MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Về phương thức hoạt động, quản lý, bắt đầu từ bầu gánh nghệ thuật
sân khấu Cải lương đã trải qua nhiều phương thức quản lý khác nhau: có
phương thức quản lý tư nhân, có phương thức quản lý nhà nước, có
phương thức quản lý linh hoạt về chủ thể quản lý của thời kỳ xã hội hóa
hoạt động văn hóa nghệ thuật, v.v
Hoạt động bầu gánh nghệ thuật sân khấu Cải lương Nam Bộ những
năm đầu thế kỷ XX cũng như phương thức quản lý nhà nước sau ngày đất
nước thống nhất đã đạt được một số thành công nhất định. Trong giai
đoạn đất nước ta bước vào thời kỳ Đổi mới, các hình thức nghệ thuật sân
khấu truyền thống nói chung, nghệ thuật sân khấu Cải lương nói riêng
buộc phải đối mặt với nhiều thách thức do cơ chế kinh tế thị trường và sự
hội nhập quốc tế ồ ạt mang đến. Hơn bao giờ hết, vấn đề đổi mới công
tác quản lý càng trở nên quan trọng đối với sự phát triển của nghệ thuật
kịch hát dân tộc, trong đó có nghệ thuật sân khấu Cải lương.
Hiện nay nghệ thuật sân khấu Cải lương cũng như nghệ thuật kịch
hát dân tộc đang đứng trước nguy cơ tụt hậu, vắng khán giả. Làm thế nào
để vừa bảo tồn các giá trị truyền thống độc đáo của bộ môn nghệ thuật
sân khấu dân tộc, vừa cải tiến và phát huy được chúng trong đời sống
đương đại? Làm thế nào để nâng cao chất lượng nghệ thuật của các vở
diễn, đồng thời đạt được mục tiêu về kinh tế để nâng cao chất lượng cuộc
sống cho người nghệ sĩ hôm nay?
Qua việc khảo sát, đánh giá các phương thức quản lý của từng giai
đoạn, chúng tôi muốn tìm hiểu sự tác động của các phương thức quản lý
và những ảnh hưởng sâu sắc của chúng đến quá trình hình thành và phát
triển nghệ thuật sân khấu Cải lương Nam Bộ.
- 1 -
Từ kết quả khảo sát, chúng tôi đúc kết kinh nghiệm, xác định những
thành tựu và những tồn tại của các phương thức quản lý đối với hoạt
động sân khấu Cải lương Nam Bộ trong từng giai đoạn phát triển. Từ đó,

Vang bóng một thời của Huỳnh Công Minh - 2007, ghi lại những
khoảnh khắc thành công của các nghệ sĩ, các soạn giả, các nhà quản lý
gánh hát qua ống kính của một nhà báo chuyên viết về nghệ thuật sân
khấu Cải lương Nam Bộ từ năm 1955 đến nay.
Sân khấu Cải lương ở Tp. Hồ Chí Minh của Nguyễn Thị Minh Ngọc -
Đỗ Hương - 2007. Cuốn sách hướng người đọc tới chỗ cùng suy nghĩ về xu
thế thoái trào của nghệ thuật sân khấu Cải lương trong thời điểm hiện nay.
Ca nhạc và sân khấu Cải lương của Tuấn Giang -1997. Là một
nhạc sĩ sáng tác âm nhạc nên tác giả đi sâu cắt nghĩa về sự hình thành của
nghệ thuật sân khấu Cải lương và sự hình thành ca nhạc Tài tử Cải lương
gắn với những giai đoạn lịch sử. Đồng thời, tác giả cũng phân tích, đánh
giá về các mặt phát triển của hình thức nghệ thuật sân khấu này.
Sân khấu Cải lương Nam Bộ của Đỗ Dũng - 2000. Ở công trình này
ít nhiều vấn đề có liên quan đến vai trò của bầu chủ - phương thức quản lý
tư nhân và vai trò của các trưởng đoàn - phương thức quản lý nhà nước.
Mấy vấn đề của sân khấu trong cơ chế thị trường của Ngô Thảo -
2000. Ở cuốn sách này, tác giả đề cập khái quát đến hoạt động biểu diễn
nghệ thuật của sân khấu Việt Nam qua các giai đoạn từ năm 1954 đến
nay. Những vấn đề các gánh hát, các bầu gánh, phương thức quản lý tư
nhân giai đoạn đầu của Cải Lương, gắn với những người có công trong
việc hình thành bộ môn nghệ thuật sân khấu Cải lương cũng được quan
tâm ghi nhận trong các trang hồi ký của các nghệ sĩ, soạn giả, v.v…
Luận án sẽ tiếp tục đóng góp vào việc tìm hiểu, nghiên cứu quá
trình hình thành và phát triển của nghệ thuật sân khấu Cải lương Nam Bộ
qua tác động của các phương thức quản lý, xem xét mối tương tác của
chúng đối với chủ thể nghệ thuật.
- 3 -
3. Mục đích nghiên cứu
Luận án được thực hiện với mục đích tìm hiểu nghệ thuật sân khấu
Cải lương Nam Bộ, tìm hiểu sự tác động mạnh mẽ của các phương thức

vực nghệ thuật này.
6. Những đóng góp của luận án
6.1. Đóng góp về mặt lý luận
Qua việc phân tích những yếu tố mang tính lịch sử tác động đến sự
tồn tại và phát triển nghệ thuật sân khấu Cải lương Nam Bộ, luận án tổng
hợp và góp phần hoàn thiện hệ thống lý luận về phương thức quản lý, góp
phần bổ sung và đổi mới phương thức về quản lý các nhà hát, các đơn vị
nghệ thuật sân khấu Cải lương Nam Bộ trong giai đoạn hiện nay.
6.2. Đóng góp về mặt thực tiễn
Về phương diện thực tiễn, luận án phản ánh thực trạng của nghệ
thuật sân khấu Cải lương Nam Bộ hiện nay và đưa ra giải pháp khả thi để
nâng cao chất lượng và hiệu quả tổ chức, quản lý hoạt động nghệ thuật
sân khấu Cải lương Nam Bộ hiện nay và trong tương lai.
Kết quả của luận án sẽ là tài liệu để các cơ quan quản lý nhà nước,
các đơn vị Cải lương công lập và ngoài công lập tham khảo về mặt
phương thức quản lý trong giai đoạn xã hội hóa hoạt động sân khấu theo
chủ trương của Đảng và Nhà nước.
7. Cấu trúc của luận án
Ngoài phần Mở đầu (08 trang), Kết luận (03 trang) và Tài liệu
tham khảo (09 trang), nội dung Luận án được chia làm ba chương.
Chương 1: Một số vấn đề lý luận và lịch sử về nghệ thuật sân khấu
Cải lương Nam Bộ (37 trang).
Chương 2: Tác động của những phương thức quản lý trong diễn
trình phát triển nghệ thuật sân khấu Cải lương Nam Bộ (63 trang).
Chương 3: Những giải pháp đổi mới phương thức quản lý nghệ
thuật sân khấu Cải Lương Nam Bộ trong thời kỳ mới (33 trang).
- 5 -
Chương 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ
VỀ NGHỆ THUẬT SÂN KHẤU CẢI LƯƠNG NAM BỘ

* Bầu gánh
Sự cạnh tranh tự do, thúc đẩy một số lớn những người có tiền, yêu
thích bộ môn kịch hát Cải lương đứng ra lập gánh hát. Những nhà quản
lý gánh hát đầu tiên này được gọi bằng danh từ: Bầu chủ, bầu gánh.
* Phương thức quản lý tư nhân
Phương thức quản lý tư nhân là cách thức, phương pháp tổ chức và
điều khiển các hoạt động của một cá nhân theo những yêu cầu nhất định
dưới sự quản lý chung của nhà nước.
1.1.2.4. Xã hội hóa hoạt động văn hóa nghệ thuật
* Khái niệm xã hội hóa
Xã hội hóa các hoạt động xã hội là quá trình vận động, tổ chức các
chủ thể xã hội (các cá nhân, nhóm, tổ chức, cộng đồng, tổ chức xã hội)
tham gia một cách tự giác vào trong các hoạt động xã hội trên cơ sở nhận
thức về vai trò và vị trí của mình trong từng hoạt động xã hội, từ đó mà
giúp cho các hoạt động xã hội phù hợp với sự phát triển của xã hội.
* Xã hội hóa hoạt động văn hóa nghệ thuật
Xã hội hóa hoạt động văn hóa nghệ thuật, thực chất là xã hội hóa
quyền tổ chức và điều hành các hoạt động sản xuất văn hóa nghệ thuật
theo hướng đa dạng hóa chủ thể quản lý, nhằm thu hút đông đảo lực
lượng xã hội, các tập thể và tư nhân đứng ra chăm lo các hoạt động văn
hóa, tổ chức và điều hành quá trình sản xuất theo đúng pháp luật của nhà
nước.
1.1.2.5. Mô hình quản lý
Mô hình quản lý là mô phỏng các đặc trưng chủ yếu của phương
thức quản lý đó để nghiên cứu phương thức quản lý ấy.
1.1.3. Vùng văn hóa
- 7 -
Điều kiện tự nhiên và xã hội là một trong những nhân tố thúc đẩy
sự phát triển của văn hóa. Những tác động về địa lý, nhân văn, bối cảnh
xã hội, v.v… là những yếu tố thúc đẩy quá trình hình thành phát triển bộ

hình văn nghệ dân gian để giao lưu tình cảm, giải tỏa những căng thẳng,
vất vả.
1.3.1.3. Nhạc Cung đình, nhạc Lễ
Bên cạnh Hát bội còn có nhạc cung đình do nho sĩ, nhạc công từ
Huế vào Nam Bộ. Một số bài bản được sử dụng trong việc tế thần, đám
tang, gọi là nhạc Lễ.
1.3.1.4. Nghệ thuật Đờn ca Tài tử
Vào những năm đầu thế kỷ XX, nhạc Tài tử gốc Huế được phổ biến
mạnh. Đờn ca Tài tử Nam Bộ là một loại hình được được hình thành vào
cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX ở Nam Bộ. Do lòng luôn nhớ thương cội
nguồn, nên các điệu, các hơi của Đờn ca Tài tử đều phảng phất nỗi buồn
và được người người dân ưa thích.
1.3.1.5. Ca ra bộ
Hình thức Ca ra bộ đầu tiên ở Vĩnh Long, do thầy Phó Mười Hai,
tức Tống Hữu Định khai sáng. Sau đó, được ông Nguyễn Tống Triều
triển khai và thành công ở Mỹ Tho. Có thể nói, hình thức Ca ra bộ tạo
tiền đề cho việc phát sinh thêm một loại hình sân khấu dân tộc - Nghệ
thuật sân khấu Cải lương.
1.3.2. Sự ra đời của nghệ thuật sân khấu Cải lương Nam Bộ
Sau đêm 16 - 11 - 1918, bầu André Thận trước, rồi đến bầu Năm
Tú, đưa Cải lương lên sân khấu. Năm 1922 chính là năm điển hình, vở
tuồng Trang Tử thử vợ và tuồng Kim Vân Kiều được diễn tại rạp Mỹ Tho;
sau đó được đưa lên diễn tại rạp Chợ Lớn và rạp Morden Sài Gòn.
1.3.3. Đặc trưng của nghệ thuật sân khấu Cải lương Nam Bộ
- 9 -
Đặc trưng của nghệ thuật sân khấu Cải lương là ca nhạc. Vấn đề ca
hát hoặc diễn tấu nhạc cụ trong nghệ thuật Cải lương đều mang tính hành
động. Để đạt được sự hài hòa giữa diễn và ca thì thể tài và phong cách
của vở diễn phải có tính thống nhất, gợi nên cảm giác chân thật, buộc
khán giả tập trung theo dõi những tình tiết của vở diễn.

DIỄN TRÌNH PHÁT TRIỂN NGHỆ THUẬT
CỦA SÂN KHẤU CẢI LƯƠNG NAM BỘ
2.1. Nghệ thuật sân khấu Cải lương Nam Bộ qua tác động của
phương thức quản lý tư nhân từ khi hình thành đến năm 1975
2.1.1. Nghệ thuật sân khấu Cải lương Nam Bộ ra đời từ cơ chế
thị trường tư bản chủ nghĩa
Nghệ thuật sân khấu Cải lương hình thành và phát triển (giai đoạn
1918 - 1975) trong cơ chế thị trường TBCN của chủ nghĩa thực dân
Pháp, chủ nghĩa đế quốc Mỹ, vì vậy, chịu sự tác động của phương thức
quản lý tư nhân. Bên cạnh mặt tích cực đó là phương thức quản lý tư
nhân đã sản xuất ra một loại hàng hóa đặc biệt - vở diễn có nội dung và
hình thức phong phú, đa dạng. Tuy nhiên, mặt trái, điều không thể tránh
khỏi trong nền sản xuất hàng hóa đó là sự bóc lột giá trị thặng dư. Vì
vậy, diễn trình nghệ thuật sân khấu Cải lương Nam Bộ cũng không nằm
ngoài quy luật đó.
2.1.2. Nghệ thuật sân khấu Cải lương Nam Bộ qua tác động của
phương thức quản lý tư nhân từ năm 1918 đến năm 1954
2.1.2.1. Bối cảnh chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội
Thực dân Pháp muốn biến Nam Bộ thành một vùng nông nghiệp
thương phẩm, chuyên sản xuất lúa gạo để xuất khẩu cho thị trường thế giới.
Vào những năm đầu thế kỷ XX, Mỹ Tho là mảnh đất sinh sôi của
phong trào đờn ca Tài tử và cũng là cái nôi của nghệ thuật sân khấu Cải
lương. Đây là một giai đoạn mà các điều kiện về tự nhiên, văn hóa, xã hội
- 11 -
hội đủ các yếu tố để cho ra đời một hình thức nghệ thuật mới phù hợp với
đất và người Nam Bộ.
2.1.2.2. Nghệ thuật sân khấu Cải lương Nam Bộ giai đoạn từ năm
1918 - 1954
* Về bài bản và dàn nhạc
Là loại hình ca kịch, các soạn giả không sáng tác nhạc mà soạn lời

chuyển tiếp giữa nền kinh tế thuộc địa của thực dân kiểu cũ của Pháp
sang chế độ thực dân mới kiểu Mỹ.
2.1.3.2. Nghệ thuật sân khấu Cải lương Nam Bộ giai đoạn từ năm
1954 - 1975
* Về bài bản và dàn nhạc
Tiếp tục sử dụng vốn dân ca nhạc cổ rất phong phú của Nam Bộ, đặc
biệt các bài hơi Quảng và các bài bản nhỏ. Dàn nhạc tân và dàn nhạc cổ có
vai trò quan trọng như nhau trong vở diễn. Dàn nhạc tân được bổ sung
thêm Piano hoặc Organ. Dàn nhạc tân có hai chức năng vừa đệm cho tân
nhạc vừa đệm cho biểu diễn. Dàn nhạc cổ vẫn là linh hồn của vở diễn.
* Về nội dung và hình thức
Các phong cách tuồng Tàu, tuồng xã hội, lịch sử, kiếm hiệp, hương
xa, v.v vẫn được các bầu chủ tiếp tục được sử dụng tại các gánh hát.
* Về phương thức hoạt động
- Quản lý lực lượng sáng tạo
Mỗi gánh hát đều có nghệ sĩ tài danh và tác giả thường trực riêng.
Đặc biệt từ những năm 60 của thế kỷ XX, lực lượng phê bình lý luận sân
khấu có bài viết hàng ngày về tình hình của các gánh hát, các vở diễn,
gương mặt nghệ sĩ, bầu chủ, v.v…
- Quản lý vốn và cơ sở vật chất
Nhiều nhà tư sản đứng ra lập gánh. Một số bầu gánh dùng tên tuổi
nghệ sĩ của gánh để huy động đầu tư vốn.
- Quản lý hoạt động kinh doanh biểu diễn
- 13 -
Sự cạnh tranh của các gánh hát rất mạnh mẽ do có vốn đầu tư
mạnh. Giai đoạn này, ngoài một số gánh hát có ngôi sao sân khấu tiếng
tăm lớn, hầu hết các gánh hát khó cạnh tranh nổi với công ty Cải lương
Kim Chung.
2.2. Nghệ thuật sân khấu Cải lương Nam Bộ qua tác động của
phương thức quản lý nhà nước từ năm 1975 đến nay

doanh biểu diễn.
- Quản lý hoạt động kinh doanh biểu diễn
Các suất hát tại các rạp luôn bán hết vé, các sân bãi ngoài trời chật
kín. Mỗi suất hát có vài ngàn khán giả đến xem lúc này là chuyện bình
thường.
2.2.2. Nghệ thuật sân khấu Cải lương Nam Bộ qua tác động của
phương thức quản lý nhà nước từ năm 1986 đến nay
2.2.2.1. Bối cảnh chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội
Đường lối Đổi mới của Đảng đã tác động tích cực đến sự phát triển
của các ngành sản xuất và dịch vụ. Tình hình kinh tế xã hội từ 1986 đến
nay đã tác động trực tiếp và gián tiếp đối với khối ngành văn hóa nghệ
thuật nói chung, nghệ thuật sân khấu Cải Lương Nam Bộ nói riêng.
2.2.2.2. Nghệ thuật sân khấu Cải lương Nam Bộ giai đoạn từ năm
1986 đến nay
* Về bài bản và dàn nhạc
Vẫn sử dụng hệ thống bài bản cũ. Những bài bản có tiết tấu nhanh,
vui tươi được sử dụng rất nhiều. Các soạn giả thường chuyển thể từ các
bài tân nhạc và sử dụng ca khúc đan xen giữa các câu vọng cổ. Dàn nhạc
cổ và dàn nhạc tân cùng hỗ trợ nhau trong chương trình biểu diễn.
* Về nội dung và hình thức
Hầu hết các vở có nội dung sa đà vào những vụ án vì tình, vì tiền,
hoặc những vở kiếm hiệp, hương xa, v.v… xa rời thực tế. Một số vở diễn
có nội dung phục vụ chính trị lại quá cứng nhắc, giáo điều. Những năm
- 15 -
nhà nước thả nổi sân khấu, đã tạo điều kiện cho việc làm vội, làm ẩu đẩy
sân khấu Cải lương rơi và tình trạng xuống cấp trầm trọng.
* Về phương thức hoạt động
Xã hội hóa hoạt động sân khấu là sự hồi sinh không những cho các
đơn vị ngoài công lập. Đây là một cơ hội để cải thiện cuộc sống của anh
em nghệ sĩ và đội ngũ phục vụ.

bắt đầu rơi vào cuộc khủng hoảng. Trong tình hình kinh tế, chính trị, văn
hóa, xã hội hiện nay, phương thức quản lý nhà nước kết hợp với chủ trương
xã hội hóa linh hoạt, mềm dẻo sẽ là phương thức tối ưu nhất, tạo nền móng
vững chắc để nghệ thuật sân khấu Cải lương củng cố và phát triển.
Chương 3
NHỮNG GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI PHƯƠNG THỨC QUẢN LÝ
NGHỆ THUẬT SÂN KHẤU CẢI LƯƠNG NAM BỘ
TRONG THỜI KỲ MỚI
3.1. Một số nhận định về tình hình thực hiện chủ trương xã hội
hóa hoạt động của nghệ thuật sân khấu Nam Bộ
3.1.1. Xã hội hóa hoạt động sân khấu kịch
3.1.2. Xã hội hóa hoạt động sân khấu Cải lương
3.1.2.1. Các đơn vị Cải lương công lập
* Về chất lượng nghệ thuật
Nội dung vở diễn đơn giản, không cần lắt léo, khó hiểu vì khán giả
hầu hết đến xem để giải trí. Do khủng hoảng về kịch bản, sân khấu Cải
lương phải vay mượn đề tài của kịch bằng cách chuyển thể từ hình thức
kịch sang hình thức ca kịch và vì các tác giả đã mải mê chạy theo kịch
tính của tác phẩm mà lơi lỏng cái chất kể chuyện - tự sự của loại hình
kịch hát dân tộc.
- 17 -
* Về phương thức hoạt động
- Quản lý lực lượng sáng tạo
Lực lượng sáng tạo trong các đơn vị Cải lương công lập như: tác
giả, đạo diễn, diễn viên, công nhân kỹ thuật, hậu đài, v.v… đều được
hưởng lương và được hưởng các quyền lợi của nhà nước quy định. Vì
vậy, lực lượng sáng tạo tại các đơn vị này rất ổn định, ít có sự biến động.
- Quản lý vốn và cơ sở vật chất
Các đơn vị Cải lương công lập đều có cơ sở vật chất ổn định và có
nguồn kinh phí của nhà nước bao cấp. Tại Tp. Hồ Chí Minh, Nhà hát

ngoài công lập
* Mô hình công lập
Một số đơn vị năng động, khi có chủ trương xã hội hóa đã có kế
hoạch triển khai thực hiện hiệu quả. Tuy nhiên phần lớn các đơn vị công
lập hoạt động ù lì, có tính ỉ lại, không năng động với tâm lý trông chờ vào
kinh phí của nhà nước.
* Mô hình ngoài công lập
Các đơn vị công lập đã thành lập các đoàn, nhóm xã hội hóa hoạt
động theo phương thức quản lý tập thể. Các thành viên trong đơn vị đóng
góp cổ phần, bầu ra Ban quản trị điều hành, trên thực tế đã có những hiệu
quả bước đầu. Tuy nhiên, các đơn vị hợp tan tùy theo biến động của thị
trường, thiếu tính ổn định, bền vững.
3.2. Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển nghệ thuật sân
khấu Cải lương Nam Bộ trong giai đoạn mới
- 19 -
3.2.1. Giải pháp đối với mô hình quản lý nghệ thuật sân khấu Cải
lương Nam Bộ
3.2.1.1. Đối với mô hình công lập
Kinh phí hàng năm nhà nước cấp cho các đơn vị công lập so với
nhu cầu thực tế là rất ít vì vậy các đơn vị Cải lương công lập cần phải
năng động tìm phương thức hoạt động có hiệu quả để tìm nguồn kinh phí
hoạt động.
3.2.1.2. Đối với mô hình ngoài công lập
Nhà nước cần phải có những Nghị quyết, Quyết định kịp thời, phù
hợp với tình hình và nhiệm vụ của từng thời kỳ. Đề án từ nguồn ngân
sách nhà nước, huy động các nguồn lực xã hội; sự tham gia, đóng góp tự
nguyện của các tổ chức, cá nhân trong nước, quốc tế và các nguồn vốn tài
trợ hợp pháp khác cần phải được triển khai và nhanh chóng thực hiện.
3.2.2. Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tác phẩm sân
khấu

Thực tiễn chứng minh rằng chủ trương xã hội hóa lĩnh vực văn hóa
nghệ thuật là một chủ trương hết sức đúng đắn, tạo cơ hội cho các đơn vị
nghệ thuật công lập cũng như ngoài công lập phát huy tính tự chủ, sáng
tạo, linh hoạt với nhiều phương thức hoạt động. Chủ trương xã hội hóa đã
tạo ra môi trường thuận lợi cho các nhà quản lý nghệ thuật Việt Nam tiếp
thu những phương pháp quản lý tiên tiến của thế giới hiện nay, nhằm nâng
cao chất lượng nghệ thuật, đồng thời đạt được mục tiêu kinh tế. Tuy nhiên,
do đặc thù của thể loại, nghệ thuật sân khấu truyền thống Việt Nam nói
chung, sân khấu kịch hát Cải lương nói riêng không thể một sớm một
chiều bắt kịp với một số loại hình nghệ thuật biểu diễn khác, mà cần có
- 21 -
thời gian. Nghệ thuật sân khấu Cải lương Nam Bộ (cũng như sân khấu
Tuồng, Chèo) đang rất cần sự vào cuộc của nhà nước để đẩy mạnh công
tác bảo tồn và phát triển các loại hình kịch hát dân tộc này.
Qua đánh giá thực trạng hoạt động sân khấu Cải lương Nam Bộ
hiện nay, luận án đã đề xuất một số giải pháp nhằm tháo gỡ những khó
khăn, đồng thời chỉ ra những hướng đi khả quan cho bộ môn nghệ thuật
sân khấu này. Tác giả luận án đề xuất ba giải pháp cơ bản liên quan tới
các nhân tố có tính quyết định tới sự sống còn của sân khấu Cải lương, đó
là: giải pháp đối với mô hình quản lý các đơn vị nghệ thuật Cải lương
công lập và ngoài công lập, giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tác
phẩm sân khấu về lực lượng sáng tạo, về đội ngũ lý luận phê bình sân
khấu, về vốn và cơ sở hạ tầng, về hoạt động kinh doanh biểu diễn và giải
pháp về khán giả của nghệ thuật sân khấu Cải lương.
Giải quyết tốt ba nhân tố thiết yếu này sẽ mở ra hướng đi đúng đắn
cho nghệ thuật sân khấu Cải lương Nam Bộ, phù hợp với xu thế phát
triển của đất nước và hội nhập quốc tế.
KẾT LUẬN
1. Điều kiện tự nhiên, xã hội và con người Nam Bộ là mảnh đất
tiềm năng để nhiều hình thức sinh hoạt văn hóa tinh thần hình thành và

với quy luật phát triển của nền kinh tế, chính trị, xã hội đất nước. Cần
nhìn nhận sản phẩm văn hóa nghệ thuật nói chung, nghệ thuật Cải lương
nói riêng là hàng hóa đặc thù. Phương thức quản lý nhà nước với mục
tiêu bảo tồn, phát huy các giá trị di sản văn hóa nghệ thuật sẽ vẫn là
phương thức chủ đạo có vai trò dẫn dắt, định hướng các phương thức
hoạt động của nghệ thuật sân khấu Cải lương hôm nay.
- 23 -
7. Luận án đưa ra ba giải pháp mang tính ứng dụng thực tiễn cao,
đó là: giải pháp đối với mô hình quản lý các đơn vị nghệ thuật Cải lương
công lập và ngoài công lập, giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tác
phẩm sân khấu về lực lượng sáng tạo, về đội ngũ lý luận phê bình sân
khấu, về vốn và cơ sở hạ tầng, về hoạt động kinh doanh biểu diễn và giải
pháp về khán giả của nghệ thuật sân khấu Cải lương
Các giải pháp này giúp các nhà quản lý có sự đối chiếu, tham khảo
khi hoạch định những chính sách hợp lý cho sự phát triển của nghệ thuật
sân khấu Cải lương Nam Bộ trong giai đoạn hiện nay.
8. Việc kế thừa, phát huy giá trị của các phương thức quản lý và đặc
trưng nghệ thuật của nghệ thuật sân khấu Cải lương Nam Bộ vào đời
sống xã hội là một việc làm rất thiết thực, cần được chú trọng hơn nữa.
9. Nghệ thuật sân khấu Cải lương Nam Bộ là một phần của đời
sống xã hội của người Nam Bộ và nó cũng chính là hồn dân tộc, là sức
sống của một dân tộc. Qua nghiên cứu quá trình phát triển gần một thế kỷ
của nghệ thuật sân khấu Cải lương Nam Bộ, chúng tôi thấy được vai trò,
giá trị của nó trong nền nghệ thuật sân khấu Việt Nam. Các vấn đề về
phương thức quản lý của nghệ thuật sân khấu Cải lương Nam Bộ cần được
tiếp tục nghiên cứu ở cấp độ một công trình khoa học cấp nhà nước.
- 24 -