A. PHẦN MỞ ĐẦU
I/ Lý do chọn đề tài:
Những năm gần đây, trước yêu cầu cấp thiết của nền kinh tế tri thức đòi
hỏi việc nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực nhằm từng bước
cải tổ và chấn hưng nền giáo dục Quốc gia, đáp ứng và phù hợp với xu thế hội
nhập toàn cầu. Trong đó, định hướng chủ đạo và xuyên suốt của việc nâng cao
chất lượng giáo dục và đào tạo chú trọng phát huy tính tích cực chủ động sáng
tạo, khơi gợi năng lực tự nghiên cứu, lòng say mê, ham hiểu biết và học hỏi của
học sinh. Thông qua sự đổi mới nội dung chương trình giáo dục, đổi mới phương
pháp, phương tiện dạy học nhằm đào tạo ra lớp người năng động, linh hoạt có đủ
năng lực, phẩm chất, trí tuệ và hoàn thiện về nhân cách để đảm đương sứ mệnh
chủ nhân tương lai của đất nước – một đất nước đang trong thời kỳ vươn mình ra
biển rộng, hội nhập vào một sân chơi lớn mà ở đó ngoài việc được đối xử bình
đẳng, được tiếp cận với những tiến bộ của nền kinh tế tri thức, ta còn khẳng định
vị thế phát triển nước ta trên trường Quốc tế bằng lối đi riêng với bản sắc riêng
của dân tộc mình. Đó là vấn đề lớn, những thách thức lớn đặt ra không những cho
các nhà chiến lược, các nhà hoạch định chính sách của Đảng, Nhà nước, Chính
phủ các Bộ, ban, ngành, mà còn đặt ra với mọi công dân Việt Nam.
Dạy học nói chung và dạy học môn Địa lí nói riêng cũng góp phần đáng kể
trong sứ mệnh chung đó. Với suy nghĩ, trăn trở của một giáo viên nhiều năm
giảng dạy môn Địa lí ở trường trung học cơ sở của một Huyện còn gặp nhiều khó
khăn của Tỉnh. Trước hết tôi nhận thấy rằng với bất kỳ một môn học nào, trong
quá trình dạy học, giáo viên phải khơi gợi, kích thích lòng ham muốn học hỏi,
hiểu biết của học sinh bằng cả tấm lòng nhiệt tình, bằng sự khéo léo trong xử lý
tình huống trong nghiệp vụ sư phạm của mình, sẽ hình thành cho học sinh một kĩ
Trường THCS Đống Đa Giáo viên thực hiện
Trường THCS Đống Đa Giáo viên thực hiện :
Ñoàng Thò Myõ Chaâu
Ñoàng Thò Myõ Chaâu
1
Kinh nghi

Ñoàng Thò Myõ Chaâu
Ñoàng Thò Myõ Chaâu
2
Kinh nghi
Kinh nghi
ệm hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
ệm hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
I/Cơ sở lý luận :
1Khái niệm về kĩ năng Địa lí:
- Kĩ năng, kĩ xảo nói chung là phương thức thực hiện một hành động nào
đó, thích hợp với mục đích và những điều kiện hành động. Kĩ năng, kĩ
xảo thực chất là những hành động thực tiễn mà học sinh hoàn thành
được một cách có ý thức trên cơ sở những kiến thức Địa lí.
- Muốn có kĩ năng, kĩ xảo, trước hết học sinh phải có kiến thức và biết
cách vận dụng chúng vào thực tiễn.
- Kĩ năng được lặp đi lặp lại nhiều lần sẽ trở thành kĩ xảo.
- Kĩ năng hoàn thiện được hình thành sau khi đã có kĩ xảo. Kĩ năng hoàn
thiện đòi hỏi ở học sinh kinh nghiệm và một mức độ sáng tạo nhất định
trong hành động.
2/ Đặc điểm môn Địa lí:
- Môn Địa lí trong nhà trường có khả năng bồi dưỡng cho học sinh một
khối lượng kiến thức phong phú về địa lí tự nhiên, địa lí kinh tế - xã hội và những
kĩ năng, kĩ xảo cần thiết trong cuộc sống, đặc biệt là kĩ năng bản đồ mà không
một môn học nào đề cập tới. Vì vậy, để giúp học sinh hiểu, nắm vững các kĩ năng
và kiến thức địa lí trong dạy học Địa lí giáo viên cần đặc biệt coi trọng các vấn đề
sau:
+ Hình thành cho học sinh hệ thống các biểu tượng, khái niệm địa lí, các
mối quan hệ địa lí, nhất là mối quan hệ nhân quả.
+ Phát triển cho học sinh tư duy địa lí đó là tư duy liên hệ tổng hợp xét
đoán dựa trên bản đồ.

quan. Phương pháp vấn đáp cũng là một trong những phương pháp dùng lời được
sử dụng phổ biến hiện nay, trong đó thiên về vấn đáp tái hiện và vấn đáp giải
thích minh họa.Việc sử dụng các phương pháp dùng lời như vậy thực chất là giáo
viên giảng- học sinh nghe, giáo viên ghi bảng- học sinh chép vào vở, giáo viên chỉ
bản đồ- học sinh nhìn theo, giáo viên hỏi- học sinh trả lời.Giáo viên chủ động
truyền đạt một cách rõ ràng, mạch lạc nội dung bài đã được chuẩn bị sẵn, trò thụ
động tiếp thu và ghi nhớ những nội dung mà giáo viên truyền đạt, kết hợp trả lời
câu hỏi giáo viên nêu ra.
Phương pháp trực quan: Việc sử dụng các phương tiện trực quan cũng còn
nhiều khiếm khuyết nên ít có tác dụng phát huy tính tích cực của học sinh.Có thể
Trường THCS Đống Đa Giáo viên thực hiện
Trường THCS Đống Đa Giáo viên thực hiện :
Ñoàng Thò Myõ Chaâu
Ñoàng Thò Myõ Chaâu
4
Kinh nghi
Kinh nghi
ệm hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
ệm hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
nói các phương tiện dạy học của môn Địa lí có vai trò hết sức quan trọng vì đó là
“nguồn kiến thức địa lí”, nhưng hiện nay đại đa số giáo viên địa lí sử dụng các
phương tiện trực quan theo cách của phân tích minh họa, ít chú ý đến vai trò là
nguồn kiến thức của chúng và chưa chú ý đúng mức đến việc cho học sinhtự làm
việc với các phương tiện này. Chính vì vậy, rất nhiều học sinh không biết đọc bản
đồ, không biết khai thác các bảng số liệu…, nói chung kĩ năng địa lí của học sinh
còn yếu.
Trong những năm qua, cùng với việc triển khai cải cách giáo dục, phương
pháp dạy học Địa lí tuy đã có một số cải tiến, chú ý tới việc phát huy tính tích cực
của học sinh trong quá trình tiếp thu kiến thức bằng cách tăng cường hệ thống câu
hỏi có yêu cầu phát triển tư duy, nhưng đó chỉ là những câu hỏi do giáo viên nêu

1.1/ Bản đồ, lược đồ:
Đối với việc dạy học Địa lí, bản đồ là nguồn kiến thức quan trọng và được
coi như quyển sách thứ hai của học sinh. Tổ chức cho học sinh làm việc với bản
đồ giáo viên cần lưu ý hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức trên bản đồ theo
các bước sau:
Đọc tên bản đồ để biết đối tượng địa lí thể hiện trên bản đồ là gì?
Ví dụ:
Bản đồ địa hình thì đối tượng thể hiện trên bản đồ chủ yếu là địa hình ( các
dạng địa hình và sự phân bố của chúng); Bản đồ khí hậu thì đối tượng thể hiện
chủ yếu của bản đồ sẽ là các yếu tố khí hậu ( Nhiệt độ, khí áp, gió, mưa ) hoặc
bản đồ công nghiệp thì đối tượng thể hiện chủ yếu sẽ là các trung tâm và các
ngành công nghiệp.
Đọc bảng chú giải để biết cách người ta thể hiện đối tượng đó trên bản đồ
như thế nào? Bằng các kí hiệu gì? Bằng các màu gì? Bởi các kí hiệu qui ước trên
bản đồ là những biểu trưng của các đối tượng, hiện tượng địa lí trong hiện thực
khách quan. Vì vậy, giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh biết thông qua những
kí hiệu đó mà rút ra nhận xét về tính chất, đặc điểm của các đối tượng địa lí được
thể hiện trên bản đồ.
Dựa vào các kí hiệu, màu sắc trên bản đồ để xác định vị trí của các đối
tượng địa lí.
Trường THCS Đống Đa Giáo viên thực hiện
Trường THCS Đống Đa Giáo viên thực hiện :
Ñoàng Thò Myõ Chaâu
Ñoàng Thò Myõ Chaâu
6
Kinh nghi
Kinh nghi
ệm hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
ệm hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
Dựa vào bản đồ kết hợp với kiến thức địa lí, vận dụng các thao tác tư duy

7
Kinh nghi
Kinh nghi
ệm hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
ệm hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
- Dựa vào các số liệu thống kê đã được trực quan hóa trên biểu đồ, đối
chiếu, so sánh chúng với nhau và rút ra nhận xét về các đối tượng và hiện tượng
địa lí được thể hiện.
Ví dụ 2:
Khi dạy Bài 21: Thực hành: Phân tích biểu đồ nhiệt độ, lượng mưa (Lớp 6).
Bài tập 1: Phân tích biểu đồ nhiệt độ lượng mưa của Hà Nội(Hình 55-
SGK/65).
- Tên biểu đồ: biểu đồ nhiệt độ lượng mưa của Hà Nội.
- Các đại lượng được thể hiện trên biểu đồ là nhiệt độ và lượng mưa của
Hà Nội qua các tháng trong năm. Nhiệt độ được thể hiện bằng đường đồ thị,
lượng mưa được thể hiện bằng hình cột. Trị số của nhiệt độ được tính bằng (
o
C),
lượng mưa được tính bằng (
mm
).
- Dựa vào đường đồ thị thể hiện nhiệt độ và các cột thể hiện lượng mưa của
Hà Nội có sự chênh lệch của các tháng trong năm. Có tháng nhiệt độ cao
(tháng 7) có tháng nhiệt độ thấp (tháng 1), có tháng mưa nhiều (tháng 8), có tháng
mưa ít (tháng 12). Sự chênh lệch về nhiệt độ và lượng mưa giữa các tháng cao
nhất và thấp nhất tương đối lớn (về nhiệt độ chênh lệch nhau khoảng 12
o
C, về
lượng mưa chênh lệch nhau khoảng 280
mm

khói bụi mù mịt, hệ thống nước thải đổ ra sông.
- Dựa vào các đặc điểm đó để giải thích các hoạt động công nghiệp có ảnh
hưởng tới môi trường địa lí như thế nào? (gây ô nhiễm môi trường, biện pháp
khắc phục).
1.4/ Bảng số liệu:
Khi hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức từ các bảng số liệu thống kê
(hoặc các số liệu riêng lẻ). Cần chú ý học sinh:
- Không bỏ sót số liệu nào.
- Phân tích các số liệu tổng quát trước khi đi vào số liệu cụ thể.
- Tìm các trị số lớn nhất, nhỏ nhất, trung bình.
- Xác lập mối quan hệ giữa các số liệu, so sánh đối chiếu các số liệu theo
cột, theo hàng để rút ra nhận xét.
- Đặt ra các câu hỏi để giải đáp trong khi phân tích, tổng hợp các số liệu
nhằm tìm ra kiến thức mới.
Ví dụ 4:
Trường THCS Đống Đa Giáo viên thực hiện
Trường THCS Đống Đa Giáo viên thực hiện :
Ñoàng Thò Myõ Chaâu
Ñoàng Thò Myõ Chaâu
9
Kinh nghi
Kinh nghi
ệm hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
ệm hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
Phân tích bảng số liệu (Bài 27: Thực hành: Kinh tế biển của Bắc Trung Bộ
và Duyên hải Nam Trung Bộ-Lớp 9).
Sản lượng thủy sản ở Bắc Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ năm
2002 (Nghìn tấn).
Bắc Trung Bộ Duyên Hải Nam Trung Bộ
Nuôi trồng 38,8 27,6

Nội dung: Bài được thể hiện qua hai kênh chữ và kênh hình.
- Kênh hình trong bài gồm có:
+Lược đồ những yếu tố gây biến động thời tiết ở đới ôn hòa (Hình 13.1)
+ Ba ảnh: * Rừng lá rộng ở Tây Âu (Hình 13.2)
* Rừng lá kim ở Liên bang Nga (Hình13.3)
* Rừng cây bụi gai ven Địa Trung Hải (Hình 13.4)
+ Ba biểu đồ khí hậu bên cạnh ba kiểu rừng.
Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh thu thập thông tin qua bài viết, tranh
ảnh, lược đồ để trả lời các câu hỏi trong bài và rút ra các kết luận về:
- Đặc điểm thời thiết bốn mùa và sự thay đổi quang cảnh thiên nhiên theo
mùa ở đới ôn hòa.
- Sự đa dạng của môi trường đới ôn hòa (nhiều loại môi trường).
- Mối quan hệ giữa chế độ nhiệt, mưa với các loại rừng ở đới ôn hòa.
Thông qua hoạt động thu thập, xử lí thông tin để khai thác lĩnh hội kiến
thức học sinh sẽ có được phương pháp học tập, biết cách thu thập và xử lí thông
tin từ các nguồn tài liệu khác, từ đó hình thành năng lực tự học.
3/ Tổ chức hoạt động của học sinh theo những hình thức học tập khác
nhau.
Để có thể tích cực hóa hoạt động học tập(TCHHĐHT) của học sinh, ngoài
hình thức tổ chức học tập tập trung theo lớp như hiện nay, nên tổ chức cho học
sinh học tập cá nhân và học tập theo nhóm ngay tại lớp.
3.1/ Hình thức học tập cá nhân.
Dạy học theo định hướng TCHHĐHT của học sinh đòi hỏi có sự cố gắng
về trí tuệ và nghị lực cao của mỗi học sinh trong quá trình tự lực giành lấy kiến
thức mới. Do đó, hình thức tự học tập cá nhân là hình thức học tập cơ bản nhất vì
nó tạo điều kiện cho mỗi học sinh trong lớp được tự nghĩ, tự làm việc một cách
Trường THCS Đống Đa Giáo viên thực hiện
Trường THCS Đống Đa Giáo viên thực hiện :
Ñoàng Thò Myõ Chaâu
Ñoàng Thò Myõ Chaâu

+ Làm việc chung cả lớp:
* Giáo viên nêu vấn đề xác định nhiệm vụ nhận thức.
Trường THCS Đống Đa Giáo viên thực hiện
Trường THCS Đống Đa Giáo viên thực hiện :
Ñoàng Thò Myõ Chaâu
Ñoàng Thò Myõ Chaâu
12
Kinh nghi
Kinh nghi
ệm hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
ệm hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
* Chia nhóm giao nhiệm vụ cho các nhóm.
* Hướng dẫn , gợi ý (cách làm việc theo nhóm, các vấn đề cần lưu ý
khi trả lời câu hỏi, hoàn thành các bài tập, ).
+ Làm việc theo nhóm.
* Phân công trong nhóm (cử nhóm trưởng, thư ký của nhóm), phân
công việc cho từng thành viên trong nhóm.
* Từng cá nhân làm việc độc lập.
* Trao đổi, thảo luận trong nhóm và cùng nhau hoàn thiện nhiệm vụ
của nhóm.
* Cử đại diện trình bày kết quả làm việc của nhóm(không nhất thiết
là nhóm trưởng hay thư ký, mà có thể là một thành viên của nhóm đại
diện trình bày kết quả làm việc của nhóm).
+ Làm việc chung cả lớp(thảo luận, tổng kết trước toàn lớp).
* Đại diện một vài nhóm báo các kết quả làm việc.
* Thảo luận chung(các nhóm nhận xét, đóng góp ý kiến và bổ sung
cho nhau).
* Giáo viên tổng kết và chuẩn xác kiển thức.
* Sau cùng giáo viên nên có nhận xét ngắn gọn về tình hình làm việc
của các nhóm để kịp thời động viên khuyến khích các nhóm làm việc tốt

+ Chia nhóm : Lớp chia làm 8 nhóm, mỗi nhóm 4 học sinh(2 nhóm 5 học
sinh) giao nhiệm vụ và phát phiếu học tập cho mỗi nhóm.
* 4 nhóm phân tích hiện tượng ngày đêm dài ngắn trong ngày 22/6.
* 4 nhóm phân tích hiện tượng ngày đêm dài ngắn trong ngày 22/12.
+ Hướng dẫn gợi ý:
* Câu 1: Khi trả lời câu 1 cần nhớ lại kiến thức đã học về hình dáng
Trái Đất để hiểu được vì sao Trái Đất có đường phân chia sáng tối(ST)
Quan sát hình 24(SGK/28), nhận xét về độ nghiêng của đường phân
chia (ST) và đường biểu diễn trục Trái Đất (BN) so với mặt phẳng quĩ đạo.
Từ đó giải thích vì sao hai đường này không trùng nhau.
* Câu 2: Cần liên hệ với kiến thức đã học ở bài trước xem ngày 22/6
(hoặc ngày 22/12), là mùa nóng hay mùa lạnh của nửa cầu nào? Nửa cầu
nào có ngày dài hơn đêm hay đêm dài hơn ngày.
Trường THCS Đống Đa Giáo viên thực hiện
Trường THCS Đống Đa Giáo viên thực hiện :
Ñoàng Thò Myõ Chaâu
Ñoàng Thò Myõ Chaâu
14
Kinh nghi
Kinh nghi
ệm hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
ệm hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
* Câu 3: Muốn biết nơi nào trên Trái Đất có độ dài của ngày và
đêm bằng nhau, cần so sánh độ dài của ngày và đêm ở xích đạo với độ dài
của ngày và đêm ở các vĩ tuyến 23
0
27
/
và 66
0

Ñoàng Thò Myõ Chaâu
Ñoàng Thò Myõ Chaâu
15
Kinh nghi
Kinh nghi
ệm hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
ệm hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
- Giáo viên tích cực nghiên cứu, suy nghĩ, tìm ra những phương pháp phù
hợp với nội dung từng bài, từng phần, từng loại kiến thức.
- Trình độ chuyên môn nghiệp vụ ngày một nâng cao.
2/ Đối với học sinh:
- Phát huy được tính tích cực sáng tạo, bồi dưỡng phương pháp tự học cho
người học, bỏ được thói quen học thụ động, ghi nhớ.
- Học sinh ngoài việc tự học còn biết trao đổi thảo luận với bạn trong
nhóm, trên lớp, đề xuất ý kiến.
*Kết quả khảo sát cụ thể như sau:
C/
Kết luận:
Việc
đổi mới
phương pháp
dạy học nói
chung, phương pháp dạy Địa lí nói riêng là một yêu cầu cần thiết và cấp bách,
nhưng quan trọng hơn là việc áp dụng phương pháp dạy học và hình thức tổ chức
dạy học đó như thế nào để đạt kết quả cao trong dạy và học. Vì vậy, đối với
những đối tượng học sinh mà người giáo viên cần phải vận dụng linh hoạt, có
hiệu quả các phương pháp đặc trưng của bộ môn, để thực hiện quá trình dạy học
đạt kết quả cao.
Qua kinh nghiệm bản thân tôi thấy rằng áp dụng phương pháp dạy học mới
đôi lúc vẫn còn khó khăn nhưng không phải là không làm được, chỉ cần người

Người thực hiện
Ñoàng Thò Myõ Chaâu
MỤC LỤC
Trang
A/ PHẦN MỞ ĐẦU………………………………………… ……1
I/ Lý do chọn đề tài……………………………………… …… 1
II/ Mục đích nghiên cứu……………………… 1
III/ Đối tượng và khách thể nghiên cứu………………….… 2
IV/Giới hạn và phạm vi nghiên cứu của đề tài………… ……….2
V/ Phương pháp nghiên cứu………………………… …………2
B/ PHẦN NỘI DUNG………………………………… ………….2
I/Cơ sở lý luận……………………………………….………… 2
II/Thực trạng dạy học Địa lí ở Trường THCS……….………… 2
III/ Một số biện pháp……………………………….….…………4
IV/ Kết quả đạt được……………………………………… 10
C/ PHẦN KẾT LUẬN……………………………… ……… 11

Trường THCS Đống Đa Giáo viên thực hiện
Trường THCS Đống Đa Giáo viên thực hiện :
Ñoàng Thò Myõ Chaâu
Ñoàng Thò Myõ Chaâu
17
Kinh nghi
Kinh nghi
ệm hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
ệm hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS

TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trường THCS Đống Đa Giáo viên thực hiện
Trường THCS Đống Đa Giáo viên thực hiện :

Kinh nghi
ệm hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
ệm hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
NHẬN XÉT VÀ ĐÁNH GIÁ
Trường THCS Đống Đa Giáo viên thực hiện
Trường THCS Đống Đa Giáo viên thực hiện :
Ñoàng Thò Myõ Chaâu
Ñoàng Thò Myõ Chaâu
20
Kinh nghi
Kinh nghi
ệm hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
ệm hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS