Phân tích nghệ thuật tả cảnh tả người của
Nguyễn Du trong Truyện Kiều

Phan tich nghe thuat ta canh ta nguoi cua Nguyen Du trong Truyen Kieu – Đề bài: Phân tích nghệ
thuật tả cảnh, tả người của Nguyễn Du trong Truyện Kiều. Lấy hai đoạn trích Chị em Thúy Kiều
và Cảnh ngày xuân để chứng minh.Về nội dung tư tưởng của Truyện Kiều thì có nhiều ý kiến đánh giá khác nhau, nhưng về nghệ thuật thì
xưa nay mọi người đều thống nhất là đạt tơi mức tuyệt diệu.

Người ta khen bút pháp nghệ thuật quán triệt từ đầu đến cuối truyện, khen lối phục bút của Nguyễn Du.
Người ta khen đủ loại văn của Nguyễn Du, từ tự sự, đối thoại đến tả cảnh, tả người, lối nào ra lối ấy, mà
bao giò cũng tự nhiên, gãy gọn, thấu tình đạt lí, sinh động như cuộc sống muôn màu nhưng lại thực hơn
cả hiện thực.
ágsgsgdgsdgsdgd Bút pháp tả cảnh, tả người của Nguyễn Du cũng vẫn theo truyền thông có sẵn trong văn chương như ước
lệ hoặc tả cảnh ngụ tình. Cảnh xen vào tâm trạng con người là để làm nồi bật tâm trạng. Nhiều khi tác giả
không trực tiếp tả tâm trạng nhân vật mà thông qua miêu tả cảnh vật để gợi lên tâm trạng. Tơ liễu bóng
chiều thướt tha là nỗi vấn vương trong lòng Thúy Kiều và Kim Trọng ở buổi đầu gặp gỡ. Cảnh trời đất tối
sầm. Đùng đùng gió giục mây vần là tâm trạng đau khổ, hãi hùng của Thúy Kiều lúc bị bắt buộc rời bỏ
những người thân yêu, rời bỏ quãng đời êm đềm, trong sáng để dấn thân vào quàng đời gió bụi. Cùng một
vầng trăng diễn tả không biết bao nhiêu tâm trạng. Trăng đêm Thúy Kiều gặp gỡ, thề nguyền với Kim
Trọng ở vườn Thúy tròn đầy, đẹp đẽ: Vầng trăng vằng vặc giữa trời. Trăng hiu quạnh đêm chia tay với
Thúc Sinh : Vầng trăng ai xẻ làm đôi, Nửa in gối chiếc, nửa soi dặm trường. Trăng vô hồn, nhạt nhẽo
chốn lầu xanh : Lần thâu gió mát trăng thanh. Trăng lạnh lẽo, hãi hùng trong đêm Kiều trốn khỏi nhà
Hoạn Thư …

Cảnh vật trong Truyện Kiều cũng là một “nhân – vật” luôn luôn hiện diện, một nhân vật im lặng nhưng

Dập dìu tài tử giai nhân,
Ngựa xe như nước áo quần như nêm…

Hoà giừa dòng người đông đúc ấy, ba chị em Thuý Kiều cùng nhau thưởng ngoạn cảnh đẹp thiên nhiên
và tâm hồn cũng phơi phới niềm vui.
Nhưng nói như Nguyễn Du: Ngày vui ngắn chẳng tày gang. Ánh thiều quang rực rỡ của ngày xuân nhanh
chóng lụi tàn, nhường chỗ cho bóng tà dương:

Tà tà bóng ngả về tây,
Chị em thơ thẩn đan tay ra về.
Bước dần theo ngọn tiểu khê,
Lần xem phong cảnh có bề thanh thanh.
Nao nao dòng nước uốn quanh,
Dịp cầu nho nhỏ cuối ghềnh bắc ngang.

Đọc kĩ, chúng ta sẽ nhận ra một điều là bức tranh mùa xuân mà Nguyễn Du miêu tả không đơn thuần chỉ
là cảnh thực mà còn là bức tranh tâm cảnh được nhìn qua đôi mắt đầy tâm trạng của Thúy Kiều.

Đang sống trong chăn ấm đệm êm: Êm đềm trướng rủ màn che, lần đầu tiên chị em Thúy Kiều làm một
cuộc viễn du nhân tiết Thanh minh. Tất nhiên, mọi điều đối với Thúy Kiều đều mới lạ. Từ cảnh: Gần xa
nô nức yến anh…, đến cảnh: Dập dìu tài tử giai nhân, Ngựa xe như nước áo quần như nêm… đều mang
lại cho nàng cảm giác ngỡ ngàng, thích thú và tâm hồn người con gái mới bước vào tuổi cài trâm (cập kê)
cũng háo hức, xốn xang.

Nhưng phút vui không dài. Lúc hoàng hôn, khách du xuân đã thưa vắng và nắng đã nhạt nhòa thì Thúy
Kiều lại rơi vào trạng thái bâng khuâng khó tả trước cảnh: Nao nao dòng nước uốn quanh, Dịp cầu nho
nhỏ cuối ghềnh bác ngang. Có một cái gì đó u uẩn, kì bí dẫn dắt bước chân nàng đến với điềm báo trước
số mệnh đoạn trường. Đó là mả Đạm Tiên – một kĩ nữ Nổi danh tài sắc một thời. Ngôi mả ấy giờ đây chỉ
là: Sè sè nấm đất bên đường, Rầu rầu ngọn cỏ nửa vàng nửa xanh, không ai thăm viếng, lạnh lẽo khói
nhang. Cũng chính tại chỗ này, Thúy Kiều đã nghe Vương Quan kể về Đạm Tiên và số kiếp người con


Nàng chán chường, nhục nhã, túi thân, tủi phận khi phải sông đời kĩ nừ chốn thanh lâu… Bao nhiêu diễn
biến phức tạp trong tâm trạng người thiếu nữ ấy suốt mười lăm năm, qua bao nhiêu cảnh ngộ khác nhau
đều được Nguyễn Du miêu tả cặn kẽ, thấu đáo, khiến người đọc như trông thấy Thúy Kiều trước mắt, như
cảm thấy trái tim mình cùng đập một nhịp với trái tim người con gái tài hoa bạc mệnh, cùng nàng đau
khổ, giận hờn, xót xa, mong ước…

Trong đoạn trích Chị em Thúy Kiều, Nguyễn Du đã khai thác triệt để ưu thế của nghệ thuật ước lệ. Điều
đó thể hiện tình cảm yêu mến, trân trọng của ồng đối với Thúy Kiều, Thúy Vân, hai cô gái xinh đẹp xứng
đáng với cách gọi có tính chất tôn vinh: Tố Nga.

Có thể nói Nguyễn Du đã dồn hết tâm huyết và tài năng của mình vào ngọn bút để làm nổi bật thần thái
trong chân dung của hai chị em Thúy Kiều, mà bước đầu ông đã đánh giá khái quát:

Mai cốt cách tuyết tinh thần,
Mỗi người một vẻ mười phân vẹn mười.

Nhà thơ lấy những nét đẹp trong thiên nhiên để so sánh với vẻ đẹp của con người. Ở các nhà thơ khác,
nếu tả theo công thức này thi nhân vật thường trở nên chung chung, mờ nhạt, nhưng vào tay Nguyễn Du,
nó lại biến hóa khôn lường, đầy tài hoa, sáng tạo.

Chúng ta có thể tưởng tượng ra hình dáng của Thúy Kiều, Thúy Vân thanh tú, yểu điệu (mai cốt cách),
tâm hồn trong trắng như sương, như tuyết (tuyết tinh thần). Rõ ràng, họ là con nhà nề nếp gia phong,
được thụ hưởng một nền giáo dục đầy đủ và nghiêm cẩn.

Dụng ý, dụng công của nhà thơ thể hiện khá rõ qua cách lựa chọn hình ảnh và từ ngữ miêu tả. Ngay ca
việc tại sao ông lại không tả Thúy Kiều trước mà lại tả Thúy Vân trước cũng là điều để người đọc suy
ngẫm.

Thúy Vân hiện lên với dang dấp đài các, kiêu sa của một tiểu thư dòng dõi con nhà:

là điểm sinh động nhất, cuốn hút nhất trên gương mặt người đẹp:

Làn thu thủy nét xuân sơn,
Hoa ghen thua thắm liễu hờn kém xanh.

Vẫn là những hình ảnh ước lệ nhưng không sáo mòn. Ngược lại, dường như không còn gì hợp hơn để tả
đôi mắt long lanh như nước hồ mùa thu, nét mày thanh tú như dáng núi mùa xuân của Thúy Kiều. Quả là
đôi mắt mà ai trông thấy một lần, chắc chẳng thể nào quên.

Sắc đẹp của Thúy Kiều khiến hoa phải ghen, liễu phải hờn. Theo quy luật, trên đời này phàm cái gì tốt
đẹp đều khó mà giữ được bền lâu. Thúy Kiều đẹp đến mức khòng ai có thể so sánh nổi:

Một hai nghiêng nước nghiêng thành,
Sắc đành đòi một tài dành họa hai.

Trong khi tả Thúy Kiều, Nguyễn Du đã hé lộ một dự cảm bất an về cuộc đời nàng, Kiều ắt sẽ bị người đời
ghen ghét và đố kị.
Ngoài sắc đẹp hiếm cố như vậy, Kiều còn là một cô gái đa tài, nhất là tài chơi đàn đạt đến mức tuyệt kĩ:

Thông minh vốn sẵn tính trời,
Pha nghề thỉ họa đủ mùi ca ngâm.
Cung thương làu bậc ngũ âm,
Nghề riêng ăn đứt hồ cầm một trương.

Cũng theo Nguyễn Du thì Chữ tài liền với chữ tai một vẩn: Thế mà Thúy Kiều lại có nhiều tài đến như
vậy, hổi làm sao đời nàng chẳng truân chuyên?
Thúy Kiều linh cảm tương lai của mình sẽ đầy sóng gió. Điều đáng lo ngại ấy thấm đẫm trong từng nốt
nhạc, từng câu chữ của thiên bạc mệnh mà Kiều đã soạn riêng cho mình:

Khúc nhà tay lựa nên chương,