BỊNH NHÛÄNG TẤC PHÊÍM THÚ NƯÍI TIÏËNG 1
http://www.ebooks.vdcmedia.com
M
M
M
u
u
u
å
å
å
c
c
c
Ngú ngêín trûúác “Bíi àêìu ngú ngêín” ca Nguỵn Nhên Phong 39

Mưåt lêìn àổc thú ca ngûúâi bẩn vâ cẫm xc 43
Cư Têëm àậ vâo cung vua ca Nguỵn Hûäu Qu 45

Àưi cẫm nhêån vïì bâi thú “Nùỉng múái” ca Lûu Trổng Lû 50
Vïì àùåc àiïím nghïå thåt àùng àưëi trong thú Kiïìu 54

Chêët Hụë trong “Mâu thúâi gian” 56
“Tưi nhúá” ca X.Ïxïnhin 58

BỊNH NHÛÄNG TẤC PHÊÍM THÚ NƯÍI TIÏËNG 2
http://www.ebooks.vdcmedia.com
Em vêỵn nhû ngây xûa 63

“Cûá phẫi lâ em” ca Xn Diïåu 66
“Êm thêìm” ca Nguỵn Quang Hâ 70

Sưë thûåc vâ sưë ẫo trong thú 74
Em vïì lâm dêu ca Khấnh Ngun 76

Bâi thú Qua nhâ ca Nguỵn Bđnh 79
”Bïình bưìng cho túái mai sau” - Bâi thú tònh rêët lẩ ca Hoâng Ph Ngổc Tûúâng
83

Viïët cho con gấi ca Nguỵn Thõ Hưìng Ngất 88

Ngûúâi Phấp àổc thú Hưì Xn Hûúng 92
Têm sûå nâng Thy Vên 95


M
M
Mư
ư
ưå
å
åt
t
t

b
b
ba
a
â
â
âi
i
i

t

g
gu
u
uy
y

ï
ïỵ
ỵ
ỵn
n
n

D
D
Du
u
u
Nguỵn Du lâ ngûúâi đt lâm thú xn. Trong sưë 250 bâi thú chûä Hấn ca
ưng thò chó cố ba, bưën bâi viïët vïì ma xn, chđnh xấc hún lâ nối nưỵi lông ca
ưng khi ma xn àïën. Hêìu hïët nhûäng bâi nây àïìu viïët trong "mûúâi nùm giố
bi" ưng sưëng úã qụ vúå Thấi Bònh tûâ nùm 1786 àïën nùm 1796, tûác lâ tûâ khi ưng
21 tíi àïën nùm 31 tíi. Nguỵn Du đt cố thú vui, thú viïët khi xn vïì cng
thêëm àêỵm nưỵi bìn. Ta hậy àổc mưåt trong nhûäng bâi thú xn àố:
Xn dẩ
Hùỉc dẩ thiïìu quang hâ xûá têìm?
Tiïíu song khai xûá liïỵu êm êm

lông tấc giẫ. Ma xn àưëi vúái mổi ngûúâi lâ àểp vâ vui, thò vúái Nguỵn Du
nhûäng nùm sưëng nhúâ úã qụ vúå, àïm xn mâ chùèng thêëy xn àêu, chó thêëy tùm
tưëi, tûâ bống àïm àen àïën bống liïỵu êm u, chó thêëy mûa giố êåp túái khi ưng bïånh
têåt vâ nhúá nhâ. Bâi thú tấm cêu àûúåc chia ra hai phêìn àïìu àùån: bưën cêu àêìu nối
chuån àïm xn bìn trïn qụ ngûúâi. Bưën cêu tiïëp theo nối cẫnh nhúá qụ.
Bẩn àổc cố thïí hỗi rùçng: Tẩi sao úã qụ vúå mâ àẩi thi hâo ca chng ta bìn àïën
vêåy? Thûá nhêët, vò cấi tẩng vưën dïỵ bìn, lông thûúâng "ngưín ngang trùm mưëi"
ca ưng. Thûá hai, ưng vïì úã mûúâi nùm qụ vúå trong mưåt hoân cẫnh àùåc biïåt:
Nùm 1786, hai ngûúâi anh ca Nguỵn Du lâ Nguỵn Khẫn vâ Nguỵn Àiïìu lêìn
lûúåt qua àúâi, Nguỵn Hụå tiïën vâo Thùng Long (lêìn thûá nhêët), Nguỵn Du vïì
qụ vúå úã Thấi Bònh lâ àïí lấnh nẩn.
BỊNH NHÛÄNG TẤC PHÊÍM THÚ NƯÍI TIÏËNG 5
http://www.ebooks.vdcmedia.com
Ta biïët rùçng, Nguỵn Du sinh ra vâ lúán lïn úã Thùng Long, qụ Tiïn
Àiïìn, Nghi Xn. Ưng chó sưëng úã àêy tûâ nùm 1780 àïën 1783; vâ tûâ nùm 1796
àïën 1802. Nhû vêåy, trûúác mûúâi nùm sưëng úã Thấi Bònh, ưng chó múái sưëng úã Tiïn
Àiïìn ba nùm mâ thưi. Thïë nhûng khi bìn nhúá, ưng khưng nhúá vïì Thùng Long
vúái sưng Nhõ Hâ mâ nhúá Tiïn Àiïìn vúái dông Long Giang, hóåc Long Vơ. Qụë
Giang lâ tïn sưng Lam chẫy qua qụ ưng thúâi êëy. Àïm xn ngưìi úã Thấi Bònh
mâ mùỉt nhû thêëy àûúåc vêìng trùng qụ nhâ, tai nhû nghe àûúåc tiïëng sống lẩnh
ca sưng Long Giang tiïỵn àûa kim cưí. Mâ qụ nhâ ưng nhûäng nùm àố, anh em
ly tấn mưỵi ngûúâi mưåt phûúng nhû ưng àậ viïët: "Hưìng Lơnh vư gia huynh àïå
tấn", ưng cố mën trúã vïì cng chùèng biïët nûúng tûåa vâo àêu!
Nguỵn Du thên giâ trûúác tíi, mấi àêìu bẩc súám, nưỵi bìn thûúâng trûåc
trong lông. Ma xn lâm cho ưng bìn hún, nhúá nhâ nhiïìu hún nïn thú ưng
cng bìn hún. Àố cng lâ àiïìu khấc nhau giûäa thú xn ca Àẩi thi hâo ngây
êëy vúái thú xn trïn cấc trang bấo ca chng ta bêy giúâ!.
Vûúng Trổng

BỊNH NHÛÄNG TẤC PHÊÍM THÚ NƯÍI TIÏËNG 6
http://www.ebooks.vdcmedia.com

N
N
N
g
g
g
u
u
u
y
y
y
ï
ï


N
N
N
h
h
h
a
a
a
â
â
â
t
t
t
h
h
h
ú
ú
ú
m
m

q
u
u
u
ï
ï
ï
à
à
à
ê
ê
ê
ë
ë
ë
t
t
t
V
V
V
i
i

mâ ngûúâi ta thûúâng gổi Nguỵn Bđnh lâ nhâ thú ca tònh qụ, chên qụ vâ hưìn
qụ. Nhâ phï bònh vùn hổc Phẩm Xn Ngun nhêån xết: Khi nối vïì Nguỵn
Bđnh, àêìu tiïn phẫi khùèng àõnh ưng lâ mưåt nhâ thú múái. Nhûng khi nối lúâi thên
BỊNH NHÛÄNG TẤC PHÊÍM THÚ NƯÍI TIÏËNG 7
http://www.ebooks.vdcmedia.com
thiïët vïì ưng, ngûúâi ta thûúâng thïm mưåt àõnh ngûä nûäa vâo àố lâ nhâ thú chên
qụ. Àõnh ngûä àố lâ mưåt àùåc sùỉc, nết riïng ca nhâ thú. Ưng lâ mưåt ngûúâi àậ ra
sưëng úã thânh thõ mâ côn ngoấi lẩi vïì thưn qụ, tiïëc nëi thưn qụ nhû mưåt sûå
gùỉn kïët giûäa hiïån àẩi vâ quấ khûá. Cấi hưìn qụ êëy nđu giûä trong ưng nhû mưåt k
ûác, àiïìu àố lâm cho thú Nguỵn Bđnh àẩt àïën mûác phưí cêåp. Nïëu nối vïì sûå phưí
cêåp thò thú Nguỵn Bđnh àẩt túái sûå phưí cêåp nhêët trong sưë nhûäng thi nhên Viïåt
Nam.
Nhâ vùn Tư Hoâi, bẩn cng thúâi Nguỵn Bđnh kïí rùçng: Nguỵn Bđnh lâ
con ngûúâi ca cấc xûá àưìng, ca cấi diïìu giêëy, ca dân hoa l, ca mûa thûa,
mûa bi giûäa mổi cưng viïåc lâm ùn vêët vẫ sûúng nùỉng. Búãi àố lâ cưët lội cåc
àúâi vâ têm hưìn thú Nguỵn Bđnh. Qụ hûúng lâ têët cẫ vâ cng lâ núi in àêåm
dêëu VÏËT ÀÚÂI MỊNH. ÚÃ Nguỵn Bđnh, qụ hûúng lâ hònh bống àêët nûúác,
nhûäng núi anh àậ àùåt chên vúái vư vân k niïåm. Sûác mẩnh sấng tẩo ca Nguỵn
Bđnh cng tûâ núi àưìng chiïm trng trùỉng trúâi, trùỉng nûúác nây. Ưng Tư Hoâi côn
kïí: Nguỵn Bđnh biïët lâm thú tûâ thã bế. Vûâa thåc mùåt chûä àậ àổc ra thú.
Nhûäng bâi thú hay nhêët cng lâ nhûäng bâi thú àêìu tiïn êëy. Thêåt rộ úã Nguỵn
Bđnh, khi nùng khiïëu trong thú àûúåc khúi tûâ cåc sưëng chên thûåc, l trđ vâ bẫn
nùng nhâ thú hoâ mưåt têëm lông. Hêìu nhû nhûäng ai lâ ngûúâi Viïåt Nam àïìu thåc
nùçm lông àưi ba cêu thú ca Nguỵn Bđnh trong cấc bâi hất ru nhû Lúä bûúác
sang ngang, Ngûúâi hâng xốm, Cư hấi mú, Chên qụ Riïng vïì ma xn, nhâ
thú àậ dânh rêët nhiïìu tûá thú cho àïì tâi nây nhû Ma xn xanh, Nhẩc xn,
Rûúåu xn, Thú xn, Mûa xn, Xn tha hûúng, Xn vïì Ma xn, ai
cng biïët, cng àûúåc thûúãng thûác vâ chûáng kiïën, song chó cố Nguỵn Bđnh
bùçng cấi nhòn tinh tïë, say àùỉm, ưng àậ nhêån ra cấi hưìn qụ êín chûáa trong thiïn
thiïn, ưng àậ viïët vïì ma xn mưåt cấch tûå nhiïn nhû thïí àố lâ àiïìu têët ëu:

ngúåi hïët vïì ưng nhûng ưng lâ mưåt trong nhûäng nhâ thú cố sûác sưëng lêu bïìn
trong têm trđ ngûúâi Viïåt Nam. Cố thïí nối khưng quấ lïn rùçng côn ngûúâi Viïåt,
côn dên Viïåt, thú Nguỵn Bđnh sệ côn sûác sưëng. Búãi vò nố lâ mưåt mẫng hưìn qụ
ca dên Viïåt. Trong bâi Chên qụ, Nguỵn Bđnh àậ viïët:
"Hoa chanh núã giûäa vûúân chanh
Thêìy u mònh vúái chng mònh chên qụ" /.

BỊNH NHÛÄNG TẤC PHÊÍM THÚ NƯÍI TIÏËNG 9
http://www.ebooks.vdcmedia.com
À
À
À
ú
ú
ú
å
å
å
i
i
i

Àậ u, u àïën vư cng
Àậ thûúng, thûúng àïën nất lông vò nhau
Chùỉc gò?
Àậ chùỉc gò àêu!
Hưm nay vâ cẫ ngây sau
EM CHÚÂ
(V Thõ Khûúng)
Lúâi bònh

BỊNH NHÛÄNG TẤC PHÊÍM THÚ NƯÍI TIÏËNG 10
http://www.ebooks.vdcmedia.com
Tûâ xûa àïën nay, vùn hổc Cưí, Kim, Àưng, Têy nối àïën sûå khùỉc khoẫi àúåi
chúâ khấ nhiïìu. Tònh u chấy bỗng thûúâng ài liïìn vúái mong ngống, àúåi chúâ lâ
lệ têët nhiïn. Bâi thú Àúåi chúâ ca V Thõ Khûúng in trong têåp "100 bâi thú
tònh chổn lổc" do Nhâ xët bẫn Giấo dc êën hânh nùm 1997 lâ mưåt trong nhûäng
bâi nhû vêåy. Bâi thú thïí hiïån sûå àúåi chúâ àïën môn mỗi theo thúâi gian, nùm thấng
ca trấi tim ngûúâi ph nûä àang u "nất lông vò nhau". Àêy lâ mưåt trong nhûäng
bâi thú tònh àùåc sùỉc ca thú ca Viïåt Nam.
Chùỉc gò anh àïën hưm nay
Mâ em cûá àúåi tân ngây trùỉng àïm
Hïët ài ra cûãa ngống nhòn
Vâo nhâ ngưìi xëng àûáng lïn thêỵn thúâ.
Bâi thú múã ra vúái têm trẩng bùn khón dùçn vùåt àïën chấy lông, chấy dẩ -
"chùỉc gò anh àïën". Mùåc d cố hển trûúác hay khưng hển trûúác, d anh cố àïën hay
khưng àïën, tònh cẫm ca em vêỵn lûn hûúáng túái anh, àúåi anh àïën "tân ngây
trùỉng àïm".
Ngay tûâ àêìu bâi thú, thúâi àiïím em àúåi chúâ àậ àûúåc xấc àõnh "hưm nay".
Nối lâ hưm nay nhûng cng cố thïí hiïíu hưm nâo cng vêåy. Hưm nay lâ thúâi
àiïím múái nhêët vâ cng lâ sûå múã àêìu. Têm trẩng, cûã chó àúåi chúâ àûúåc tấc giẫ
diïỵn tẫ rêët chđnh xấc: ngống nhòn, ngưìi xëng àûáng lïn, thêỵn thúâ Cấch diïỵn tẫ

cấch diïỵn àẩt nâo hún:
Àậ u, u àïën vư cng
Àậ thûúng thûúng àïën nất lông vò nhau.
Tònh u thûúng ca con ngûúâi thåc phẩm tr trûâu tûúång. Tấc giẫ àậ
thânh cưng trong viïåc diïỵn tẫ phẩm tr trûâu tûúång trúã nïn c thïí nhêët àïí ngûúâi
àổc dïỵ hònh dung, dïỵ cẫm nhêån.
Cùåp lûc bất kïët thc bâi thú:
Chùỉc gò?
Àậ chùỉc gò àêu!
Hưm nay vâ cẫ ngây sau
BỊNH NHÛÄNG TẤC PHÊÍM THÚ NƯÍI TIÏËNG 12
http://www.ebooks.vdcmedia.com
Em chúâ
Mưåt lêìn nûäa cêu hỗi chùỉc gò àûúåc lêåp lẩi. Viïët vâ àổc nhû nhau, nhûng
lêìn nây cêu hỗi àậ mang nưåi dung nghơa khấc. Theo tưi cêu hỗi lêìn nây
nghiïng vïì hûúáng khùèng àõnh, giẫi thđch, phên bua. Vâ cng chđnh vò thïë mâ
trấi tim ngûúâi ph nûä trúã nïn nhên vùn vâ võ tha hún. Phẫi chùng em mën phên
bua àiïìu nây: Anh khưng àïën àûúåc vúái em "hưm nay" hay "bêy giúâ" chùỉc anh
bêån cưng viïåc chung nhiïìu lùỉm. Em khưng thïí tin vâ khưng bao giúâ tin anh àậ
thay lông àưíi dẩ, phai nhẩt àưëi vúái em. Anh khưng àïën vúái em "hưm nay" hóåc
ngay "bêy giúâ" nhûng thúâi gian côn dâi, anh sệ àïën vúái em bùçng cẫ cåc àúâi.
Mưåt lêìn nûäa cêu 6 tiïëng vâ lêìn nây thïm cêu 8 tiïëng àûúåc tấch thânh hai
dông thú, sûå sấng tẩo nây àậ àẩt àûúåc hiïåu quẫ nghïå thåt cao. Lúâi nhû nghển
ngâo, qúån thùỉt, húân dưỵi lẩi vûâa khùèng àõnh mẩnh mệ nhû dao chếm àấ: "Em
chúâ ".
Nhan àïì bâi thú lâ "Àúåi chúâ " cêu kïët lâ "Em chúâ " Bâi thú àûúåc kïët
cêëu theo lưëi vông trôn khếp kđn àïí nhùçm têåp trung thïí hiïån tònh u son sùỉc
thu chung trûúác sau nhû mưåt ca ngûúâi ph nûä. V Thõ Khûúng àậ vêån dng
linh hoẩt thïí thú lc bất, chûáng tỗ tấc giẫ àậ cố nhiïìu suy nghơ, dng cưng àïí
àẩt hiïåu quẫ nghïå thåt cao nhêët. Tònh cẫm ca ngûúâi ph nûä àang u trong
”
”
”
N
N
N
h
h
h
ù
ù
ù
ỉ
ỉ
ỉ
n
n
n
n
V
V
V
u
u
u
ä
ä
ä
À
À
À
ò
ò
ò
n
n
n
h
h
h
M

bïn trong. Ngûúâi nây u ngûúâi kia búãi vò hổ tòm thêëy mưåt nûãa kia nhûäng gò hổ
BỊNH NHÛÄNG TẤC PHÊÍM THÚ NƯÍI TIÏËNG 14
http://www.ebooks.vdcmedia.com
àang thiïëu, àang khao khất, lâ nhûäng cấi mâ hổ cẫm thêëy qu vâ trên trổng.
Cho nïn sûå biïíu lưå ca tònh u khưng àún giẫn chó dûâng lẩi úã giấ trõ ca lúâi nối
mâ sêu sùỉc hún lâ úã chđnh hânh vi. Cố lệ àêëy cng lâ nhûäng gò nhâ thú V Àònh
Minh mën gûãi gùỉm trong bâi thú "Nhùỉn nh"- qua lúâi thò thêìm ca trấi tim
mưåt ngûúâi ph nûä àa cẫm, tinh tïë:
Anh àûâng nối gò thïm nhế
àïí em tûå biïët thò hún
Em súå nhûäng lúâi hoa m
mâ àúâi thò lẩi giẫn àún
Àậ u nhau thò d đt d nhiïìu cng àậ hiïíu nhau, biïët àûúåc àưi cht vïì
nhau. Nhûäng ëu tưë àïí lâm nïn sûå hiïíu nhau êëy khưng phẫi thïí hiïån bùçng lúâi,
bùçng ngưn ngûä, tûác lâ cấi hiïín ngưn bưåc lưå ra bïn ngoâi mâ cưët ëu phẫi thưng
qua sûå cẫm nhêån vïì nhau bùçng giấc quan bïn trong (lâ sûå nhêån thûác tûå giấc):
"Àïí em tûå biïët thò hún". Nhûäng lúâi hoa m, nhûäng lúâi cố cấnh chó ru ng àûúåc
con ngûúâi trong giêy lất trong khi phêìn lúán cåc àúâi con ngûúâi lâ thûác, lâ vêån
àưång. Cấi hònh thûác hoa m bïn ngoâi chó nhû bưng hoa khoấc têëm ấo mâu rûåc
rúä mâ lẩi vư hûúng, d ong bûúám àïën nhûng chùèng thïí giûä àûúåc ong bûúám. Cấi
ong bûúám cêìn khưng phẫi úã mâu sùỉc mâ úã phêìn nhu ngổt ngâo. Cấi lâm nïn
tònh u khưng phẫi úã sûå hoa ngưn mâ nhúâ úã vễ àểp bïn trong ca têm hưìn- lâ
cấi cưët tu lâm nïn sûå hoâ húåp àưìng àiïåu. Cng nhû:
Ma xn cố nối gò àêu
mâ lấ, mâ chưìi cûá biïëc
Mâ hoa cûá tûúi thùỉm thiïët
mâ trúâi cûá thùm thùèm xanh.
Bưën cêu thú lâ mưåt khoẫng lùång ca têm hưìn, lâ pht giêy tơnh lẩi tûâ
trong sêu thùèm àïí nhêån thûác chên l cåc sưëng. Ma xn lâ biïíu hiïån ca thúâi
gian. Sûå thïí hiïån mang tđnh chêët àõnh hònh nïn ma xn úã àêy khưng phẫi lâ
BỊNH NHÛÄNG TẤC PHÊÍM THÚ NƯÍI TIÏËNG 16
http://www.ebooks.vdcmedia.com n
n
n
û
û
û
ú
ú
ú
á
á
á
c
c
c
”
”
”
c
c
c
u
u
u
ã

â
â

Tiïíu dêỵn
1. Tẫn Àâ tïn khai sinh lâ Nguỵn Khùỉc Hiïëu (1889 – 1939). Ưng sinh úã
lâng Khï Thûúång, bïn ni Tẫn sưng Àâ, huån Bêët Bẩt, tónh Sún Têy (nay lâ xậ
Sún Àâ, huån Ba Vò, tónh Hâ Têy); nhûng gưëc lâ dông hổ Nguỵn danh tiïëng
triïìu Hêåu Lï, úã lâng Kim L (lâng L), huån Thanh Trò, ngoẩi thânh Hâ Nưåi.
Tẫn Àâ theo nghiïåp khoa cûã, nhûng thi khưng àưỵ. Kõp vúái àêíy àûa ca thúâi thïë,
ưng quay sang lâm thú viïët vùn àùng bấo "Nưm na phấ nghiïåp kiïëm ùn xoâng".
Tẫn Àâ lâ "ngûúâi thûá nhêët cố can àẫm lâm thi sơ"(1) (Xn Diïåu, 1939), vâ
cng lâ thi sơ àêìu tiïn dấm lêëy thi ca lâm nghïì nghiïåp, vâ cam sưëng chïët vúái
nghïì. Mâ cố lệ, nhû vêåy múái àng vúái cưët cấch Tẫn Àâ, vò chó cấi cưët cấch êëy
thưi àậ "chđnh lâ cấi tấc phêím tuåt xẫo, mưåt bâi thú hay nhêët" (Lûu Trổng Lû,
1939). Song, àúâi ưng vui đt bìn nhiïìu, câng vïì cëi câng chêåt vêåt. Cố àiïìu,
àấng qu lâ, trûúác sau Tẫn Àâ vêỵn giûä àûúåc mònh trong sẩch.
Ưng viïët vâ thânh cưng úã nhiïìu thïí loẩi; nhûng lâm nïn mưåt Tẫn Àâ
danh tiïëng, trûúác hïët lâ thú. Nhûäng tấc phêím chđnh lâ: Khưëi tònh con (thú, ba
têåp: 1916, 1918, 1932), Côn chúi (têåp thú, 1921), Thú Tẫn Àâ (têåp thú, 1925),
Nhân tûúãng (kiïíu thú vùn xi, 1928), Giêëc mưång con (truån giẫ tûúãng, hai
têåp: 1917, 1927 – 1928), Giêëc mưång lúán (tûå truån kiïíu hưìi kđ, 1929), Thïì non
nûúác (têåp truån, 1932), Tẫn Àâ vùn têåp (têåp húåp thú lêỵn vùn xi, 1932)
"Sinh vâo lûc ( ) thú cưí tân vâ thú kim àang phưi thai" (Xn Diïåu, 1939),
nhâ thú Tẫn Àâ, mưåt mùåt lâ àẩi biïíu xët sùỉc ca thú ca theo lưëi truìn thưëng
hưìi àêìu thïë kó XX; nhûng mùåt khấc, cng úã Tẫn Àâ àậ xët hiïån nhiïìu dêëu hiïåu
BỊNH NHÛÄNG TẤC PHÊÍM THÚ NƯÍI TIÏËNG 17
http://www.ebooks.vdcmedia.com

BỊNH NHÛÄNG TẤC PHÊÍM THÚ NƯÍI TIÏËNG 18
http://www.ebooks.vdcmedia.com
Câng phúi vễ ngổc nết vâng phưi pha.
Non cao tíi vêỵn chûa giâ,
Non thúâi nhúá nûúác, nûúác mâ qụn non!
D cho sưng cẩn àấ môn(10),
Côn non côn nûúác vêỵn côn thïì xûa.
Non cao àậ biïët hay chûa,
Nûúác ài ra bïí lẩi mûa vïì ngìn.
Nûúác non hưåi ngưå côn lûn(11),
Bẫo cho non chúá cố bìn lâm chi.
Nûúác kia d hậy côn ài,
Ngân dêu xanh tưët non thò cûá vui.
Nghòn nùm giao ûúác kïët àưi,
Non non nûúác nûúác khưng ngi lúâi thïì.
1920 – 1922
(Tuín têåp Tẫn Àâ, NXB. Vùn hổc, Hâ Nưåi, 1986. Cố tham khẫo cấc bẫn
khấc)
Ch thđch:
(1): nối cấi Tưi lậng mẩn. Xn Diïåu côn viïët "Tẫn Àâ lâ ngûúâi thûá
nhêët ( ) dấm giûä mưåt bẫn ngậ, dấm cố mưåt cấi Tưi" (Cưng ca thi sơ Tẫn Àâ,
Ngây Nay, sưë 167, 1939).
(2): Trong hưìi kđ tûå truån Giêëc mưång lúán, Tẫn Àâ viïët vïì nghơa
chuën ài nây: "Cấi lúåi đch trong sûå ài chúi êëy, àûúåc úã dổc àûúâng vïì phêìn
nhiïìu. Rưång mùỉt nhêån sún hẫi mâ nùång lông chng tưåc giang san. Trêo lïn àónh
Hoânh Sún mâ trưng quanh ngoâi bïí trong non, cố hún nhû phc dûúái àên
xanh, àổc mưåt thiïn lûån thuët tûå tưn vêåy".
BỊNH NHÛÄNG TẤC PHÊÍM THÚ NƯÍI TIÏËNG 19
http://www.ebooks.vdcmedia.com
(3): Tốm tùỉt truån Thïì non nûúác: Vên Anh vưën con nhâ, àậ àểp nïët

BỊNH NHÛÄNG TẤC PHÊÍM THÚ NƯÍI TIÏËNG 20
http://www.ebooks.vdcmedia.com
(10): Sưng cẩn àấ môn: thânh ngûä, nối vïì sûå hao môn thay àưíi úã nhûäng
cấi tûúãng àêu khưng thïí thay àưíi hao môn. Liïìn mẩch vúái cêu thú sau, cố so
sấnh lâm nưíi lïn sûå bïìn vûäng ca thïì xûa giûäa non vâ nûúác.
(11): Hưåi ngưå: gùåp gúä, sum hổp sau nhûäng ngây xa cấch, ngống trưng.
Phên tđch vâ bònh giẫng
1. Ghếp ni Tẫn, sưng Àâ lâm bt danh àïí trûúác tấc cẫ mưåt àúâi trïn
cội trêìn ai nây, dûúâng nhû trong Tẫn Àâ àậ cố Thïì non nûúác. Ưng àậ tûå tòm àïën
cấi bt hiïåu thåc vïì non – nûúác nây, hay nûúác – non àậ tûå tòm àïën thi sơ nhû
mưåt hển hô, mưåt dun nghiïåp? Thêåt khố mâ nối cho cng. Chó biïët rùçng nûúác
– non àậ thûåc sûå lâ mưåt ấm ẫnh lúán trong sët cẫ àúâi vùn ca thi sơ. Bêët cûá
ngûúâi nâo àổc Tẫn Àâ cng cố thïí thêëy hònh tûúång non – nûúác trúã ài trúã lẩi
trong vùn chûúng ca thi sơ nhû mưåt mẩch ngìn cûá tn chẫy khi thò chûáa
chan âo ẩt, khi thò êm thêìm len lêën vâo biïët bao thi àïì, thi tûá, thi cẫm ca thi
nhên. Mẩch ngìn êëy cng àậ àem vïì cho Tẫn Àâ nhiïìu ấng thi ca hâo hoa
phong nhậ, thanh t.
Thûåc ra, úã thúâi Tẫn Àâ, non – nûúác cng lâ mưåt hònh tûúång, mưåt biïíu
tûúång cố mưåt sûác ấm ẫnh àùåc biïåt àưëi vúái vùn chûúng nûúác nhâ, nhêët lâ thú ca.
ÊËy lâ thúâi mâ Chiïu hưìn nûúác àậ trúã thânh mưåt ngìn cẫm hûáng da diïët àưëi vúái
mổi cêy bt cố têm huët vúái non sưng. Ngûúâi thò nối lưëi hư hâo thưëng thiïët, kễ
thò dng lưëi chêåp chúân bống giố xa xưi. Búãi bêëy giúâ giang sún Tưí qëc ta àang
úã trong cẫnh ngưå mêët ch quìn. Tuy vêåy, cng đt ngûúâi cố àûúåc tiïëng nối vùn
chûúng nhû Tẫn Àâ.
Cố trong mònh cẫ mưåt têm hưìn dâo dẩt phong tònh, cẫ mưåt têëm lông
thiïët tha vúái Àêët nûúác, tiïëng thú Tẫn Àâ nhû mưåt bẫn húåp ca ca cẫ hai bê êëy.
Nố cûá dêåp dòu, lûc àíi nhau, quån lêëy nhau, cố lûc chuín hoấ sang nhau,
mâ thûúâng khi hoâ nhêåp hùèn vâo nhau. Vâ thêåt kò lẩ, àiïím hển thïì ca cẫ hai
tiïëng lông êëy àậ àùåt vâo hònh tûúång non – nûúác. Chùèng phẫi thïë sao? Non –
nûúác vûâa lâ mưåt hònh tûúång ca lông u nûúác, vûâa lâ biïíu tûúång ca tònh u

Nhûng lúáp nghơa tẫ thûåc chó lâ xët phất àiïím. Nố àem lẩi cho bâi thú
nhûäng hònh thïí sưëng àưång đt nhiïìu mang tđnh trûåc quan, lâm cho ngûúâi àổc cố
thïí cố àûúåc nhûäng rung àưång thêím mơ trûåc tiïëp. Trûúác mùỉt ngûúâi àổc hiïån lïn
mưåt cẫnh trđ c thïí cố khưng gian thûåc vâ thúâi gian thûåc cẫm nhêån àûúåc bùçng
giấc quan. Dûúâng nhû mưåt bâi thú mâ thiïëu ài àiïìu àố thò d nố cố nhûäng êín
sêu xa àïën mêëy, têìm vốc tû tûúãng cao siïu àïën àêu cng sệ rúi vâo trûâu tûúång.
Mâ trûâu tûúång thìn tu lâ chưỵ chïët ca thú. Vò vêåy, hònh tûúång trûåc quan lâm
nïn hònh hâi ca thú, lâm tiïìn àïì khưng thïí thiïëu cho sûå thùng hoa ca tû tûúãng
thú.
BỊNH NHÛÄNG TẤC PHÊÍM THÚ NƯÍI TIÏËNG 22
http://www.ebooks.vdcmedia.com
3. Cưët lội ca cêëu trc bâi thú vêỵn lâ cåc àưëi thoẩi giûäa non vâ nûúác.
Cẫ non vâ nûúác àïìu "tranh th" phư diïỵn têm tònh cho nïn nghơa tẫ thûåc bõ múâ
ài vâ cấc lúáp nghơa bống cố xu hûúáng trưìi lïn bònh diïån thûá nhêët. Cố nghơa lâ úã
àêy cẫnh non nûúác bõ múâ ài trûúác tònh non – nûúác. Vò thïë bâi thú àậ ài sêu vâo
àõa hẩt ca nghơa bống ngay tûâ àêìu, vâ nhêët lâ khi non vâ nûúác lẩi biïët cêët lïn
nhûäng tiïëng nối trûåc tiïëp bây tỗ.
Vêåy lâ cố mưåt àưi trai gấi "nấu mònh" trong non vâ nûúác. Cấi tònh
hëng nẫy sinh cåc àưëi thoẩi nây lâ cẫnh dêu bïí. Bûác tranh sún thu, nhûng
chó cố sún khưng cố thu. Nối àng hún, sún thò vêỵn côn àố, nhûng thu àậ ra
ài – dûúái chên ni cố rùång dêu xanh tưët, qua àố ngûúâi àổc cố thïí hònh dung
trûúác kia lâ biïín xanh (nûúác) theo lûåt "thûúng hẫi biïën vi tang àiïìn". Thânh
thûã bûác tranh khưng vệ nûúác mâ vêỵn cố nûúác vêåy. Theo cấi logic nưåi tẩi ca
hònh tûúång, cẫnh àưíi thay dêu bïí trong thiïn nhiïn àậ trúã thânh cẫnh biïåt li lûu
lẩc ca tònh u àưi lûáa. Àêy lâ chưỵ àïí Tẫn Àâ bùỉc nhõp cêìu nưëi cấc lúáp nghơa
vúái nhau. Thò hiïån tẩi lâ dêu bïí. Cẫ thiïn nhiïn, cẫ àưi lûáa, cẫ nûúác non àïìu
trong cún dêu bïí. Hiïån tẩi, thûåc tẩi dêu bïí kia àậ chia lóa têët cẫ.
Vâ ni àậ thânh ni tûúng tû. Dûåa vâo nhûäng sûå vêåt àûúåc mư tẫ trong
bûác tranh, Tẫn Àâ àậ khưng dûâng lẩi úã viïåc võnh lẩi bûác tranh mưåt cấch mấy
mốc, mâ tấi tẩo thânh hònh tûúång ni – tûúng – tû trong dấng nết ca mưåt nâng

Hai chûä non nûúác bùỉt àêìu tûâ cêu àêìu tiïn ca bâi thú cûá lûc chia tấch
thânh non, nûúác cố lûc chêåp vâo nhau. Nhûng chûa lûc nâo cố àûúåc sûå qën
qut, xóỉn xut, hẩnh phc trân ngêåp nhû úã cêu cëi cng nây. Chûä nghơa trong
bân tay Tẫn Àâ àêu phẫi lâ nhûäng kïët húåp vư tònh?
Cẫ non vâ nûúác àïìu khùèng àõnh àinh ninh: sưng cẩn àấ môn, vêåt àưíi
sao dúâi nhûng thïì xûa thò quët khưng mẫy may di dõch. Trûúác cẫnh thïë gian
biïën cẫi, mưåt lúâi thïì àinh ninh êëy cố thïí lâm niïìm tin duy nhêët ca nûúác non.
Trong cấi biïën nhêët thúâi khùèng àõnh cấi bêët biïën àúâi àúâi, chùèng phẫi àố chđnh lâ
tû tûúãng cưët lội ca Thïì non nûúác chùng?
5. Lúáp nghơa thûá ba àûúåc suy ra tûâ àố lâ vêën àïì ch quìn ca àêët
nûúác. Cố thïí nhêët thúâi àêët nûúác bõ mêët ch quìn. Nhûng ch quìn rưìi sệ trúã
vïì, àố lâ mưåt niïìm tin àinh ninh, mưåt chên lđ vơnh viïỵn. Hiïån tẩi lâ ngùỉn ngi,
BỊNH NHÛÄNG TẤC PHÊÍM THÚ NƯÍI TIÏËNG 24
http://www.ebooks.vdcmedia.com
vâ sệ kïët thc. Nûúác sệ trúã vïì trong "Nghòn nùm giao ûúác kïët àưi", khưng chó
nhû thûåc hiïån mưåt lúâi thïì, mâ nûúác sệ trúã vïì nhû mưåt quy lûåt, mưåt lệ sưëng ca
Nûúác – Non.
Trong hoân cẫnh àûúng thúâi, viïët vïì Àêët nûúác, dêìu sao vêỵn cûá lâ mưåt
viïåc mẩo hiïím. Tẫn Àâ àậ phẫi dng àïën mưåt chuån phong tònh àïí khoấc lïn
cấi tû tûúãng sêu xa ca bâi thú. Àiïìu 1đ th lâ cẫ phong tònh vâ u nûúác àïìu lâ
nhûäng lûìng tònh cẫm dưìi dâo trong hưìn thú Tẫn Àâ, nïn nố múái quån lẩi
thânh mưåt bâi thú nhìn nhuỵn nhû vêåy.
Cố thïí thêëy non nûúác lâ biïíu tûúång àûúåc dng phưí biïën trong thú ca
thúâi nây. Vïì sau, chng ta thêëy viïët vïì Tưí qëc, thú ca hay dng trûåc tiïëp biïíu
tûúång àêët nûúác. Phẫi chùng cẫm xc thiïn nhiïn úã cẫ hai biïíu tûúång nhû nhau,
côn cẫm xc phong tònh trong non nûúác àêåm àâ hún, trong khi àố cẫm xc
chđnh trõ trong àêët nûúác trûåc tiïëp hún? Dêỵu sao trong thú ca (úã cêëp àưå hònh
tûúång bao trm tưíng quất chûá khưng nối cêëp àưå tûâ) tûâ non nûúác àïën àêët nûúác,
dûúâng nhû vêỵn lâ hai chùång àûúâng!
Ngìn:

T
T
T
ư
ư
ư
ë
ë
ë
n
n
n
g
g
g
b
b
b
i
i
i

c
c
c
u
u
u
ã
ã
ã
a
a
a
T
T
T
h
h
h
ê
ê
ê
m
m
m

Sao cố tiïëng sống úã trong lông?
Bống chiïìu khưng thùỉm, khưng vâng vổt,