pháp nhằm hạn chế đầu cơ vàng
a. Tăng cường kiểm soát đầu cơ và buôn lậu thị trường
Sự kiểm soát buôn bán và đầu cơ ngoại hối, gồm cả vàng và ngoại tệ,
một mặt, sẽ giúp làm lành mạnh và bình ổn tốt hơn các động thái thị trường
nhờ cắt bớt các nhu cầu ảo và buôn bán lòng vòng gây tăng giá; mặt khác,
13
nếu cực đoan duy y chí, thiếu minh bạch và không được tổ chức tốt, dễ gây
lạm dụng và các biến thái, thậm chí có thể xuất hiện những cú "sốc giá và
sốc tâm lý phản vệ".
Chẳng hạn, việc cấm buôn bán đô la và vàng miếng nhằm chống đầu
cơ, mất ổn định kinh tế và thị trường tài chính-tiền tệ là cần thiết. Tuy nhiên,
nếu thiếu các quy định pháp lý minh bạch và nếu tổ chức triển khai trên
thực tế lỏng lẻo, thiếu nhất quán và hài hòa các lợi ích, thì có thể làm gia
tăng các biến tướng của vàng trang sức hoặc các hoạt động giao dịch ngoại
tệ "chui" đa dạng và ngày càng khó kiểm soát; thậm chí tạo đất tốt cho tin
đồn và đầu cơ, tham nhũng.
Việc kiểm tra tình hình mua bán ngoại tệ tại thị trường tự do năm
2011 nên thực hiện theo phương thức mới. Theo đó, Ngân hàng Nhà nước
phối hợp với các cơ quan chức năng khác như công an, quản lý thị trường
thanh tra, kiểm tra bất ngờ. Những cơ quan này cũng được trao quyền xử
phạt khi phát hiện có vi phạm, chứ không cần phải ngân hàng nhà nước
quyết định như trước.
Ngân hàng nhà nước, quản lý thị trường, công an sẽ tiến hành kiểm tra
độc lập chứ không kết hợp liên ngành như những lần trước nhằm tránh bị

những kỷ lục thế kỷ mới chưa từng có.
15
Một nền kinh tế yếu với chính sách đồng tiền yếu vừa là nguyên nhân,
vừa là hệ quả của cuộc chiến giá vàng toàn cầu. Đồng thời, giá vàng trong
nước ngày càng phản ánh giá vàng thế giới. Người ta không thể "mũ ni che
tai", đóng cửa thị trường vàng trong nước với thị trường vàng thế giới hoặc
can thiệp hành chính thô bạo, chủ quan vào dòng chảy thị trường toàn cầu
này, nếu không muốn gánh chịu những hệ quả cay đắng và tổn phí đắt đỏ
nhất.
Sự phản ánh đầy đủ, nhanh chóng và trực tiếp giá vàng thế giới vào
giá vàng trong nước là điều kiện và thước đo sự hoàn thiện của cơ chế thị
trường, cũng như là cách thức để giảm thiểu những tổn thất phi thị trường
trong quản lý kinh tế theo nguyên tắc thị trường.
Chỉ một tuyên bố cấp hạn ngạch cho nhập khẩu vàng thôi cũng đủ sức
hạ sốt giá vàng hàng trăm đô la/lượng, vượt xa nhiều lần mức lợi nhuận
thông thường của kinh doanh vàng trong bối cảnh bình thường như nêu trên.
Rõ ràng đó là điều không bình thường trong quản lý vàng ở Việt Nam. Và
đó cũng là minh chứng cho yêu cầu sớm tạo đột phá thực sự để hoàn thiện
thể chế, trước hết là thể chế kinh tế thị trường ở Việt Nam theo tinh thần
Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI và Nghị quyết 11.
Chậm trễ trong cấp hạn ngạch hoặc kéo dài kiểm soát nhập khẩu vàng
không chỉ là biểu hiện phản ứng chính sách thiếu nhạy bén của cơ quan
chức năng trước những biến động nhanh chóng thị trường, mà nó có thể đơn
thuần là do định kiến chạy theo thành tích giảm nhập siêu bất chấp hiệu quả
tổng thể.
16
Người ta có thể khuyến khích xuất vàng (dù lợi nhuận thấp) và hạn
chế nhập vàng (dù thiệt hại chung, nhất là từ biến động giá cả do tâm lý và
các cơn sốt bất thường là rất lớn, khó đo lường được) để giảm nhập siêu
thuần túy như là mục đích tự thân hay bị chi phối trực tiếp bởi lợi ích cục bộ,

trường, hạn chế tình trạng xuất nhập lậu vàng, đầu cơ, lũng đoạn thị trường.
Ngân hàng nhà nước cũng thực hiện quản lý chặt chẽ hơn hoạt động
sản xuất, mua bán vàng trang sức, mỹ nghệ. Hoạt động trên cũng phải được
Ngân hàng nhà nước cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh. Mặt
khác, việc yêu cầu doanh nghiệp phải đóng mã ký hiệu và hàm lượng vàng
trên sản phẩm và công bố tiêu chuẩn áp dụng sẽ góp phần kiểm soát chất
lượng và hạn chế tình trạng gian lận tuổi vàng.
Cho phép ngân hàng nhà nước thực hiện các biện pháp can thiệp bình
ổn thị trường vàng khi có diễn biến bất thường. Việc nâng cao vai trò can
thiệp và quản lý của ngân hàng nhà nước sẽ giúp kiểm soát cung - cầu vàng
trên thị trường, bình ổn giá vàng, từ đó khắc phục tình trạng đầu cơ, lũng
đoạn thị trường, đồng thời góp phần tiết kiệm ngoại tệ để nhập khẩu vàng,
hạn chế việc buôn lậu vàng qua biên giới
e. Vốn lớn, thị trường rộng
Trong dự thảo nghị định trình Chính phủ, ngân hàng nhà nước đã đưa
ra 7 nhóm giải pháp tăng cường quản lý hoạt động kinh doanh vàng. Trong
18
đó, nhóm giải pháp quan trọng nhất là quản lý chặt chẽ hoạt động sản xuất
vàng miếng. Cụ thể, doanh nghiệp phải có vốn điều lệ từ 500 tỷ đồng trở lên
và phải chiếm từ 25% thị phần sản xuất vàng miếng trong nước trở lên trong
3 năm liên tiếp gần nhất. Dự kiến với các điều kiện trên, số lượng doanh
nghiệp được phép sản xuất vàng miếng sẽ giảm đáng kể.
Dự thảo cũng thu hẹp đối tượng được phép kinh doanh mua bán vàng
miếng, không khuyến khích hoạt động mua bán vàng miếng. Khắc phục bất
cập trong quản lý hoạt động kinh doanh mua bán vàng miếng hiện nay (hoạt
động mua bán vàng miếng được thực hiện khá tự do tại hầu hết 12.000
doanh nghiệp kinh doanh vàng, gây khó khăn cho công tác quản lý và tăng
nguy cơ “vàng hóa”), dự thảo nghị định bổ sung quy định, coi hoạt động
kinh doanh mua bán vàng miếng là hoạt động kinh doanh có điều kiện, có
cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh.

khoản lợi nhuận đó các đầu lậu kinh doanh vàng sẽ không dễ dàng buông
tay, rời bỏ cuộc chơi.
Bình ổn giá vàng và bình ổn lạm phát cũng chính là bình ổn dân sinh,
nhưng rõ ràng, thị trường vàng chưa hết “nhảy múa”. Ngược lại, sự kéo dài
bán vàng bình ổn đang gây hiệu ứng ngược, tạo ra sự ngờ vực về chính sách:
việc tiếp tục bán vàng bình ổn giúp doanh nghiệp vàng có thêm thời gian để
tiếp tục bán vàng giá cao, thu gom lợi nhuận. Nghĩa là vàng trong nước được
các “ông lớn” điều chỉnh theo trình tự: áp giá thấp để thu mua rồi mang đi
xuất khẩu trong trường hợp giá thế giới cao hơn; giữ giá trong nước cao,
nhập khẩu vàng về bán trong trường hợp giá vàng thế giới thấp hơn….
Chúng ta đã được tìm hiểu hoạt động đầu cơ vàng, đặc điểm và tác hại
to lớn của hoạt động đầu cơ vàng đến nền kinh tế vĩ mô. Chúng ta hãy cùng
hi vọng vào những quyết định của chính phủ cũng như ngân hàng nhà nước
nhằm bình ổn giá vàng, giúp cho nền kinh tế đi vào ổn định, cuộc sống nhân
dân càng được cãi thiện hơn. Chúng em xin chân thành cảm ơn thầy Tuấn đã
nhiệt tình giúp đõ chúng em hoàn thành bài tiểu luận này. Chúng em rất
mong được sự góp ý của thầy và các bạn để bài tiểu luận của chúng em được
hoàn thiện hơn.
21
22