Tên đề tài :
MỘT SỐ BIỆN PHÁP ĐỂ GIẢNG DẠY TÍCH HỢP
GIÁO DỤC DÂN SỐ TRONG BỘ MÔN ĐỊA LÝ
I/ PHẦN MỞ ĐẦU :
1.Lí do chọn đề tài :
Hiện nay, tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục đang
được quan tâm. Thực hiện tích hợp trong dạy học sẽ mang lại rất nhiều
lợi ích cho việc góp phần hình thành, phát triển năng lực hành động,
năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh.
Về bản chất, mỗi môn học là một lĩnh vực tri thức khoa học có
tính liên ngành, bao gồm một hệ thống những kiến thức cơ bản và cần
thiết được kết hợp lại trên cơ sở thành tựu của nhiều ngành khoa học và
kỹ thuật hiện đại. Người ta gọi đây là một hệ thống tri thức khoa học tích
hợp ( kết hợp lại với nhau, hòa nhập vào nhau, lồng ghép vào nhau ).
Tích hợp theo nghĩa chung nhất được hiểu là sự liên kết các thành
phần, các bộ phận khác nhau một cách hòa hợp, tương thích trong một
tổng thể. Dạy học tích hợp được hình thành trên cơ sở của những quan
niệm tích cực về quá trình học tập và quá trình dạy học, thực hiện quan
điểm tích hợp trong giáo dục sẽ góp phần phát triển tư duy tổng hợp,
năng lực giải quyết vấn đề và làm cho việc học tập trở nên có ý nghĩa
hơn đối với học sinh so với việc học và thực hiện các mặt giáo dục một
cách riêng rẽ. Các sự vật, hiện tượng tự nhiên, xã hội vốn không tồn tại
một cách rời rạc, đơn lẻ, chúng là những thể tổng hợp, hoàn chỉnh và có
mối quan hệ chặt chẽ với nhau.
Tích hợp trong xây dựng nội dung môn học là sự kết hợp, tổ chức
các nội dung từ các môn học, các lĩnh vực học tập khác nhau( theo cách
hiểu truyền thống về các môn học từ vài trăm năm nay) thành những
môn học mới hoặc lồng ghép các nội dung mới, cần thiết vào những nội
dung vốn có của môn học.
Các ngành khoa học đã tạo nên sức mạnh tổng hợp cho việc truyền
thụ kiến thức của giáo viên và sự tiếp nhận kiến thức của học sinh một

Trong thực tế giảng dạy, giáo viên chỉ chú trọng việc cung cấp
những kiến thức mới, những phần trọng tâm của bài học chứ chưa chú
trọng lồng ghép những kiến thức cần thiết phải tích hợp. Bởi vì những
kiến thức cần tích hợp chỉ là một đơn vị kiến thức nhỏ trong một bài
học.
Giáo viên coi một đơn vị kiến thức cần phải giảng dạy tích hợp là
nằm trong các bộ môn khác sẽ giảng dạy.
CHƯƠNG 2 : THỰC TRẠNG CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
1.Khái quát phạm vi :
Bộ môn Địa lý vừa nghiên cứu Địa lý tự nhiên vừa có phần kinh tế
- xã hội. Do vậy để học sinh nắm một cách tổng thể những kiến thức tự
nhiên, kinh tế – xã hội, nhất là vấn đề dân số để các em có một nhận
thức nhất định về chiến lược và chính sách phát triển dân số của nước ta
thông qua chương trình Địa lý trung học cơ sở là một điều cần thiết.
2.Thực trạng của đề tài nghiên cứu:
Vấn đề giảng dạy tích hợp giáo dục dân số trong bộ môn Địa lý
không phải là mới, tuy nhiên việc thực hiện chưa được đồng bộ trong
giáo viên và ở các khối lớp làm cho việc chuyển tải các nội dung cần
thiết trong bài học chưa được trọn vẹn.
3.Nguyên nhân của thực trạng:
- HS chưa quan tâm nhiều đến các nội dung mà giáo viên tích hợp
trong giảng dạy, coi đó là phần liên hệ với thực tế chứ không phải là
kiến thức cần thiết.
- Giáo viên chưa xác định được những nội dung cần phải giảng
dạy tích hợp.
- Nội dung kiến thức bài học tương đối nhiều nên giáo viên chỉ
chú trọng đến những kiến thức trọng tâm của bài học.
- Các tài liệu liên quan đến các nội dung cần tích hợp chưa phong
phú.
CHƯƠNG 3 : BIỆN PHÁP, GIẢI PHÁP CHỦ YẾU ĐỂ

- Chuẩn bị về cơ sở vật chất và thiết bị đồ dùng dạy học.
3.3/ Những nội dung về giáo dục dân số cần tích hợp giảng dạy
trong chương trình Địa lý THCS :
Những kiến thức về dân số và giáo dục dân số cung cấp cho học
sinh phần lớn cũng chỉ dừng lại ở chỗ làm cho học sinh nhận thức được
hiện tượng, hiểu một số thuật ngữ, khái niệm cơ bản, rút ra được một số
kết luận đơn giản về hậu quả của sự phát triển dân số. Ví dụ :Tốc độ gia
tăng dân số và hậu quả của nó, tình hình dân số ở các châu lục ( lớp 7),
tình hình dân số ở Việt Nam và ảnh hưởng đối với sự phát triển kinh tế –
xã hội ( lớp 9 )
3.4/ Các hình thức tích hợp giáo dục dân số :
a. Giáo dục dân số qua giảng dạy bài mới trên lớp :
Ví dụ : Bài 1 :Dân số (Lớp 7)
Bài 2 :Sự phân bố dân cư. Các chủng tộc trên thế giới.
Bài 4 :Thực hành Phân tích lược đồ dân số và tháp tuổi.
Bài 10 : Dân số và sức ép dân số tới tài nguyên, môi
trường ở đới nóng.
Thông qua nội dung bài học và các biểu đồ, tháp tuổi học sinh phải
nắm được tình hình gia tăng dân số, sự phân bố dân cư và những tác
động của dân số tới kinh tế – xã hội, mối quan hệ giữa dân số với môi
trường và tài nguyên thiên nhiên.
+ Nội dung địa lý :
- Dân số thế giới và mật độ dân số.
- Sự bùng nổ dân số và tình hình phân bố dân cư.
+ Nội dung tích hợp về giáo dục dân số :
- Cung cấp các khái niệm cơ bản về dân số, mật độ dân số, bùng
nổ dân số.
- Tình hình dân số thế giới phát triển quá nhanh.
+ Cách tiến hành : Giáo viên cho học sinh tìm ra các nội dung :
- Tốc độ tăng dân số ngày càng lớn đặc biệt các châu lục Á, phi,

khoa( hình 1.1 lớp 7, hình 5.1 lớp 9. . .)nếu sử dụng tốt ngoài việc phát
huy tính tích cực học tập của học sinh còn làm cho giờ giảng hấp dẫn
hơn và học sinh chủ động làm việc nhiều hơn, kết hợp thông báo một
lượng thông tin khá rộng.
c. Giáo dục dân số qua các bài thực hành :
Trong chương trình địa lý hiện nay, các bài thực hành các nội
dung giáo dục dân số thường gặp ở các dạng : phân tích số liệu dân số,
phân tích tháp tuổi, lập biểu đồ dân số, viết báo cáo tình hình dân số. .
.Tổ chức thực hiện tốt các bài này sẽ góp phần vào việc củng cố kiến
thức và rèn luyện các kỹ năng, kỹ xảo cần thiết liên quan tới công tác
giáo dục dân số.
Ví dụ Bài 5 Thực hành : Phân tích và so sánh tháp dân số năm
1989 và năm 1999 ( Lớp 9 ).
- Học sinh phân tích được hình dạng của tháp tuổi, cơ cấu dân số
theo độ tuổi và tỉ lệ dân số phụ thuộc.
- Qua đó học sinh nhận xét về sự thay đổi của cơ cấu dân số, giải
thích nguyên nhân, điều quan trọng là học sinh có nhận thức và hành vi
đúng đắn trong lĩnh vực này.
d. Giáo dục dân số qua hoạt động tổ chức ngoại khóa :
Ngoài các hình thức tổ chức trên, hoạt động ngoại khóa cũng là
một điều kiện để giáo dục tích hợp dân số. Nội dung ngoại khóa nên
hướng vào các chủ điểm :
- Tình hình dân số hiện nay trên thế giới, trong từng khu vực, từng
nước. Kinh nghiệm của các quốc gia về việc hạ thấp tỷ lệ gia tăng dân số
tự nhiên( ví dụ như : Việt Nam, Trung Quốc. . .)
- Các hậu quả do dân số phát triển nhanh gây ra trên toàn cầu.
- Tình hình dân số của các địa phương trong cả nước và địa
phương nhà trường đang đóng. Các chủ trương, biện pháp của nhà nước
ta và địa phương ? Hậu quả của việc tăng dân số ? Tình hình ăn ở, học
tập, vui chơi giải trí của các bạn học sinh trong các gia đình đông con ra

Qua đó, giáo viên và học sinh sẽ có trách nhiệm và hành vi đúng
đắn hơn đối với công tác dân số.