LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là luận văn do tôi nghiên cứu và thực hiện.
Các số liệu và kết luận trình bầy trong luận văn chưa từng được công
bố ở các nghiên cứu khác.
Tôi xin chịu trách nhiệm về luận văn của mình.

Hà Nội, tháng 8 năm 2013
Tác giả luận văn
Phạm Ngọc Tài LỜI CẢM ƠN
Với tất cả lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc nhất, tác giả xin gửi lời
cảm ơn tới thầy giáo PGS.TS. Nguyễn Bá Uân đã hướng dẫn tận tình, chu đáo
để tác giả hoàn thành bản luận văn này.
Tác giả cũng bày tỏ lòng biết ơn chân thành nhất tới các thầy, cô giáo
trong Khoa Kinh tế và Quản lý, phòng Đào tạo đại học và sau đại học, cùng
toàn thể các thầy, cô giáo Trườ
ng Đại học Thủy lợi đã tận tâm dạy dỗ, giúp
đỡ tác giả trong quá trình học tập tại trường và hoàn thiện luận văn.
Nhân đây, tác giả cũng xin chân thành cảm ơn Ban giám đốc, các anh,
chị trong phòng Kinh tế - Đầu tư của Công ty Cổ phần Xây lắp và Đầu tư

Biểu đồ 2.1 Biểu đồ tăng trưởng từ năm 2004 đến 2012 40
Bảng 2.1 Kết quả đấu thầu của Công ty từ năm 2009 đến 2012 44
Bảng 2.2 Tổng hợp tình hình thực hiện kế hoạch sản xuất kinh
doanh từ năm 2009 đến 2012 của Công ty.
47
Bảng 2.3 So sánh năng lực tài chính của Công ty Cổ phần Xây
lắp và Đầu tư Sông Đà, năm 2012 với một số đối thủ
cạnh tranh
56
Bảng 2.4 Một số chỉ tiêu tài chính của Công ty Cổ phần Xây
lắp và Đầu tư Sông Đà, từ năm 2009 đến 2012
57
Bảng 2.5 Cán bộ chuyên môn của Công ty, năm 2012 60
Bảng 2.6 Công nhân kỹ thuật của Công ty, năm 2012 61

MỤC LỤC
CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ ĐẤU THẦU
VÀ KHẢ NĂNG CẠNH TRANH TRONG ĐẤU THẦU XÂY DỰNG
1.1. Lý luận cơ bản về đấu thầu và đấu thầu xây dựng 1

1.1.1. Khái niệm, bản chất của đấu thầu 1


2.2.1. Kết quả đấu thầu xây dựng của Công ty Cổ phần Xây lắp và Đầu tư
Sông Đà 44

2.2.2. Đánh giá kết quả đạt được và tồn tại về khả năng cạnh tranh của
Công ty Cổ phần Xây lắp và Đầu tư Sông Đà trong đấu thầu xây dựng 45

2.3. Những nhân tố ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của Công ty Cổ
phần Xây lắp và Đầu tư Sông Đà trong đấu thầu xây dựng 55

2.3.1. Những nhân tố bên trong 55
2.3.2. Những nhân tố bên ngoài 65
Kết luận chương 2 71

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM NÂNG CAO KHẢ
NĂNG CẠNH TRANH TRONG ĐẤU THẦU XÂY DỰNG CỦA CÔNG
TY CỔ PHẦN XÂY LẮP VÀ ĐẦU TƯ SÔNG ĐÀ

3.1. Mục tiêu phát triển của Công ty Cổ phần Xây lắp và Đầu tư Sông Đà
đến năm 2016 73

3.2. Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh của
Công ty Cổ phần Xây lắp và Đầu tư Sông Đà trong đấu thầu xây dựng 75

3.2.1. Giải pháp nâng cao năng lực tài chính 75
3.2.2. Giải pháp nâng cao năng lực trình độ và sử dụng hiệu quả nguồn
nhân lực 80

3.2.3. Giải pháp nâng cao năng lực kỹ thuật của máy móc, thiết bị thi công
83

cách bình đẳng trong đấu thầu xây dựng. Tuy nhiên, nó cũng đòi hỏi các
doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng phải chuyên nghiệp hơn
trong đấu thầu thì mới hy vọng cạnh tranh được với các nhà thầu trong và
ngoài nước.
Công ty Cổ phầ
n Xây lắp và Đầu tư Sông Đà là một doanh nghiệp cổ
phần thuộc Tổng công ty Sông Đà hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực xây dựng
công nghiệp, dân dụng, thủy lợi, giao thông và đầu tư các dự án nhà ở, khu đô
thị. Việc thắng thầu có ý nghĩa to lớn đối với Công ty bởi nó không chỉ giúp
duy trì sản xuất mà còn giúp doanh nghiệp tự chủ trong kinh doanh và thực
hiện thắng lợi chiến lượ
c phát triển của Công ty. Trong thời gian qua, Công
ty Cổ phần Xây lắp và Đầu tư Sông Đà đã thu được được một số thành công
trong đấu thầu, trúng thầu được những gói thầu lớn, giá thầu hợp lý và khả
năng thanh toán cao; tuy nhiên, tỷ lệ không trúng thầu vẫn còn không nhỏ.
Đứng trước thực tế đó, Công ty vẫn chưa có được những giải pháp mang tính
toàn diện, đột phá về vấn đề cạnh tranh trong đấu thầu.
Chính vì vậy, tác giả chọn đề tài “Nghiên cứu đề xuất một số giải pháp
nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh của Công ty Cổ phần Xây lắp và Đầu tư
Sông Đà trong đấu thầu xây dựng” làm luận văn thạc sĩ c
ủa mình nhằm góp
phần tìm ra những giải pháp đóng góp cho sự phát triển bền vững của Công ty.
2. Mục đích nghiên cứu
Hệ thống hóa lý luận cơ bản về khả năng cạnh tranh trong đấu thầu xây
dựng, phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh, đánh giá
thực trạng hoạt động sản xuất kinh doanh của Công ty Cổ phần Xây lắp và
Đầu tư Sông Đà. Trên c

hình cạnh tranh của Công ty Cổ phần Xây lắp và Đầu tư Sông Đà trong
khoảng thời gian từ năm 2009 đến 2012 và đề xuất một số giải pháp nhằm
nâng cao năng lực trong đấu thầu xây dựng của Công ty trong thời gian tới.
5. Phương pháp nghiên cứu
Đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau đây: Phương pháp
thống kê; Phương pháp phân tích so sánh; Phương pháp điề
u tra thu thập số
liệu; Phương pháp hệ thống hóa, Phương pháp chuyên gia; Phương pháp đối
chiếu hệ thống văn bản pháp quy và một số phương pháp kết hợp khác để giải
quyết các vấn đề liên quan đến quá trình nghiên cứu.
6. Kết quả dự kiến đạt được
Đề tài nghiên cứu dự kiến đạt được những kết quả sau:
- Tổng quan các vấn đề lý luận cơ bả
n về đấu thầu, khả năng cạnh tranh
và những nhân tố ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh trong đấu thầu xây
dựng.
- Phân tích và đánh giá thực trạng khả năng cạnh tranh trong đấu thầu
của Công ty Cổ phần Xây lắp và Đầu tư Sông Đà trong những năm từ 2009
đến 2012, qua đó đưa ra những đánh giá nhận xét, những kết quả đạt được và
những mặ
t còn tồn tại cần giải quyết nhằm nâng cao khả năng đấu thầu của
Công ty.
- Đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh trong
đấu thầu xây dựng của Công ty Cổ phần Xây lắp và Đầu tư Sông Đà trong
thời gian tới.
7. Kết cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,

năm 2005, thì: "Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu
của bên mời thầu để thực hiệ
n gói thầu thuộc các dự án quy định tại Điều 1
của Luật này trên cơ sở bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và
hiệu quả kinh tế".
Xét trên phương diện chủ thể tham gia thì đấu thầu được chia làm hai
loại đấu thầu trong nước và đấu thầu quốc tế. "Đấu thầu trong nước là quá
trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời th
ầu với sự tham gia
của các nhà thầu trong nước". "Đấu thầu quốc tế là quá trình lựa chọn nhà
thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu với sự tham gia của các nhà thầu
nước ngoài và nhà thầu trong nước".
Luật Đấu thầu ban hành ngày 29 tháng 11 năm 2005 đã đưa ra một số
khái niệm trong đấu thầu như sau:
- Dự án: Là tập hợp các đề xuất để thực hiện một phầ
n hay toàn bộ công việc
nhằm đạt được mục tiêu hay yêu cầu nào đó trong một thời gian nhất định dựa
trên nguồn vốn xác định.
- Chủ đầu tư: Là người sở hữu vốn hoặc được giao trách nhiệm thay mặt chủ sở
hữu, người vay vốn trực tiếp quản lý và thực hiện dự án.
- Bên mời thầu: Là chủ đầu tư hoặc tổ chức chuyên môn có đủ nă
ng lực và kinh
nghiệm được chủ đầu tư sử dụng để tổ chức đấu thầu theo các quy định của pháp
luật về đấu thầu.

2 - Nhà thầu: là tổ chức, cá nhân có đủ tư cách hợp lệ theo quy định tại Điều 7,
Điều 8 của Luật Đấu thầu.
chọn mua được hàng hóa và dịch vụ thoả mãn yêu cầu của mình với giá cả thấp
nhất có thể.
Như vậy, có thể hiểu đấu thầu là phạm trù kinh tế tồn tại trong nền kinh tế
thị trường. Trong đó, người mua đóng vai trò tổ chức để các nhà thầu (những
người bán) cạnh tranh nhau. Mục tiêu của người mua là có được hàng hóa và
dịch vụ thỏa mãn các yêu cầu của mình về k
ỹ thuật, chất lượng với chi phí thấp
nhất. Mục tiêu của nhà thầu là giành được quyền cung cấp hàng hóa hoặc dịch
vụ đó với giá cả đủ bù đắp các chi phí đầu vào đồng thời đảm bảo mức lợi nhuận
cao nhất có thể.
7.1.2. Khái niệm, bản chất của đấu thầu xây dựng
1. Khái niệm
Đấu thầu xây dựng là quá trình lựa chọn các nhà thầu có năng lực th
ực
hiện những công việc có liên quan tới quá trình tư vấn, xây dựng, mua sắm và
lắp đặt thiết bị các công trình, hạng mục công trình xây dựng, trên cơ sở bảo
đảm tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch, nhằm đảm bảo tính hiệu quả kinh
tế, các yêu cầu kỹ thuật của dự án. Đứng trên các góc độ khác nhau sẽ có các
cách nhìn nhận khác nhau về đấu thầu trong xây dựng.
- Đứng ở góc độ của chủ đầu t
ư: Đấu thầu xây dựng là một phương thức cạnh
tranh trong xây dựng nhằm lựa chọn người nhận thầu (khảo sát, thiết kế, xây
dựng, mua sắm máy móc thiết bị…) đáp ứng yêu cầu kinh tế - kỹ thuật đặt ra
cho việc xây dựng công trình.
- Đứng ở góc độ các nhà thầu xây dựng: Đấu thầu là một hình thức kinh doanh
mà thông qua đó nhà thầu giành cơ hội nhận thầu tư vấ
n khảo sát, thiết kế, xây
dựng, mua sắm và lắp đặt thiết bị.

kiện tham gia đấ
u thầu. Đối với chủ đầu tư, phải là đơn vị có đủ năng lực về
tài chính, có khả năng tổ chức thực hiện và quản lý dự án. Sự ra đời và phát
triển của phương thức đấu thầu gắn liền với sự phát triển của sản xuất và trao
đổi hàng hóa. Nhưng hoạt động mua bán này khác với hoạt động mua bán
thông thường khác ở chỗ tính chấ
t hàng hóa của sản phẩm xây dựng thể hiện
không rõ do việc tiêu thụ diễn ra trước khi có sản phẩm và thực hiện theo giá
dự toán chứ không theo giá thực tế. Trong mua bán thì người mua luôn muốn

5 mua được sản phẩm với mức giá thấp nhất (tối đa hóa chi phí), còn người bán
lại cố gắng bán được mặt hàng đó ở mức giá cao nhất có thể (tối đa hóa lợi
nhuận). Từ đó, nảy sinh sự cạnh tranh giữa người mua (chủ đầu tư) và người
bán (nhà thầu). Mặt khác, hoạt động mua bán này chỉ diễn ra với một người
mua và nhiều người bán nên giữ
a những người bán phải cạnh tranh với nhau
để bán được sản phẩm của mình. Kết quả là thông qua việc tổ chức hoạt động
cạnh tranh sẽ hình thành giá thầu hay giá dự toán công trình.
1.1.3. Hình thức, phương thức và nguyên tắc đấu thầu xây dựng
1. Hình thức lựa chọn nhà thầu xây dựng
Việc lựa chọn nhà thầu xây dựng thường được thực hiện theo 03 hình
thức sau đây:
a. Đấu thầu rộ
ng rãi
Đấu thầu rộng rãi là hình thức đấu thầu không hạn chế số lượng nhà
thầu tham gia. Trước khi phát hành hồ sơ mời thầu, bên mời thầu phải thông
báo công khai về các điều kiện, thời gian dự thầu trên tờ báo về đấu thầu và

Chỉ định thầu là hình thức chọn trực tiếp nhà thầu đáp ứng yêu cầu của
gói thầu để thương thảo hợp đồ
ng. Khi thực hiện chỉ định thầu phải lựa chọn
một nhà thầu được xác định là có đủ năng lực và kinh nghiệm đáp ứng các
yêu cầu của gói thầu và phải tuân thủ quy trình thực hiện chỉ định thầu do
Chính phủ quy định. Trước khi thực hiện chỉ định thầu thì dự toán đối với gói
thầu đó phải được phê duyệt theo quy định.
Chỉ định thầ
u chỉ được áp dụng trong các trường hợp đặc biệt sau:
- Trường hợp sự cố bất khả kháng do thiên tai, dịch họa, sự cố cần khắc phục
ngay thì chủ đầu tư hoặc cơ quan chịu trách nhiệm quản lý công trình, tài sản
đó được chỉ định ngay nhà thầu để thực hiện; trong trường hợp này chủ đầu tư
hoặc cơ quan chịu trách nhiệm quản lý công trình, tài sản đ
ó phải cùng với
nhà thầu được chỉ định tiến hành thủ tục chỉ định thầu theo quy định trong
thời hạn không quá mười lăm ngày kể từ ngày chỉ định thầu.
- Gói thầu do yêu cầu của nhà tài trợ nước ngoài.
- Gói thầu thuộc dự án bí mật quốc gia; dự án cấp bách vì lợi ích quốc gia, an
ninh an toàn năng lượng do Thủ tướng Chính phủ quyết định khi thấy cần
thiết.

7 - Gói thầu mua sắm các loại vật tư, thiết bị để phục hồi, duy tu, mở rộng công
suất của thiết bị, dây chuyền công nghệ sản xuất mà trước đó đã được mua từ
một nhà thầu cung cấp và không thể mua từ các nhà thầu cung cấp khác do
phải bảo đảm tính tương thích của thiết bị, công nghệ.
- Gói thầu mang tính chất bí mật quốc gia cần chỉ đị
nh thầu để đảm bảo yêu

thể cung cấp do cần đảm bảo tính tương thích về mặt công nghệ với phần
mềm trước;
- Gói thầu thi công xây dựng tượng đài, phù điêu, tranh hoành tráng, tác phẩm
nghệ thuật gắn với quyề
n tác giả từ khâu sáng tác đến thi công công trình;
- Gói thầu di dời các công trình công cộng phục vụ công tác giải phóng mặt
bằng mà chỉ có một đơn vị được thực hiện do yêu cầu đặc biệt chuyên ngành;
- Gói thầu rà phá bom, mìn, vật nổ để chuẩn bị mặt bằng thi công xây dựng
công trình;
- Đối với gói thầu thuộc chương trình mục tiêu quốc gia, các chương trình hỗ
trợ giảm nghèo cho các huyện, xã miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt
khó khăn: trườ
ng hợp cộng đồng dân cư địa phương có thể đảm nhiệm thì
giao cho người dân ở địa phương đó thực hiện; trường hợp có nhiều tổ chức
đoàn thể tại địa phương có nhu cầu tham gia thì lựa chọn tổ chức đoàn thể đề
xuất phương án thực hiện hiệu quả nhất;
- Các trường hợp đặc biệt khác do Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyế
t định.
- Gói thầu có giá trong hạn mức được chỉ định thầu theo quy định tại khoản 4
Điều 2 của Luật sửa đổi bao gồm:
+ Gói thầu dịch vụ tư vấn có giá gói thầu không quá 3 tỷ đồng, gói thầu
mua sắm hàng hóa có giá gói thầu không quá 2 tỷ đồng, gói thầu xây lắp, gói
thầu lựa chọn tổng thầu xây dựng (trừ gói thầu lựa chọn tổng thầu thiết kế) có
giá gói thầ
u không quá 5 tỷ đồng thuộc dự án đầu tư phát triển quy định tại
khoản 1 Điều 1 của Luật Đấu thầu, dự án cải tạo sửa chữa lớn của doanh
nghiệp nhà nước quy định tại khoản 3 Điều 1 của Luật Đấu thầu;
+ Gói thầu mua sắm tài sản có giá không quá 100 triệu đồng để duy trì
hoạt động thường xuyên quy định tại khoản 2 Điều 1 c
ủa Luật Đấu thầu.

mới, phức tạp, đa dạng và được thực hiện theo trình tự sau đây:
- Trong giai đoạn một, theo hồ sơ mời thầu giai đoạn một, các nhà thầu nộp
đề
xuất về kỹ thuật, phương án tài chính nhưng chưa có giá dự thầu; trên cơ
sở trao đổi với từng nhà thầu tham gia giai đoạn này sẽ xác định hồ sơ mời
thầu giai đoạn hai.

10 - Trong giai đoạn hai, theo hồ sơ mời thầu giai đoạn hai, các nhà thầu tham
gia giai đoạn một được mời nộp hồ sơ dự thầu giai đoạn hai bao gồm: đề xuất
về kỹ thuật; đề xuất về tài chính, trong đó có giá dự thầu; biện pháp bảo đảm
dự thầu.
3. Nguyên tắc đấu thầu
Khác với các hình thức mua bán hàng hóa khác, đấu thầu xây dựng
phải tuân thủ các nguyên tắc mua bán đặc thù, đó là: nguyên tắc công bằng, bí
mật, công khai, có đủ năng lực và trình độ và đảm bảo cơ sở pháp lý. Những
nguyên tắc này chi phối cả bên mời thầu và bên dự thầu.
- Nguyên tắc công bằng, thể hiện quyền bình đẳng như nhau của các bên tham
gia đấu thầu. Theo đó, các nhà thầu phải được đảm bảo đối xử bình đẳng
trong việc được cung cấp thông tin từ chủ
đầu tư, bình đẳng trong việc trình
bày các giải pháp kinh tế - kỹ thuật của mình trước chủ đầu tư, trong quá trình
thực hiện các thủ tục tham gia đấu thầu (nộp hồ sơ, tham gia mở thầu ). Các
hồ sơ đấu thầu phải được hội đồng xét thầu có đủ năng lực và phẩm chất đánh
giá một cách công bằng theo cùng một chuẩn mực. Việc tuân thủ nguyên tắc
này giúp cho chủ
đầu tư chọn được nhà thầu thỏa mãn một cách tốt nhất yêu
cầu của mình.

- Nguyên tắc đảm bảo cơ sở pháp lý, đòi hỏi các bên tham gia đấu thầu phải
chấp hành các qui định của Nhà nước về nội dung, thủ tục đấu thầu và những
cam kết trong hồ sơ dự thầu. Khi các bên tham gia đấu thầu không tuân th
ủ
nguyên tắc này, chủ đầu tư và cơ quan quản lý đầu tư có quyền kiến nghị cấp
có thẩm quyền hủy kết quả đấu thầu.
1.1.4. Vai trò của đấu thầu xây dựng
Lịch sử phát triển và quản lý dự án trong nước và quốc tế đã khẳng
định, đấu thầu là phương pháp có hiệu quả cao nhất thực hiện mục tiêu lựa
chọn được các tổ ch
ức và cá nhân có khả năng thực hiện tốt nhất những công
việc trong chu trình của dự án, đảm bảo cho sự thành công của chủ đầu tư.
Đấu thầu được xem như một phương pháp quản lý dự án có hiệu quả nhất
hiện nay trên cơ sở chống độc quyền, tăng cường khả năng cạnh tranh giữa
các nhà thầu.

12 Đấu thầu không phải là một thủ tục mang tính hình thức mà trên thực tế
là một quy trình tổ chức sản xuất kinh doanh phổ biến trong xây dựng cơ bản.
Đấu thầu là một “mắt xích” quan trọng góp phần nâng cao hiệu quả, giảm
lãng phí, thất thoát, tiêu cực đối với các dự án đầu tư xây dựng. Hiệu quả của
hình thức này đã được khẳng định trên thế giới nói chung và ở Việ
t Nam nói
riêng. Đấu thầu có ý nghĩa quan trọng với không những đối với các chủ thể
tham gia đấu thầu mà còn mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế quốc dân.
1. Đối với chủ đầu tư
- Thông qua đấu thầu, chủ đầu tư sẽ tìm được nhà thầu có khả năng đáp ứng
cao nhất các yêu cầu đề ra của dự án. Bởi vì, trong đấu thầu diễn ra sự cạnh

năng lực của mình trong đấu thầu.
- Thông qua đấu thầu, nhà thầu sẽ tích lũy được nhiều kinh nghiệm cạnh
tranh, tiếp thu được những kiến thức về khoa học công nghệ tiên tiến hiện đại,
có điều kiện để khẳng định mình ở hiện tại và trong tương lai, có cơ hội cạnh
tranh trên thị trường trong nước và quốc tế.
3. Đối với nhà nước
- Thông qua đấu thầu, các cơ quan quản lý nhà nước có đủ thông tin thực tế
và cơ sở khoa học để đánh giá đúng năng lực thực sự của các nhà thầu. Hoạt
động đấu thầu nâng cao. Đấu thầu góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn
vốn và hiệu quả của các dự án, tiết kiệm được ngân sách nhà nước.
- Đấu thầu góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý của Nhà nướ
c về đầu
tư và xây dựng, hạn chế và loại trừ tình trạng thất thoát, lãng phí vốn đầu tư
và các hiện tượng tiêu cực khác trong xây dựng cơ bản.
- Đấu thầu tạo nên sự cạnh tranh lành mạnh trong lĩnh vực xây dựng cơ bản,
thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế hàng hoá trong ngành xây dựng cũng
như trong nền kinh tế quốc dân.
1.2. Khả năng cạnh tranh trong đấu th
ầu xây dựng
1.2.1. Khái niệm, bản chất của cạnh tranh
1. Khái niệm cạnh tranh
Cạnh tranh có nghĩa là cố gắng giành phần hơn, phần thắng về mình
giữa những người, những tổ chức hoạt động nhằm những lợi ích như nhau.
Trong kinh doanh, cạnh tranh có thể được hiểu là sự ganh đua giữa các nhà

14 kinh doanh trên thị trường nhằm chiếm ưu thế trên cùng một đối tượng khách
hàng, sản phẩm nhằm giành thắng lợi về phía mình.