BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC
LÊ THỊ NHUNG NGHIÊN CỨU SỰ PHÁT TRIỂN CỦA NGÀNH
NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM TỪ SAU ĐỔI MỚI ĐẾN NAY KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC SƠN LA, NĂM 2014
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC Em xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn chân thành đến cô giáo hướng
dẫn khóa luận TS. Đỗ Thúy Mùi đã tận tình chỉ bảo giúp đỡ em nghiên cứu và
hoàn thành khóa luận này.
Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Ban Giám hiệu trường Đại học Tây
Bắc, phòng Quản lí khoa học, phòng Đào tạo, Thư viện trường Đại học Tây Bắc,
các thầy cô trong khoa Sử - Địa, cùng các phòng chức năng đã giúp đỡ em.
Khóa luận hoàn thành sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, em rất mong
nhận được sự giúp đỡ, đóng góp của các thầy cô cùng các độc giả để khóa luận
được hoàn thiện hơn.
Em xin trân trọng cảm ơn!
Sơn La, tháng 5 năm 2014
TÁC GIẢ
Lê Thị Nhung
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
1. Lí do chọn đề tài 1
2. Mục tiêu, nhiệm vụ, giới hạn của đề tài 2
2.1. Mục tiêu 2
2.2. Nhiệm vụ 2
2.3. Giới hạn của khóa luận 2
3. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2
4. Phƣơng pháp nghiên cứu 4
4.1. Phương pháp thu thập tài liệu 4
4.2. Phương pháp phân tích số liệu thống kê 4
4.3. Phương pháp so sánh 5
KẾT LUẬN 52
TÀI LIỆU THAM KHẢO 54
DANH MỤC VIẾT TẮT STT
Chữ viết tắt
Đọc là
1
FAO (Food and Agriculture Organization)
Tổ chức lương thực và nông nghiệp. DANH BẢNG BIỂU
STT
Số bảng
Tên bảng
Trang
1
Bảng 1.1
Hiện trạng sử dụng đất ở Việt Nam năm 2010
9
2
Bảng 1.2
Cơ cấu lao động phân theo ngành kinh tế
giai đoạn 1995 – 2010
16
3
Bảng 2.1
giai đoạn 1995 – 2010
31
10
Bảng 2.8
Diện tích và sản lượng cây màu lương thực
giai đoạn 1990 – 2009
32
11
Bảng 2.9
Giá trị sản xuất và tốc độ tăng trưởng của cây công
nghiệp giai đoạn 1995 – 2010
34
12
Bảng 2.10
Sản lượng một số cây công nghiệp
giai đoạn 1995 – 2010
36
13
Bảng 2.11
Cơ cấu giá trị sản xuất ngành chăn nuôi phân theo
nhóm vật nuôi và các loại sản phẩm
41
14
Bảng 2.12
Số lượng đàn gia súc, gia cầm
giai đoạn 1995 – 2010
42
15
Bảng 2.13
Số lượng và cơ cấu đàn trâu phân theo vùng
con người, đảm bảo nguồn nguyên liệu cho các ngành công nghiệp sản xuất
hàng tiêu dùng và công nghiệp chế biến lương thực, thực phẩm mà còn sản xuất
ra những mặt hàng có giá trị xuất khẩu, tăng thêm nguồn thu ngoại tệ. Hiện tại
cũng như trong tương lai, nông nghiệp vẫn đóng vai trò quan trọng trong chiến
lược phát triển của xã hội loài người, không ngành nào có thể thay thế được.
Việt Nam là nước có nền kinh tế chủ yếu là sản xuất nông nghiệp. Hiện
nay, có 70% dân số, 57% lao động sinh sống và làm việc ở khu vực nông thôn.
Bước vào thời kì đổi mới, nhờ có những chính sách phù hợp và sự tiến bộ trong
sản xuất, nền nông nghiệp nước ta phát triển không ngừng. Sau giải phóng miền
Nam, nước ta lâm vào tình trạng thiếu lương thực nghiêm trọng. Nhưng trong
khoảng từ năm 1989 đến nay, ngành nông nghiệp Việt Nam không chỉ đáp ứng
đủ nhu cầu tiêu dùng trong nước, mà còn có nhiều mặt hàng xuất khẩu đem lại
giá trị kinh tế lớn. Việt Nam còn là một trong ba nước đứng đầu thế giới về xuất
khẩu gạo. Ngoài ra, nước ta còn xuất khẩu nhiều loại nông phẩm nhiệt đới như
cao su, hồ tiêu, cà phê, điều… Ngành nông nghiệp phát triển góp phần ổn định
nền kinh tế của đất nước, khẳng định được vị thế của Việt Nam trên thị trường
quốc tế.
Bên cạnh đó, ngành nông nghiệp nước ta cũng gặp không ít những khó
khăn và thách thức như bão lũ, mất mùa, sâu bệnh, hạn hán. Sản xuất nông
nghiệp đã và đang có dấu hiệu gây tác động tiêu cực đến môi trường như mất đa
dạng sinh học, suy thoái tài nguyên thiên nhiên, ô nhiễm môi trường… đe dọa
đến tính bền vững của tăng trưởng. Chi phí sản xuất ngày càng cao làm giảm
khả năng cạnh tranh của nông nghiệp Việt Nam trên trường quốc tế. Mặc dù
vậy, nhờ những chính sách đổi mới của Nhà nước như Khoán 10, 100 ngành
2
nông nghiệp nước ta đã có những bước tiến mới trong sản xuất, đạt được những
thành tựu nhất định trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Với mong muốn hiểu biết thêm về sự phát triển của ngành nông nghiệp
Việt Nam từ sau đổi mới đến nay, em lựa chọn nghiên cứu đề tài: ‘‘Nghiên cứu
nông nghiệp. Trong những năm gần đây, một số tác giả lại quan tâm nghiên cứu
đến những ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến ngành nông nghiệp. Có thể nói,
các công trình nghiên cứu về ngành nông nghiệp ngày càng phong phú và toàn
diện hơn. Một số công trình tiêu biểu như:
- Địa lí kinh tế - xã hội địa cương của PGS.TS. Nguyễn Minh Tuệ chủ
biên, Nxb Đại học sư phạm Hà Nội, năm 2005 đã đề cập đến các vấn đề lý luận
chung về ngành nông nghiệp như: vai trò, đặc điểm, các nhân tố ảnh hưởng đến
ngành nông nghiệp. Tác giả cũng đã phân tích rõ sự phát triển và phân bố ngành
nông nghiệp trên thế giới.
- Địa lí kinh tế - xã hội Việt Nam của GS.TS. Đỗ Thị Minh Đức chủ biên,
Địa lí các vùng kinh tế của PGS.TS. Nguyễn Minh Tuệ chủ biên, Địa lí kinh tế
xã hội Việt Nam, Địa lí các tỉnh và thành phố Việt Nam của GS.TS. Lê Thông
cũng đã đề cập đến sự phát triển của ngành nông nghiệp Việt Nam, của các tỉnh
thành trên cả nước. Những vấn đề mà tác giả đề cập giúp cho tác giả có cái nhìn
khái quát về sự phát triển của ngành nông nghiệp Việt Nam.
- Giáo trình Kinh tế nông nghiệp của tác giả Nguyễn Thế Nhã, Vũ Đình
Thắng và Kinh tế nông nghiệp của Phạm Đình Vân, Đỗ Thị Kim Chung cũng đã
đề cập đến những vấn đề lý luận chung về ngành nông nghiệp như đặc điểm, các
nguồn lực phát triển nông nghiệp, lý thuyết cung cầu trong nông nghiệp. Trong
các giáo trình này, các tác giả cũng đã đề cập đến những vấn đề có tính thời sự
như vấn đề phát triển bền vững.
- Kinh tế học nông nghiệp bền vững của tác giả Đặng Phi Hổ, NXB
Phương Đông, năm 2008 đã đưa ra phương hướng tiếp cận mới trong đánh giá
phát triển sản xuất nông nghiệp theo phương pháp định lượng trên nền tảng lí
thuyết kinh tế học.
- Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp của tác giả Đặng Văn Phan, NXB Giáo
dục Việt Nam, năm 2008, đã đề cập đến các vấn đề lí luận và thực tiễn của tổ
chức lãnh thổ nông nghiệp như: khái niệm, các nhân tố ảnh hưởng và các hình
4
5
4.3. Phương pháp so sánh
Trong khi nghiên cứu sự phát triển của ngành nông nghiệp Việt Nam từ
sau đổi mới đến nay, tác giả đều phân tích, so sánh sự thay đổi của ngành nông
nghiệp Việt Nam, qua các năm nền nông nghiệp Việt Nam có sự thay đổi như
thế nào. Trên cơ sở những so sánh đối chiếu đó để có những kết luận chính xác
và có những nhận định về sự chuyển biến của ngành nông nghiệp Việt Nam từ
sau đổi mới đến nay.
4.4. Phương pháp biểu đồ, bản đồ
Đây là phương pháp rất đặc trưng cho các nghiên cứu địa lý nói chung và
địa lý vùng nói riêng trong quá trình phát triển của ngành nông nghiệp từ sau đổi
mới đến nay. Trên cơ sở các số liệu và kết quả nghiên cứu thể hiện trên biểu đồ
như: biểu đồ tốc độ tăng trưởng GDP của ngành nông nghiệp giai đoạn 2003 –
2009 nhằm mục đích thể hiện rõ hơn thực trạng phát triển của ngành nông
nghiệp qua các năm có sự thay đổi khác nhau giữa các năm.
5. Đóng góp của khóa luận
Đề tài hoàn thành có một số đóng góp sau đây:
Đề tài đã tổng quan được những điều kiện thuận lợi và khó khăn đối với
sự phát triển của ngành nông nghiệp Việt Nam.
Đề tài đã đưa ra những kết quả đạt được của ngành nông nghiệp Việt Nam
từ sau đổi mới đến nay.
Đề tài là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, giáo viên ngành
địa lí và những ai quan tâm đến sự phát triển của ngành nông nghiệp Việt Nam.
6. Cấu trúc của khóa luận
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, mục lục và danh mục tài liệu tham
khảo đề tài gồm có hai chương:
Chương 1: Những thuận lợi và khó khăn đối với sự phát triển của ngành
nông nghiệp Việt Nam;
Chương 2: Thực trạng phát triển của ngành nông nghiệp Việt Nam từ sau
đổi mới đến nay.
nghiệp, đồng thời có ảnh hưởng lớn đến năng suất cây trồng, vật nuôi. Từ những
7
đặc điểm đó có thể thấy sự phát triển và phân bố của ngành này phụ thuộc nhiều
vào điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên.
1.2.1. Địa hình
Việt Nam có dạng địa hình khá phức tạp, 3/4 diện tích là đồi núi, 1/4 diện
tích là đồng bằng. Điều này ảnh hưởng đến quy mô sản xuất và phân bố ngành
nông nghiệp của nước ta.
Miền núi chiếm 3/4 diện tích lãnh thổ thuận lợi trồng các loại cây công
nghiệp, cây thực phẩm, chăn nuôi đại gia súc. Ở Đồng bằng thuận lợi trồng các
cây lương thực, thực phẩm, cây công nghiệp ngắn ngày, chăn nuôi tiểu gia súc
và gia cầm.
Ở miền núi và cao nguyên nước ta có diện tích rộng lớn, có nhiều cao
nguyên tương đối bằng phẳng, có thể hình thành các vùng chuyên canh cây công
nghiệp với quy mô lớn. Nhiều cao nguyên rộng lớn như cao nguyên Mộc Châu
(Sơn La), cao nguyên Đức Trọng (Lâm Đồng), có thể phát triển các vùng
chuyên canh cây công nghiệp, chăn nuôi bò sữa với quy mô lớn.
Ở vùng đồng bằng, tuy diện tích không rộng (chỉ chiếm 1/4 diện tích lãnh
thổ) nhưng lại tập trung thành hai vùng đồng bằng rộng lớn, đó là Đồng bằng
sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long. Đất đai màu mỡ, hai vùng đồng bằng
này đã trở thành vựa lúa lớn nhất của cả nước, giúp cho nước ta giải quyết được
nạn đói lương thực kéo dài, đưa đất nước ta trở thành nước xuất khẩu gạo lớn
trên thế giới.
Dạng địa hình đồng bằng thuận lợi cho phát triển nền nông nghiệp hàng
hóa với sản phẩm đa dạng, đặc biệt là cây lương thực thực phẩm nhiệt đới đáp
ứng đủ nhu cầu trong nước và xuất khẩu. Ngoài ra, còn dễ dàng phát triển các
vùng chuyên canh kết hợp với các ngành công nghiệp và dịch vụ.
Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên là nhân tố quan trọng quyết
định đến sự phân bố và phát triển của ngành nông nghiệp. Tuy nhiên, bên cạnh
phát triển cây công nghiệp và cây ăn quả. Đất đen (macgalit) phát triển trên đá
bazơ thường gặp ở các thung lũng đá vôi phân bố nhiều ở vùng miền núi phía
Bắc. Tuy diện tích không nhiều nhưng loại đất này rất thích hợp với cây công
nghiệp có giá trị (quế, chè, thuốc lá…).
9
Đất bazan được tập trung chủ yếu ở Tây Nguyên, một phần ở Đông Nam
Bộ và một phần ở Phủ Quỳ (Nghệ An) đến Vĩnh Linh, Gio Linh, Cam Lệ
(Quảng Trị). Riêng ở Đông Nam Bộ và Tây Nguyên có khoảng 2 triệu ha. Đây
là loại đất rất thuận lợi cho việc trồng cây công nghiệp đặc biệt là cao su, cà phê
trên quy mô lớn. Đất cát, cát pha ven biển thuận lợi trồng được các loại hoa
màu, các cây công nghiệp như lạc, thuốc lá…
Ở các châu thổ và dọc theo các thung lũng, đất phù sa chiếm ưu thế. Hai
đồng bằng rộng lớn đồng thời cũng là hai vựa lúa lớn nhất của nước ta có nhiều
diện tích phù sa. Loại đất này có khoảng trên 3 triệu ha, chiếm 9,5% diện tích cả
nước. Đây là loại đất tốt, hàm lượng dinh dưỡng cao, có độ PH trung tính, rất
thích hợp cho việc trồng lúa nước [8].
Ngoài đất phù sa, ở đồng bằng còn tồn tại các loại đất khác (đất mặn, đất
chua ven biển, đất cát, đất glây hóa trong các ô trũng, đất lầy thụt, than bùn),
nhưng giá trị đối với sản xuất nông nghiệp còn rất hạn chế.
Bảng 1.1. Hiện trạng sử dụng đất ở Việt Nam năm 2010
Tổng số
Diện tích (nghìn ha)
Cơ cấu (%)
33.095,7
100,0
1. Đất nông – lâm – ngư nghiệp
26.226,4
79,2
Bên cạnh những mặt thuận lợi tài nguyên đất cũng đem lại không ít khó
khăn cho sản xuất nông nghiệp.
Vốn đất thuận lợi cho việc trồng lúa đã khai thác hết, khả năng mở rộng
diện tích là rất khó. Diện tích có thể mở rộng chủ yếu là đất dốc, thiếu nước, một
phần bị xói mòn và thoái hóa. Diện tích đất tương đối bằng phẳng có thể trồng
lúa không nhiều, mà hầu hết đất chưa sử dụng là đất mặn, đất phèn, đất ngập
úng đòi hỏi phải đầu tư lớn. Nước ta có 406.000 ha đất bị xói mòn trơ sỏi đá,
800.000 ha đất xám bạc màu trên đá macma axit và đá cát, cùng với 1,2 triệu ha
đất xám bạc màu trên phù sa cổ.
Trong quá trình công nghiệp hóa việc chuyển đổi một phần đất nông
nghiệp, nhất là đất đang trồng lúa vào các mục đích khác (công nghiệp, giao
thông, đô thị,…) ngày càng nhiều ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp. Các
vùng kinh tế phát triển như Đồng bằng sông Hồng, Đông Nam Bộ, dự báo,
trong vòng 15 năm tới, số đất nông nghiệp có thể bị mất đi hàng năm là 2,8 vạn
ha, trong đó có 1 vạn ha đất lúa. Hơn nữa, do Việt Nam là một trong năm nước
bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi biến đổi khí hậu, trong đó mực nước biển trung
bình trong vòng 50 năm qua đã dâng 20cm, làm diện tích canh tác bị thu hẹp.
Độ phì của đất nông nghiệp cũng tiếp tục giảm, thí dụ như đối với đất lúa ở
Đồng bằng sông Hồng, việc bón phân mới chỉ bù đắp được khoảng 30% lượng
dinh dưỡng lấy đi từ đất. Chưa kể đến kĩ thuật canh tác thiên về hóa chất và năng
lượng hóa thạch đã làm ô nhiễm, sơ cứng đất, dẫn đến nguy cơ “sa mạc hóa”.
1.2.3. Khí hậu
Nước ta nằm trong vòng đai nội chí tuyến Bắc bán cầu, khí hậu nước ta cơ
bản là nhiệt đới. Do địa hình kéo dài theo nhiều vĩ độ ở rìa phía Đông Nam lục
địa châu Á nên chế độ nhiệt có sự khác nhau giữa các vùng. Từ đèo Hải Vân trở
ra chịu ảnh hưởng của khối không khí lạnh cực đới phía Bắc tràn xuống nên
11
hàng năm có một mùa đông lạnh và một mùa hè nóng. Từ đèo Hải Vân trở vào
nóng quanh năm với một mùa mưa và một mùa khô.
bình năm chênh lệch tới 11
0
C, còn giữa cực trị nhiệt độ tối cao và tối thấp lên
đến 40
0
C. Sự nhiễu loạn về thời tiết đã tạo ra ở nửa phần phía Bắc nước ta một
hệ sinh thái cực đoan giữa hai mùa nóng lạnh. Vì thế, ở đây thích hợp hơn cả là
các giống cây hàng năm và ngày ngắn [8].
Phía Nam đèo Hải Vân từ Đà Nẵng trở vào có nền sinh thái ổn định hơn
về thời tiết, nhịp độ mùa cũng như nền nhiệt ẩm. Điều đó cho phép nền nông
nghiệp có tính chất ổn định hơn. Sự phân hóa cây trồng đơn thuần chỉ là phân
theo loại đất, từ cây hàng năm đến cây lâu năm. Tuy nhiên, sự khác biệt về thời
tiết của sườn Tây (Tây Bắc với phía Bắc và Tây Nguyên ở phía Nam) trên diện
tích khoảng 26% lãnh thổ lại có ý nghĩa đáng kể trong việc điều khiển thời vụ
cây ngắn ngày và cây dài ngày.
Tính chất mùa cùng với sự phân hóa của các chế độ khí hậu, thời tiết theo
không gian từ Bắc đến Nam, từ Đông sang Tây và theo độ cao, có thể phát triển
những vùng chuyên canh hàng hóa cây trồng, vật nuôi có quy mô lớn như: vùng
lúa Đồng bằng sông Hồng, Đồng bằng sông Cửu Long; vùng chè, cà phê, cây ăn
quả, chăn nuôi đại gia súc ở các tỉnh Trung du miền núi Bắc Bộ; vùng cao su, cà
phê ở Đông Nam Bộ, Tây Nguyên… Đặc biệt, nước ta có những vùng khí hậu
đặc thù có thể phát triển rau, hoa, quả ôn đới quanh năm với chất lượng cao như
Sa Pa, Đà Lạt. Điều này mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn, cũng như việc cung
cấp thực phẩm cho con người, nguồn nguyên liệu cho công nghiệp chế biến diễn
ra điều đặn hơn giữa các tháng trong năm.
Bên cạnh những mặt thuận lợi đáng kể, khí hậu nhiệt đới gió mùa cũng
gây ra nhiều trở ngại đáng kể cho sản xuất nông nghiệp. Tính chất biến động và
sự phân hóa về khí hậu cũng gây ra mặt trái của nó. Điều này dẫn đến các tai
biến thiên tai như bão, lũ, hạn hán, sương muối, rét đậm, rét hại… mà trong
những năm gần đây, cường độ có chiều hướng gia tăng. Một số thiên tai trong
các hệ thống sông lớn nước ta bắt nguồn từ lãnh thổ của các nước láng giềng
nên khối lượng nước của nước ta lớn hơn lượng nước mưa. Nước ta có 2360 con
sông dài từ 10km trở lên, trong đó có 106 dòng sông chính và có 2254 phụ lưu.
Phân phối trên diện tích thì trên 1km
2
trung bình có gần 1km sông suối, đi trên
mặt đất cứ 600 – 1000m lại gặp một dòng nước chảy qua, thậm chí ở nhiều nơi
mật độ sông dày thì chỉ khoảng 300 – 500m, còn đi dọc bờ biển thì 20km lại có
một cửa sông [5]. Ngoài ra, lượng mưa hàng năm tương đối lớn càng tạo điều
kiện cho sự phong phú của nguồn nước mặt.
14
Các vùng nông nghiệp trù phú gắn liền với hệ thống các sông lớn. Lưu
vực sông Hồng – Thái Bình bao trùm toàn bộ không gian nông nghiệp Bắc Bộ.
Các lưu vực sông miền Trung (sông Cả, sông Mã, sông Gianh, sông Hương…)
đồng thời cũng là các vùng lúa. Hệ thống sông Cửu Long, Đồng Nai bao phủ lên
không gian nông nghiệp Đông, Tây Nam Bộ [10].
Bên cạnh nước mặt, nguồn nước ngầm cũng tương đối phong phú, mặc dù
chưa được thăm dò, đánh giá đầy đủ. Trữ lượng đã thăm dò khoảng 3,3 tỉ m
3
/năm, tập trung ở các phức hệ trầm tích bở rời (chủ yếu là Đồng bằng sông
Hồng, sông Cửu Long); phức hệ trầm tích cacbônat (phần lớn ở Đông Bắc, Tây
Nguyên, Bắc Trung Bộ); phức hệ phun trào bazan (đa phần ở Tây Nguyên,
Đông Nam Bộ). Việc khai thác nước ngầm để tưới đã được thực hiện ở các vùng
chuyên canh cây công nghiệp có mùa khô khắc nghiệt như Tây Nguyên, Đông
Nam Bộ.
Tài nguyên nước phong phú, song lại phân bố không đồng đều theo thời
gian và không gian. So với lượng nước cả năm mùa lũ chiếm 70 – 80%, còn
mùa kiệt chỉ có 20 – 30%. Chính vì vậy, mùa mưa nhiều nước gây ngập úng một
chim (tính đến phân loài thì được 1040), 223 loài thú, 272 loài bò sát, 87 loài
lưỡng cư, 5000 loài côn trùng, 2000 loài cá biển, 471 loài cá nước ngọt và hàng
nghìn loài tôm cua, nhuyễn thể và thủy sinh vật [5]. Đây là cơ sở để thuần dưỡng
các loài động vật thành các vật nuôi, các vi sinh vật sống trong đất, giun đất…
góp phần làm đất tơi xốp.
Sinh vật nước ta đa dạng và phong phú đây là điều kiện thuận lợi để hình
thành và phát triển các giống vật nuôi, cây trồng. Tuy nhiên cũng là một khó
khăn rất lớn đối với nước ta đó là còn có một số loài côn trùng, sâu bệnh phát
triển gây ảnh hưởng rất lớn đến mùa màng của nước ta như bệnh rầy nâu, sâu
cuốn lá…vật nuôi rất dễ mắc bệnh như tai xanh, lở mồm long móng…
1.3. Điều kiện kinh tế - xã hội
Các nhân tố kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố nông
nghiệp. Chúng được phân ra thành các nhóm nhân tố chính như nguồn lao động,
cơ sở vật chất kĩ thuật, đường lối phát triển nông nghiệp…
16
1.3.1. Dân cư và nguồn lao động
Việt Nam là nước đông dân. Năm 2010, nước ta có số dân là 86.927,7
nghìn người, đứng thứ ba Đông Nam Á và thứ 13 thế giới. Hàng năm nước ta có
thêm gần 1 triệu trẻ em được sinh ra [3]. Quy mô dân số đông và gia tăng hàng
năm làm cho nhu cầu tiêu dùng các sản phẩm nông nghiệp thiết yếu như lương
thực, thực phẩm ngày càng nhiều.
Năm 1990, lao động nông nghiệp nước ta là 18,8 triệu người, chiếm
71,6% lao động xã hội. 10 năm sau, con số này là 24,5 triệu người và 65%
(2000) và năm (2009), tương ứng là 24,8 triệu người và 51,9% (tính cả nông –
lâm – ngư nghiệp) [8].
Bảng 1.2. Cơ cấu lao động phân theo ngành kinh tế
giai đoạn 1995 – 2010 (%)
Năm
Nông – lâm – thủy sản
chuyên môn, nghiệp vụ) bước đầu đã được cải thiện, tuy chưa đáp ứng kịp yêu
cầu của nền kinh tế nói chung và nông nghiệp nói riêng trước công cuộc đổi
mới. Trong điều kiện như vậy, nguồn lao động được coi là nhân tố quan trọng để
phát triển nông nghiệp theo chiều rộng (khai hoang, mở rộng diện tích) và theo
chiều sâu (thâm canh).
17
Bản chất của người lao động nông nghiệp cần cù, chịu khó và có nhiều
kinh nghiệm trong sản xuất, lực lượng trong sản xuất trẻ đủ sức tiếp thu và ứng
dụng những tiến bộ của khoa học công nghệ vào sản xuất.
Nguồn lao động đông cũng là một khó khăn cho ngành nông nghiệp phát
triển theo chiều sâu. Số lao động hàng năm tăng lên với nhịp độ nhanh, mà phần
đông là lao động kĩ thuật thấp, hay lao động phổ thông, đã làm nóng thêm tình
hình việc làm ở khu vực này, ảnh hưởng đến hiệu quả sản phẩm cây lương thực
thực phẩm.
Hơn nữa, nguồn lao động chưa được sử dụng hợp lí và phân bố không
đồng đều giữa các ngành và các vùng trong cả nước. Phần lớn lao động tập trung
ở vùng đồng bằng, nhất là Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long
điều này ảnh hưởng sâu sắc đến chất lượng và năng suất, phân bố sản xuất cây
lương thực, thực phẩm cũng khác nhau giữa các vùng.
1.3.2. Cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kĩ thuật phục vụ nông nghiệp
Cơ sở hạ tầng vật chất kinh tế - xã hội nông thôn không ngừng được hoàn
thiện, nhất là hệ thống giao thông nông thôn. Với sự nỗ lực đầu tư của Nhà
Nước và khơi dậy được nguồn vốn trong dân, đến nay đã có 96,9% số xã có
đường ô tô đến trung tâm; 96,8% số xã có điện lưới quốc gia; hệ thống chợ, bưu
chính viễn thông nông thôn được quan tâm đầu tư phát triển góp phần quan
trọng cho nông nghiệp đạt hiệu quả cao [8].
Trong nông nghiệp, cơ sở vật chất kĩ thuật bước đầu đã được hình thành
và hoàn thiện. Một trong những nhiệm vụ hàng đầu của công nghiệp là thủy lợi
hóa. Vấn đề tưới tiêu về cơ bản, đã được giải quyết, đặc biệt ở các vùng đồng
cấu sản xuất nông nghiệp và kinh tế nông thôn, nhiều nơi còn yếu kém: nguồn
vốn đầu tư phát triển nông nghiệp và xây dựng công trình kết cấu hạ tầng nông
thôn còn thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu chuyển đổi cơ cấu kinh tế, nâng cao
đời sống người dân, nhất là ở các vùng miền núi (đặc biệt là giao thông, thủy lợi,
thông tin liên lạc).
Hệ thống thủy lợi cho sản xuất ở một số vùng còn chưa đáp ứng nhu cầu,
tỷ lệ diện tích cây hàng năm được tưới bằng công trình thủy lợi ở Duyên hải
miền Trung (44%), miền núi phía Bắc (32%), Tây Nguyên (25%) và Đông Nam
Bộ (51%).
Copyright: Tài liệu đại học ©