bµi gi¶ng
Thiªn v¨n häc

đối t ợng
Các thiên thể:
Các sao (mặt trời), các hành tinh,
các vệ tinh, sao chổi, sao băng,
các Thiên hà, các tinh vân
NộI DUNG
Qui luật
chuyển động
của các thiên
thể trong mối
quan hệ giữa
Trái đất và
bầu trời
Cấu trúc và
bản chất vật
lý của các
thiên thể và
các quá trình
xảy ra trong
vũ trụ.
Nguồn gốc
hình thành và
sự phát triển
của các thiên
thể cũng nh
của toàn vũ
trụ.


Chủ yếu là quan sát và quan trắc từ xa (nguồn
thông tin chính là ánh sáng từ các thiên thể).

Ngày nay những nghiên cứu của Thiên văn học đã
phần nào mang tính thực nghiệm, đó là các kính
Thiên văn đ ợc đặt trên các vệ tinh nhân tạo, các tàu
vũ trụ và cả việc đổ bộ lên các Hành tinh.

Thiên văn hiện đại dùng ph ơng pháp mô hình hoá,
đề ra những thuyết có tính chất dẫn đ ờng và việc
quan sát Thiên văn là tìm kiếm những bằng chứng
để kiểm định tính đúng đắn của thuyết .

1. Giáo trình v t lý thiên vănậ Nguy n ình   
Noãn (ch biên) NXB Giáo d c  
2. Bài t p Thiên vănậ Ph m Vi t Trinh (ch    
biên) NXB Giáo d c 
3. Giáo trình thiên văn Ph m Vi t Trinh,   
Nguy n ình Noãn NXB Giáo d c   
4. Thiên văn V t líậ Donat G.Wentzel et al 
NXB Giáo d c
5. An Introduction to Modern Astrophysics
Braley W. Carroll - NXB ADDISON - WESLEY
 !
-
Tachỉ biết đến 10- 43 sau Big – Bang" vật chất trong vũ trụ trở
thành H và He.

Các thiên hà đầu tiên hình thành lúc 2 giờ sáng.


Ngân Hà
Ngân Hà
Đ2. Quan sát bầu trời từ Trái đất
I. Nhật động của bầu trời:

Ngày đêm nhìn lên bầu trời ta có cảm giác Vũ trụ đ ợc giới hạn
bởi một vòm cầu trong suốt, trên có gắn các thiên thể, nơi ta
đứng là trung tâm. Vòm cầu t ởng t ợng này đ ợc gọi là Thiên
cầu.

Ban ngày, Mặt trời quay đều trên Thiên cầu, ban đêm toàn bộ
Trăng, sao cũng quay theo chiều đó. Ta có cảm giác nh toàn
bộ Thiên cầu quay đều xung quanh một trục xuyên qua nơi ta
đứng và quay trọn một vòng trong một ngày một đêm. Hiện t
ợng quay này đ ợc gọi là nhật động. Trục quay t ởng t ợng này
cắt Thiên cầu ở hai điểm đ ợc gọi là hai Thiên cực.

Quan sát bầu trời chúng ta sẽ thấy khi toàn bộ
Thiên cầu trên có gắn Mặt trời, Mặt trăng và các
sao tham gia nhật động, các thiên thể sẽ vẽ nên
những vòng tròn nằm trên các mặt phẳng vuông
góc với trục quay của Thiên cầu, các vòng tròn
này đ ợc gọi là các vòng nhật động. Các sao càng
ở gần Thiên cực có bán kính quay càng nhỏ. Nếu
sao nằm ở ngay Thiên cực chúng ta sẽ thấy nó
nằm yên.
Vßng nhËt ®éng cña c¸c sao quanh thiªn cùc
(a): nh×n vÒ thiªn cùc B¾c
(b): nh×n vÒ thiªn cùc Nam
II. Xác định ph ơng h ớng

2. Các hành tinh cũng dịch chuyển đối với các sao theo chiều từ Tây sang
Đông, nh ng cũng có thời kỳ chúng dịch chuyển theo chiều ng ợc lại, vạch
trên nền trời sao các đ ờng có dạng nút.
3. Mặt trời, Mặt trăng và các hành tinh dịch chuyển với các sao gần nh
trong một mặt phẳng.
4. Có hai hành tinh là Thuỷ tinh và Kim tinh không bao giờ chuyển động xa
Mặt trời quá. Thuỷ tinh dao động quanh Mặt trời với biên độ 28
0
, còn Kim
tinh dao động quanh Mặt trời với biên độ 48
0
.
Quĩ đạo dạng nút của Thuỷ tinh (đ ờng chấm chấm) và Kim tinh (đ
ờng liền nét) giữa các sao (từ tháng 1 đến tháng 7 năm 1977)
Đ4. Hệ mặt trời - cấu trúc và chuyển động
I. Quan niệm cũ về Hệ mặt trời: hệ Địa tâm
1. Quan niệm của Aristole về vũ trụ (384-322 TCN)
Vũ trụ đ ợc cấu thành bởi 4 yếu tố cơ bản là: đất, n ớc, không
khí và lửa.
Ptolemy
/00102

34#567489
 #$ 8 :
;<%67= #>>
5

?:@67A9B:
= #>C#$ :;<
$D8

-
Mặt trăng chuyển động tròn quanh trái đất (Vệ tinh của Trái đất)
-
Thuỷ tinh, Kim tinh ở gần Mặt trời hơn Trái đất (có quỹ đạo chuyển
động bé hơn) Hoả tinh, Mộc tinh, Thổ tinh có quỹ đạo lớn hơn (ở xa
Mặt trời hơn).
- ở một khoảng rất xa là mặt cầu có chứa các sao bất động.
Vậy cấu trúc của hệ là: Mặt trời ở tâm và các hành tinh theo thứ tự xa
dần là: Thuỷ, Kim, Trái đất, Hoả, Mộc, Thổ quay quanh Mặt trời.
HÖ NhËt t©m Cpernic
III. Kepler và sự hoàn thiện hệ Nhật tâm H
Kepler một nhà thiên văn và toán học ng ời Đức đã xây dựng 3
định luật nổi tiếng sau:

Định luật 1 (1609): Định luật về quỹ đạo: Các hành tinh
chuyển động quanh Mặt trời theo những quỹ đạo elip mà Mặt
trời nằm tại một trong hai tiêu điểm của elip quĩ đạo
Biểu thức toán học trong hệ toạ độ cực của định luật 1:
(1.1)

cos e 1
p
r
+
=
* Định luật 2 (1609): Định luật diện tích:
Bán kính vectơ của hành tinh quét đ ợc những diện tích bằng nhau
trong những khoảng thời gian bằng nhau.
Hay: Tốc độ diện tích mà bán kính vectơ của hành tinh quét đ ợc một
là hằng số.